Sangathit Sanstha 5th Level Pretest English & Nepali Notes and MCQs

गुरुदेव लोकसेवा तयारी - English & Nepali Grammar Complete Notes
🎯 ५ औं तह सङ्गठित संस्था प्रि-टेस्ट

गुरुदेव लोकसेवा तयारीEnglish & Nepali Grammar Complete Notes

नेपाली र अङ्ग्रेजी व्याकरण तथा शब्दभण्डारको सम्पूर्ण अभ्यास सामग्री — 1,400+ अन्तरक्रियात्मक MCQ, विगत लोकसेवा प्रश्नहरू, र विस्तृत नियमहरूसहित।

📚
42
अध्यायहरू
1,400+
MCQ प्रश्नहरू
📄
330+
पृष्ठ सामग्री
🎯
100%
पाठ्यक्रम आधारित

🇬🇧 Interactive English Grammar Quiz

Test your English grammar knowledge with 591 interactive MCQs

1/591

🇳🇵 अन्तरक्रियात्मक नेपाली क्विज

618 वटा अन्तरक्रियात्मक MCQ प्रश्नहरू

1/618

🇬🇧 English Grammar - Complete Notes

16 Chapters covering all syllabus topics with concept, rules, MCQs, and past Loksewa questions

COMPREHENSIVE ENGLISH GRAMMAR & VOCABULARY NOTES

For 5th Level Sangathit Sanstha Pretest (10.1 - 5 Marks)

Based on Loksewa Syllabus 10.1


Target Exam: 5th Level Sangathit Sanstha Pretest

Subject Code: 10.1 – English Grammar and Vocabulary

Full Marks: 5

Question Type: Objective (MCQ)

Level: Class 10–11 standard

Compiled by: Arena AI Agent

Last Updated: 2026


TABLE OF CONTENTS

  1. PARTS OF SPEECH
  • 1.1 Nouns
  • 1.2 Pronouns
  • 1.3 Adjectives
  • 1.4 Verbs
  • 1.5 Adverbs
  • 1.6 Prepositions
  • 1.7 Conjunctions
  • 1.8 Interjections
  1. SENTENCE STRUCTURE
  • 2.1 Simple, Compound, Complex Sentences
  • 2.2 Sentence Patterns
  1. CLAUSES
  • 3.1 Independent Clauses
  • 3.2 Dependent Clauses
  • 3.3 Types of Dependent Clauses
  1. TENSE
  • 4.1 Present Tense (4 types)
  • 4.2 Past Tense (4 types)
  • 4.3 Future Tense (4 types)
  1. VOICE
  • 5.1 Active Voice
  • 5.2 Passive Voice
  • 5.3 Conversion Rules
  1. SUBJECT–VERB AGREEMENT
  • 6.1 Basic Rules
  • 6.2 Special Cases
  1. VOCABULARY
  • 7.1 Word Meanings
  • 7.2 Synonyms
  • 7.3 Antonyms
  • 7.4 Derivatives (Word Formation)
  1. PAST LOKSEWA QUESTIONS
  1. ANSWER KEY

CHAPTER 1: PARTS OF SPEECH

1.1 INTRODUCTION

In English grammar, words are classified into eight parts of speech based on their function in a sentence. Every word in a sentence belongs to one of these categories:

  1. Noun
  2. Pronoun
  3. Verb
  4. Adjective
  5. Adverb
  6. Preposition
  7. Conjunction
  8. Interjection

Memory Trick: Use the sentence "Naga People Voted And Picked Congress Inc." (Noun, Pronoun, Verb, Adjective, Adverb, Preposition, Conjunction, Interjection)


1.2 NOUNS

CONCEPT

A noun is a word used to name a person, place, thing, animal, or idea. It is the most basic part of speech.

TYPES OF NOUNS

1. Proper Noun

Definition: Name of a specific person, place, or thing. Always starts with a capital letter.

Examples:

  • Ram, Hari, Sita (persons)
  • Kathmandu, London, Mount Everest (places)
  • Sunday, January (days/months)
  • Toyota, Facebook (brand names)

Sentence: Kathmandu is the capital of Nepal.

2. Common Noun

Definition: General name given to every person, place, or thing of the same kind.

Examples:

  • boy, girl, teacher
  • city, country, river
  • book, pen, table

Sentence: The boy is reading a book.

3. Collective Noun

Definition: Name of a group/collection of persons, animals, or things.

Examples:

  • army, team, class, family
  • flock, herd, swarm (animals)
  • bunch, bundle, set

Sentence: The team won the match.

4. Material Noun

Definition: Name of a material or substance from which things are made.

Examples:

  • gold, silver, iron, wood
  • cotton, silk, wool
  • water, milk, oil

Sentence: The ring is made of gold.

5. Abstract Noun

Definition: Name of an idea, quality, or state that cannot be seen or touched.

Examples:

  • love, hate, anger, joy
  • honesty, bravery, kindness
  • childhood, youth, freedom

Sentence: Honesty is the best policy.

IMPORTANT RULES FOR NOUNS

Rule 1: Proper nouns are always capitalized.

  • Correct: I live in Nepal.
  • Incorrect: I live in nepal.

Rule 2: Abstract nouns are usually formed by adding suffixes to adjectives/verbs:

  • kind → kindness
  • free → freedom
  • child → childhood
  • honest → honesty
  • brave → bravery

Rule 3: Collective nouns take singular verbs when treated as a unit:

  • The team is playing well.
  • The team are divided among themselves. (when members act individually)

Rule 4: Some nouns are always plural (used as plurals):

  • scissors, trousers, pants, glasses, goods, thanks, ashes, contents
  • Example: My trousers are new.

Rule 5: Some nouns are always singular:

  • news, mathematics, physics, politics, economics, measles, mumps
  • Example: Mathematics is a difficult subject.

Rule 6: Nouns used as adjectives (Noun acting as Adjective):

  • gold ring (not golden ring)
  • stone wall
  • school teacher
  • football match

Rule 7: Common gender nouns can refer to both male and female:

  • teacher, student, doctor, friend, child, baby, person

COUNTABLE vs UNCOUNTABLE NOUNS

Countable Uncountable
book/books information
apple/apples advice
boy/boys water
idea/ideas news
chair/chairs furniture

MCQ SECTION: NOUNS

Q1. "Honesty is the best policy." The word "Honesty" is a/an:

  • (a) Common noun
  • (b) Proper noun
  • (c) Abstract noun
  • (d) Collective noun

Answer: (c) Abstract noun


Q2. "The army marched forward." Here "army" is:

  • (a) Common noun
  • (b) Collective noun
  • (c) Abstract noun
  • (d) Material noun

Answer: (b) Collective noun


Q3. Which of the following is a proper noun?

  • (a) river
  • (b) Kathmandu
  • (c) teacher
  • (d) book

Answer: (b) Kathmandu


Q4. Choose the collective noun: "A _____ of sheep."

  • (a) swarm
  • (b) herd
  • (c) bunch
  • (d) pack

Answer: (b) herd


Q5. "Mathematics ___ my favorite subject." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) have been
  • (d) were

Answer: (a) is (because Mathematics is treated as singular)


Q6. "Gold is a precious metal." Here "Gold" is a:

  • (a) Common noun
  • (b) Material noun
  • (c) Abstract noun
  • (d) Proper noun

Answer: (b) Material noun


Q7. "The scissors are sharp." "Scissors" is:

  • (a) Singular noun
  • (b) Plural noun (always)
  • (c) Collective noun
  • (d) Abstract noun

Answer: (b) Plural noun (always)


Q8. Which is an abstract noun?

  • (a) Table
  • (b) Chair
  • (c) Childhood
  • (d) Pen

Answer: (c) Childhood


Q9. "Team" is a _____ noun.

  • (a) Material
  • (b) Abstract
  • (c) Common
  • (d) Collective

Answer: (d) Collective


Q10. Identify the noun: "The students play in the garden."

  • (a) play
  • (b) in
  • (c) the
  • (d) students

Answer: (d) students


1.3 PRONOUNS

CONCEPT

A pronoun is a word used in place of a noun to avoid repetition.

TYPES OF PRONOUNS

1. Personal Pronouns

Definition: Pronouns referring to persons.

Person Subject (Nominative) Object (Accusative) Possessive Adjective Possessive Pronoun
1st Sing. I me my mine
2nd Sing/Pl you you your yours
3rd Sing. he/she/it him/her/it his/her/its his/hers/its
1st Pl. we us our ours
3rd Pl. they them their theirs

Example: Rama is a good boy. He is honest. (He = Rama)

2. Reflexive Pronouns

Definition: Pronouns that reflect the action back to the subject.

Forms: myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves, themselves

Example: I hurt myself.

3. Demonstrative Pronouns

Definition: Pronouns that point out specific things.

Forms: this, that, these, those

Example: This is my book. That is yours.

4. Relative Pronouns

Definition: Pronouns that relate a clause to a noun/pronoun.

Forms: who, whom, whose, which, that

Example: The boy who came here is Ram. (who refers to boy)

5. Interrogative Pronouns

Definition: Pronouns used to ask questions.

Forms: who, whom, whose, which, what

Example: Who are you?

6. Indefinite Pronouns

Definition: Pronouns referring to unspecified persons or things.

Forms: someone, anyone, everyone, no one, somebody, anybody, everybody, nobody, something, anything, everything, nothing, some, any, few, many, several, all, both, each, every, either, neither, one, none, other, another

Example: Everyone is present.

7. Distributive Pronouns

Definition: Pronouns that refer to persons or things taken one at a time.

Forms: each, every, either, neither

Example: Each of the boys got a prize.

IMPORTANT RULES FOR PRONOUNS

Rule 1: Subject pronouns are used as subject; object pronouns as object.

  • Correct: She and I are friends. (subject)
  • Correct: He told me a story. (object)

Rule 2: "Who" is used for subject; "whom" for object.

  • Correct: The boy who came is Ram. (subject)
  • Correct: The boy whom I met is Ram. (object)

Rule 3: Indefinite pronouns (each, every, either, neither, one, anyone, everybody, somebody, nobody, etc.) take singular verbs.

  • Correct: Each of the students is present.
  • Correct: Everyone has finished lunch.
  • Correct: Neither of them is correct.

Rule 4: Indefinite pronouns (both, few, many, several) take plural verbs.

  • Correct: Many students are absent.
  • Correct: Both the boys were late.

Rule 5: Reflexive pronouns are used when the subject and object are the same.

  • Correct: I hurt myself. (not "I hurt me")
  • Correct: She blamed herself.

Rule 6: The pronoun after a preposition is always in the objective form.

  • Correct: between you and me (not "between you and I")
  • Correct: for him and her (not "for he and she")

Rule 7: "Its" is possessive; "It's" means "it is."

  • Correct: The dog wagged its tail. (possessive)
  • Correct: It's raining. (it is)

CASE FORMS OF PRONOUNS

Nominative (Subject) Accusative (Object) Possessive
I me my/mine
we us our/ours
you you your/yours
he him his
she her her/hers
it it its
they them their/theirs
who whom whose

MCQ SECTION: PRONOUNS

Q1. "Rita is a good girl. ___ is sincere." Fill in the blank:

  • (a) He
  • (b) She
  • (c) It
  • (d) They

Answer: (b) She


Q2. Choose the correct sentence:

  • (a) Between you and I, this is wrong.
  • (b) Between you and me, this is wrong.
  • (c) Between you and myself, this is wrong.
  • (d) Between I and you, this is wrong.

Answer: (b) Between you and me, this is wrong.


Q3. "The book is ___" (showing possession).

  • (a) my
  • (b) mine
  • (c) me
  • (d) I

Answer: (b) mine (possessive pronoun, used alone)


Q4. "Each of the students ___ present." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (each takes singular verb)


Q5. Identify the relative pronoun: "The boy who came is Ram."

  • (a) boy
  • (b) who
  • (c) came
  • (d) Ram

Answer: (b) who


Q6. "The dog wagged ___ tail." (its/it's)

  • (a) it's
  • (b) its
  • (c) it
  • (d) itself

Answer: (b) its (possessive form)


Q7. "I cut ___ while shaving." (reflexive pronoun)

  • (a) me
  • (b) I
  • (c) myself
  • (d) mine

Answer: (c) myself


Q8. "Neither of the answers ___ correct." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have

Answer: (a) is


Q9. "Everyone ___ to succeed." (want/wants)

  • (a) want
  • (b) wants
  • (c) wanting
  • (d) wanted

Answer: (b) wants (Everyone is singular)


Q10. Choose the interrogative pronoun: "___ is calling me?"

  • (a) Whom
  • (b) Whose
  • (c) Who
  • (d) Which

Answer: (c) Who (used as subject)


1.4 ADJECTIVES

CONCEPT

An adjective is a word that describes, qualifies, or modifies a noun or pronoun. It answers questions: What kind? How many? Which one?

TYPES OF ADJECTIVES

1. Adjectives of Quality

Definition: Describe the quality/characteristic of a noun.

Examples: good, bad, beautiful, tall, short, intelligent, kind, honest

Sentence: She is a good girl.

2. Adjectives of Quantity

Definition: Show how much of something.

Examples: some, any, much, little, few, all, no, whole

Sentence: I have little money.

3. Adjectives of Number

Definition: Show the number of nouns.

Examples: one, two, three, first, second, third, few, many, several, all

Sentence: I have three books.

4. Demonstrative Adjectives

Definition: Point out specific nouns.

Forms: this, that, these, those

Sentence: This book is mine.

5. Distributive Adjectives

Definition: Refer to individual items in a group.

Forms: each, every, either, neither

Sentence: Each student got a prize.

6. Interrogative Adjectives

Definition: Used to ask questions.

Forms: what, which, whose

Sentence: Which book do you want?

7. Possessive Adjectives

Definition: Show possession.

Forms: my, your, his, her, its, our, their

Sentence: This is my book.

8. Proper Adjectives

Definition: Adjectives formed from proper nouns.

Examples: Indian (from India), American (from America), Nepali (from Nepal)

Sentence: He is an Indian citizen.

9. Compound Adjectives

Definition: Two or more words joined with a hyphen to act as an adjective.

Examples: well-known, hard-working, long-term, blue-eyed, part-time

Sentence: She is a hard-working student.

DEGREES OF COMPARISON

Adjectives have three degrees:

1. Positive Degree: Describes a quality without comparison.

  • Ram is tall.

2. Comparative Degree: Compares two things.

  • Ram is taller than Hari.

3. Superlative Degree: Compares more than two things.

  • Ram is the tallest of all.

RULES FOR FORMING DEGREES

Rule 1: For most one-syllable adjectives, add "-er" and "-est":

  • tall → taller → tallest
  • short → shorter → shortest
  • fast → faster → fastest
  • old → older → oldest
  • young → younger → youngest
  • long → longer → longest
  • strong → stronger → strongest

Rule 2: For adjectives ending in "-y", change "y" to "i" and add "-er"/"-est":

  • happy → happier → happiest
  • easy → easier → easiest
  • busy → busier → busiest
  • lazy → lazier → laziest
  • pretty → prettier → prettiest
  • heavy → heavier → heaviest

Rule 3: For adjectives ending in "-e", add "-r"/"-st":

  • large → larger → largest
  • nice → nicer → nicest
  • wise → wiser → wisest
  • brave → braver → bravest
  • fine → finer → finest

Rule 4: For adjectives ending in consonant + vowel + consonant, double the last consonant:

  • big → bigger → biggest
  • hot → hotter → hottest
  • thin → thinner → thinnest
  • fat → fatter → fattest
  • red → redder → reddest

Rule 5: For two-syllable adjectives ending in "-ful", "-less", "-ing", "-ed", use "more"/"most":

  • more beautiful, most beautiful
  • more careful, most careful
  • more useful, most useful
  • more boring, most boring

Rule 6: For adjectives of more than two syllables, use "more"/"most":

  • beautiful → more beautiful → most beautiful
  • intelligent → more intelligent → most intelligent
  • difficult → more difficult → most difficult
  • important → more important → most important

IRREGULAR COMPARISONS

Positive Comparative Superlative
good better best
bad worse worst
little less least
much/many more most
far farther/further farthest/furthest
old older/elder oldest/eldest
late later/latter latest/last
up upper uppermost

Special Note:

  • elder/eldest - used for family members only
  • my elder brother, the eldest son
  • later/latter - latter refers to the second of two items
  • the former...the latter

IMPORTANT RULES FOR ADJECTIVES

Rule 1: "Elder" and "eldest" are used for family members, not "older" and "oldest."

  • Correct: my elder brother
  • Correct: He is the eldest in the family.

Rule 2: When two qualities of the same person/thing are compared, use "more" (not "-er"):

  • Correct: He is more honest than diligent. (not "honester")
  • Correct: She is more intelligent than beautiful.

Rule 3: "Less" is used for uncountable nouns; "fewer" for countable:

  • Less water, fewer books
  • Less money, fewer friends

Rule 4: Article placement with adjectives:

  • a + adjective + noun (a beautiful flower)
  • the + adjective (used as noun for a class) (the rich, the poor)

Rule 5: Some adjectives cannot be compared (Absolute/Superlative adjectives):

  • perfect, complete, unique, ideal, excellent, extreme, dead, empty, full, round, square
  • These are already at the highest degree.

Rule 6: "A/An" comes before the adjective:

  • a clever boy
  • an honest man

ORDER OF ADJECTIVES (when more than one adjective)

Memory Trick: "OSASCOMP" (Opinion, Size, Age, Shape, Color, Origin, Material, Purpose)

Formula: Opinion + Size + Age + Shape + Color + Origin + Material + Purpose + Noun

Example: A beautiful (opinion) big (size) old (age) round (shape) red (color) Chinese (origin) wooden (material) dining (purpose) table.

MCQ SECTION: ADJECTIVES

Q1. Comparative of "good" is:

  • (a) gooder
  • (b) better
  • (c) more good
  • (d) best

Answer: (b) better


Q2. "She is ___ than her sister." (tall)

  • (a) tall
  • (b) taller
  • (c) tallest
  • (d) more tall

Answer: (b) taller


Q3. Superlative of "bad" is:

  • (a) baddest
  • (b) more bad
  • (c) worse
  • (d) worst

Answer: (d) worst


Q4. "He is the ___ boy in the class." (intelligent)

  • (a) intelligent
  • (b) more intelligent
  • (c) most intelligent
  • (d) intelligenter

Answer: (c) most intelligent (intelligent has 4 syllables)


Q5. "My ___ brother lives in Pokhara." (correct word)

  • (a) older
  • (b) elder
  • (c) oldest
  • (d) eldest

Answer: (b) elder (for family members)


Q6. Choose the correct form: "Ram is ___ than Shyam."

  • (a) more stronger
  • (b) stronger
  • (c) strongest
  • (d) most strong

Answer: (b) stronger (single syllable adjective)


Q7. Identify the adjective: "She bought a red dress."

  • (a) She
  • (b) bought
  • (c) red
  • (d) dress

Answer: (c) red


Q8. Comparative of "beautiful":

  • (a) beautifuler
  • (b) more beautiful
  • (c) beautifulest
  • (d) most beautifuler

Answer: (b) more beautiful


Q9. "Happy" - Comparative:

  • (a) happyer
  • (b) happier
  • (c) more happy
  • (d) most happy

Answer: (b) happier (y→i + er)


Q10. "I have ___ money than you." (less/fewer)

  • (a) fewer
  • (b) less
  • (c) lesser
  • (d) least

Answer: (b) less (money is uncountable)


1.5 VERBS

CONCEPT

A verb is a word that shows an action, occurrence, or state of being. It is the heart of a sentence.

TYPES OF VERBS

1. Transitive Verb

Definition: A verb that needs an object to complete its meaning.

Examples:

  • Ram kicked the ball. (ball = object)
  • She wrote a letter. (letter = object)
  • He eats rice.

2. Intransitive Verb

Definition: A verb that does not need an object.

Examples:

  • The baby cries. (no object)
  • The sun shines. (no object)
  • Birds fly.

3. Linking Verb

Definition: Verbs that connect the subject to additional information.

Forms: is, am, are, was, were, be, being, been

Other linking verbs: seem, appear, become, look, feel, sound, taste, smell, remain, stay

Examples:

  • She is a doctor. (connects subject to "doctor")
  • He looks tired. (connects subject to "tired")
  • The food tastes good.

4. Auxiliary/Helping Verbs

Definition: Verbs that help the main verb form tenses, voice, or mood.

Forms:

  • Primary auxiliaries: be, have, do
  • Modal auxiliaries: can, could, will, would, shall, should, may, might, must, ought to

Examples:

  • She is singing. (is = helping verb)
  • They have gone. (have = helping verb)
  • He can swim. (can = modal)

5. Modal Verbs

Definition: Verbs that express mood, attitude, or ability.

Forms: can, could, will, would, shall, should, may, might, must, ought to, need, dare

Examples and Meanings:

Modal Function Example
can ability/permission I can swim.
could past ability/polite request Could you help me?
will future/intention I will go tomorrow.
would polite request/habit I would like tea.
shall future (formal) I shall return.
should advice/obligation You should study.
may permission/possibility May I come in?
might weak possibility It might rain.
must strong obligation/necessity You must work hard.
ought to moral duty You ought to respect elders.
need necessity You need to work.

THREE FORMS OF VERBS

Regular Verbs: Add "-ed" to form past and past participle.

  • work → worked → worked
  • walk → walked → walked
  • play → played → played
  • talk → talked → talked
  • study → studied → studied (y → i + ed)

Irregular Verbs: Have unique past and past participle forms.

Base Form (V1) Past Form (V2) Past Participle (V3)
be was/were been
become became become
begin began begun
break broke broken
bring brought brought
build built built
buy bought bought
catch caught caught
choose chose chosen
come came come
cost cost cost
cut cut cut
do did done
draw drew drawn
drink drank drunk
drive drove driven
eat ate eaten
fall fell fallen
feel felt felt
fight fought fought
find found found
fly flew flown
forget forgot forgotten
freeze froze frozen
get got got/gotten
give gave given
go went gone
grow grew grown
have had had
hear heard heard
hide hid hidden
hit hit hit
hold held held
hurt hurt hurt
keep kept kept
know knew known
leave left left
lend lent lent
let let let
lie lay lain
lose lost lost
make made made
mean meant meant
meet met met
pay paid paid
put put put
read read read
ride rode ridden
ring rang rung
rise rose risen
run ran run
say said said
see saw seen
sell sold sold
send sent sent
set set set
shake shook shaken
show showed shown/showed
shut shut shut
sing sang sung
sit sat sat
sleep slept slept
speak spoke spoken
spend spent spent
stand stood stood
steal stole stolen
swim swam swum
take took taken
teach taught taught
tear tore torn
tell told told
think thought thought
throw threw thrown
understand understood understood
wake woke/waked woken/waked
wear wore worn
win won won
write wrote written

IMPORTANT RULES FOR VERBS

Rule 1: A verb must agree with its subject in number and person.

  • He goes to school. (3rd person singular)
  • They go to school. (3rd person plural)

Rule 2: With "have" - use "have" with I, you, we, they; "has" with he, she, it.

  • I have a book.
  • He has a book.

Rule 3: "Do/Does" - use "do" with I, you, we, they; "does" with he, she, it.

  • I do my work.
  • She does her work.

Rule 4: "Was" is used with I, he, she, it; "were" with you, we, they.

  • I was there.
  • They were there.

Rule 5: After "Let" (suggestion), use base form.

  • Let us go.
  • Let him come.

Rule 6: After modal verbs, use base form (V1).

  • He can go. (not "goes")
  • She will come. (not "comes")

Rule 7: After "to" (infinitive), use base form.

  • I want to go.
  • He likes to play.

Rule 8: Gerund (V1+ing) is used as noun.

  • Swimming is good exercise.
  • I enjoy reading.

Rule 9: Present participle (V1+ing) is used with auxiliaries.

  • He is playing.
  • They were running.

Rule 10: Past participle (V3) is used with has/have/had.

  • He has finished his work.
  • I have written a letter.

MCQ SECTION: VERBS

Q1. "She ___ a teacher." (linking verb)

  • (a) play
  • (b) is
  • (c) runs
  • (d) eat

Answer: (b) is (linking verb)


Q2. Past tense of "write":

  • (a) writed
  • (b) wrote
  • (c) written
  • (d) writing

Answer: (b) wrote


Q3. Past participle of "eat":

  • (a) ate
  • (b) eaten
  • (c) eating
  • (d) eats

Answer: (b) eaten


Q4. Identify the transitive verb: "He reads a book."

  • (a) He
  • (b) reads
  • (c) a
  • (d) book

Answer: (b) reads (takes object "book")


Q5. Choose the modal verb: "You ___ study hard."

  • (a) will
  • (b) shall
  • (c) should
  • (d) all of the above

Answer: (d) all of the above


Q6. "I ___ a letter now." (write - present continuous)

  • (a) write
  • (b) am writing
  • (c) wrote
  • (d) written

Answer: (b) am writing


Q7. "The child ___ in the park." (intransitive verb)

  • (a) plays football
  • (b) plays
  • (c) played cricket
  • (d) plays hockey

Answer: (b) plays (no object)


Q8. "He ___ go to school." (modal showing future)

  • (a) may
  • (b) can
  • (c) will
  • (d) should

Answer: (c) will (for future)


Q9. "She ___ to dance." (after 'to' use V1)

  • (a) likes
  • (b) like
  • (c) liking
  • (d) liked

Answer: (a) likes


Q10. Past of "begin":

  • (a) begun
  • (b) began
  • (c) beginned
  • (d) beginning

Answer: (b) began


1.6 ADVERBS

CONCEPT

An adverb is a word that modifies/qualifies a verb, an adjective, or another adverb. It tells us how, when, where, why, or how often an action is done.

TYPES OF ADVERBS

1. Adverbs of Manner (How?)

Definition: Describe how an action is performed.

Examples: quickly, slowly, carefully, gently, badly, well, fast, hard, fast

Sentence: She sings beautifully.

Note: Adverbs of manner are usually formed by adding "-ly" to adjectives:

  • slow → slowly
  • quick → quickly
  • careful → carefully
  • beautiful → beautifully

Adjectives that do NOT add "-ly":

  • fast, hard, late, early, high, low, near, far, deep, wide, straight, long, little
  • Example: He runs fast (not "fastly")

Adjectives that LOOK like adverbs but are adjectives:

  • He is a hard worker. (adjective - modifies worker)
  • He works hard. (adverb - modifies works)

2. Adverbs of Time (When?)

Definition: Show when an action takes place.

Examples: today, tomorrow, yesterday, now, then, soon, never, always, often, sometimes, already, yet, just, recently, lately, ago, before, after, early, late

Sentence: I will come tomorrow.

3. Adverbs of Place (Where?)

Definition: Show where an action takes place.

Examples: here, there, everywhere, nowhere, somewhere, anywhere, above, below, inside, outside, up, down, in, out

Sentence: He went outside.

4. Adverbs of Frequency (How often?)

Definition: Show how often an action happens.

Examples: always, usually, often, sometimes, rarely, seldom, never, occasionally, frequently, generally

Order: always > usually > often > sometimes > rarely > never

Sentence: I always get up early.

5. Adverbs of Degree/Quantity (How much?)

Definition: Show the degree or intensity of an action.

Examples: very, much, too, quite, almost, nearly, just, hardly, scarcely, only, merely, enough, extremely, fairly, rather, completely, totally

Sentence: She is very intelligent.

6. Adverbs of Reason/Purpose (Why?)

Definition: Show why an action takes place.

Examples: because, since, as, therefore, hence, for, so

Sentence: He is absent because he is sick.

7. Adverbs of Affirmation/Negation

Examples: yes, no, not, never, certainly, surely, definitely, perhaps, maybe, probably

Sentence: Certainly, I will come.

8. Interrogative Adverbs

Forms: when, where, why, how

Sentence: When will you come?

9. Relative Adverbs

Forms: when, where, why

Sentence: This is the place where I was born.

COMPARISON OF ADVERBS

Most adverbs ending in "-ly" form comparison with "more/most":

  • quickly → more quickly → most quickly
  • slowly → more slowly → most slowly

Some adverbs form comparison like adjectives:

  • fast → faster → fastest
  • hard → harder → hardest
  • early → earlier → earliest
  • late → later → latest
  • near → nearer → nearest
  • high → higher → highest
  • low → lower → lowest

Irregular comparison:

  • well → better → best
  • badly → worse → worst
  • little → less → least
  • much → more → most
  • far → farther/further → farthest/furthest

POSITION OF ADVERBS

Rule 1: Adverbs of manner usually come after the verb or object.

  • He works hard.
  • She sang the song beautifully.

Rule 2: Adverbs of time can come at the beginning or end.

  • Tomorrow, I will come.
  • I will come tomorrow.

Rule 3: Adverbs of frequency usually come BEFORE the main verb but AFTER auxiliary verbs.

  • I always go to school. (before main verb)
  • I am always busy. (after auxiliary, before main verb)
  • He will never come. (after auxiliary)

Rule 4: Adverbs of degree usually come BEFORE the word they modify.

  • She is very beautiful. (before adjective)
  • He runs quite fast. (before adverb)

IMPORTANT RULES FOR ADVERBS

Rule 1: "Good" is an adjective; "Well" is an adverb.

  • She is a good singer. (adjective)
  • She sings well. (adverb)
  • Exception: "I am well" (after linking verb, "well" means healthy)

Rule 2: "Latter" refers to the second of two; "Later" refers to time.

  • the former...the latter (second of two)
  • He came later (after)

Rule 3: "Ago" is used with past tense; "Since" is used with perfect tenses.

  • He came two days ago. (past)
  • I have been here since morning. (perfect)

Rule 4: "Hard" (adverb) and "Hardly" (almost not) are different.

  • He works hard. (= with effort)
  • He hardly works. (= almost never)

Rule 5: "Late" (adverb) and "Lately" (recently) are different.

  • He came late.
  • Lately, he has been busy.

Rule 6: "Near" (adverb) and "Nearly" (almost) are different.

  • He lives near the school.
  • He nearly died.

MCQ SECTION: ADVERBS

Q1. Identify the adverb: "She sings beautifully."

  • (a) She
  • (b) sings
  • (c) beautifully
  • (d) none

Answer: (c) beautifully


Q2. Choose the correct sentence:

  • (a) He runs fastly.
  • (b) He runs fast.
  • (c) He runs fastly fast.
  • (d) He fastly runs.

Answer: (b) He runs fast.


Q3. "She is a ___ singer." (good/well)

  • (a) well
  • (b) good
  • (c) both
  • (d) none

Answer: (b) good (adjective before noun)


Q4. "He works ___ ." (showing manner)

  • (a) hard
  • (b) hardly
  • (c) harder
  • (d) hardly

Answer: (a) hard (means with effort)


Q5. "I ___ go to the cinema." (adverb of frequency)

  • (a) always
  • (b) am always
  • (c) always am
  • (d) am

Answer: (a) always


Q6. Comparative of "fast":

  • (a) faster
  • (b) more fast
  • (c) fastest
  • (d) fastly

Answer: (a) faster


Q7. Identify the adverb of time: "I will come tomorrow."

  • (a) will
  • (b) come
  • (c) tomorrow
  • (d) I

Answer: (c) tomorrow


Q8. "He ___ comes here." (adverb of frequency)

  • (a) always
  • (b) often
  • (c) sometimes
  • (d) all of the above

Answer: (d) all of the above


Q9. "Too" is an adverb of:

  • (a) manner
  • (b) time
  • (c) degree
  • (d) place

Answer: (c) degree


Q10. "The train arrived ___." (adverb of place)

  • (a) early
  • (b) late
  • (c) here
  • (d) soon

Answer: (c) here


1.7 PREPOSITIONS

CONCEPT

A preposition is a word placed before a noun/pronoun to show its relation to other words in the sentence. Prepositions usually indicate relationships of time, place, direction, manner, reason, etc.

LIST OF COMMON PREPOSITIONS

Time: at, on, in, before, after, during, between, since, for, till/until, from...to, by, ago

Place: at, in, on, by, beside, between, among, under, below, over, above, beneath, near, behind, before, in front of, opposite, around, about, through, across, along, against

Direction/Movement: to, from, into, onto, off, out of, towards, through, across, along, up, down, around

Manner/Means: by, with, in, on, through

Reason/Purpose: for, because of, on account of, due to

Other: of, about, with, without, regarding, concerning, despite, except

IMPORTANT RULES FOR PREPOSITIONS

Rule 1: "AT, ON, IN" for Place

  • at = specific point/small place: at home, at the door, at the station, at the bus stop
  • on = surface: on the table, on the wall, on the floor, on a page
  • in = enclosed area/larger place: in the room, in the box, in Nepal, in Kathmandu

Rule 2: "AT, ON, IN" for Time

  • at = precise time: at 5 PM, at noon, at midnight, at dawn
  • on = specific day/date: on Monday, on January 1, on my birthday
  • in = months/years/seasons/centuries: in January, in 2024, in summer, in the morning

Rule 3: "SINCE vs FOR"

  • since + point of time: since 2020, since Monday, since morning, since 5 PM
  • I have lived here since 2020.
  • for + period of time: for 5 years, for two hours, for a long time
  • I have lived here for 5 years.

Rule 4: "IN, ON, AT" for Transport

  • in a car/taxi/bus
  • on a bicycle/train/ship/plane/horse
  • by car/bus/train/ship/plane (means of transport)

Rule 5: "BETWEEN vs AMONG"

  • between = two items: between you and me, between the two houses
  • among = more than two: among the students, among the trees

Rule 6: "INTO vs IN"

  • in = position (inside already)
  • into = motion from outside to inside
  • He is in the room. (already inside)
  • He went into the room. (moved inside)

Rule 7: "WITH vs BY"

  • with + instrument: write with a pen, cut with a knife
  • by + agent: written by Shakespeare, made by him

Rule 8: "Above vs Over"

  • above = higher than, not directly on top: above the clouds
  • over = directly above or covering: over the table, jump over the wall

Rule 9: "Below vs Under"

  • below = lower than, not directly beneath
  • under = directly beneath: under the table

Rule 10: "On vs Upon"

  • "Upon" is more formal than "on"
  • "once upon a time"

Rule 11: Preposition + object (noun/pronoun/gerund)

  • "I am fond of music" (noun)
  • "I am fond of him" (pronoun - objective)
  • "I am fond of reading" (gerund - V1+ing)

Rule 12: "Like" should be followed by a noun, not a verb. Use "as" or "as if" with verbs.

  • She looks like her mother. (noun)
  • She looks as her mother does. (verb)
  • He looks as if he is sick. (verb)

Rule 13: The pronoun after a preposition is in the objective case.

  • between you and me (not "I")
  • for him (not "he")
  • with her (not "she")

COMMON PREPOSITIONAL PAIRS (FIXED)

Preposition Used With
at at home, at work, at school, at night
in in bed, in danger, in trouble, in time
on on fire, on duty, on holiday, on foot
for for example, for instance, for ever
by by chance, by mistake, by hand, by heart
with with regard to, with respect to, with a view to
to according to, owing to, due to, up to
of because of, in spite of, in front of, in case of
under under control, under construction, under discussion
on on behalf of, on account of

VERBS + APPROPRIATE PREPOSITIONS

Verb Preposition Example
believe in in I believe in God.
consist of of Water consists of H and O.
depend on on It depends on you.
die of of He died of cancer.
good at at She is good at math.
interested in in I am interested in music.
married to to She is married to Ram.
proud of of He is proud of his son.
similar to to He is similar to his father.
succeed in in He succeeded in passing.
think of of Think of the poor.
tired of of I am tired of waiting.

MCQ SECTION: PREPOSITIONS

Q1. "The book is ___ the table." (on/in/at)

  • (a) on
  • (b) in
  • (c) at
  • (d) by

Answer: (a) on (surface)


Q2. "I have lived here ___ 2015." (since/for)

  • (a) for
  • (b) since
  • (c) from
  • (d) at

Answer: (b) since (point of time)


Q3. "I have lived here ___ 10 years."

  • (a) since
  • (b) from
  • (c) for
  • (d) at

Answer: (c) for (period of time)


Q4. "He is good ___ mathematics."

  • (a) in
  • (b) at
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (b) at


Q5. "The cat is hiding ___ the table."

  • (a) under
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) in

Answer: (a) under


Q6. "I will come ___ Monday." (on/in/at)

  • (a) in
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) by

Answer: (b) on (specific day)


Q7. "The meeting is ___ 10 AM."

  • (a) in
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) by

Answer: (c) at (precise time)


Q8. "The train is ___ the platform."

  • (a) in
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) by

Answer: (b) on (platform is a surface/line)


Q9. "He died ___ cancer."

  • (a) from
  • (b) of
  • (c) with
  • (d) by

Answer: (b) of (die of = cause of death)


Q10. "She arrived ___ the airport." (preposition of place)

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) on
  • (d) to

Answer: (a) at (airport is specific point)


Q11. "I go to school ___ foot."

  • (a) on
  • (b) by
  • (c) with
  • (d) in

Answer: (a) on (on foot)


Q12. "I go to school ___ bus."

  • (a) on
  • (b) by
  • (c) in
  • (d) with

Answer: (b) by (by bus = means of transport)


1.8 CONJUNCTIONS

CONCEPT

A conjunction is a word that joins words, phrases, or clauses together.

TYPES OF CONJUNCTIONS

1. Coordinating Conjunctions

Definition: Join words, phrases, or clauses of equal rank.

Memory Trick: FANBOYS

  • F = For (because)
  • A = And (addition)
  • N = Nor (negative addition)
  • B = But (contrast)
  • O = Or (choice)
  • Y = Yet (contrast)
  • S = So (result)

Examples:

  • Ram and Shyam are friends. (joining words)
  • He is poor but honest. (joining clauses)
  • Do or die. (joining words)
  • I was tired, so I went to bed.

Special Rule: When joining two independent clauses with a coordinating conjunction, use a comma BEFORE the conjunction.

  • Correct: I was tired, so I went to bed.
  • Incorrect: I was tired so I went to bed.

2. Subordinating Conjunctions

Definition: Join a dependent (subordinate) clause to an independent clause.

Common Subordinating Conjunctions:

  • Time: when, while, before, after, since, until, as soon as, as long as, whenever
  • Cause/Reason: because, since, as, for, as long as
  • Purpose: so that, in order that, lest
  • Condition: if, unless, provided that, in case, as long as
  • Contrast: although, though, even though, while, whereas
  • Result: so...that, such...that
  • Place: where, wherever
  • Manner: as, as if, as though, the way

Examples:

  • Although he is rich, he is not happy. (subordinating)
  • I will come when I am ready.
  • Because it rained, we stayed home.

Special Rule: When the subordinate clause comes FIRST, use a comma after it.

  • Correct: When I came, he was sleeping.
  • Correct: He was sleeping when I came. (no comma needed)

3. Correlative Conjunctions

Definition: Work in pairs to join equal elements.

Pairs:

  • either...or
  • neither...nor
  • both...and
  • not only...but also
  • whether...or
  • no sooner...than
  • rather...than
  • such...that

Examples:

  • Either you or I will go.
  • Neither Ram nor Shyam came.
  • Both Ram and Shyam are honest.
  • He is not only intelligent but also hardworking.

Special Rule: The elements joined by correlative conjunctions should be parallel (same grammatical structure).

  • Correct: He is both intelligent and hardworking. (adjective + adjective)
  • Correct: She not only sings but also dances. (verb + verb)

4. Conjunctive Adverbs

Definition: Words that connect clauses but are not true conjunctions; they need a semicolon or period before them and a comma after.

Examples: however, therefore, moreover, furthermore, nevertheless, otherwise, consequently, meanwhile, besides, actually, indeed

Example: I was tired; however, I continued working.

MCQ SECTION: CONJUNCTIONS

Q1. "He is poor ___ honest." (joining two clauses)

  • (a) and
  • (b) but
  • (c) or
  • (d) so

Answer: (b) but (contrast)


Q2. "I was tired, ___ I went to bed."

  • (a) and
  • (b) but
  • (c) so
  • (d) or

Answer: (c) so (result)


Q3. "I will come ___ you call me."

  • (a) when
  • (b) but
  • (c) and
  • (d) or

Answer: (a) when (subordinating)


Q4. "He is ___ intelligent ___ hardworking." (correlative)

  • (a) either...or
  • (b) both...and
  • (c) neither...nor
  • (d) not only...but also

Answer: (b) both...and


Q5. "Neither he ___ I am responsible."

  • (a) or
  • (b) and
  • (c) nor
  • (d) but

Answer: (c) nor


Q6. "___ it rained, we stayed home." (subordinating)

  • (a) But
  • (b) And
  • (c) Because
  • (d) So

Answer: (c) Because


Q7. Identify the coordinating conjunction: "I like tea and coffee."

  • (a) like
  • (b) tea
  • (c) and
  • (d) coffee

Answer: (c) and


Q8. "Do ___ die." (joining words)

  • (a) and
  • (b) or
  • (c) but
  • (d) so

Answer: (b) or


Q9. "___ you work hard, you will fail." (condition)

  • (a) If
  • (b) Unless
  • (c) Both If and Unless
  • (d) Although

Answer: (c) Both If and Unless (both can show condition)


Q10. "Although he is rich, he is not happy." Here "Although" is:

  • (a) Coordinating conjunction
  • (b) Subordinating conjunction
  • (c) Correlative conjunction
  • (d) Conjunctive adverb

Answer: (b) Subordinating conjunction


1.9 INTERJECTIONS

CONCEPT

An interjection is a word or phrase that expresses a sudden emotion, feeling, or reaction. It is the most independent part of speech - it can stand alone or be part of a sentence.

TYPES OF INTERJECTIONS

1. Joy/Happiness

  • Hurrah! Hurray! Yay! Yahoo! Wow! Great! Excellent! Wonderful! Fantastic! Bravo!

Example: Hurray! We won the match!

2. Sorrow/Pain/Grief

  • Alas! Oh! Ouch! Ow! Woe!

Example: Alas! He is no more.

3. Surprise

  • Oh! Ah! What! Really! Wow! Gosh!

Example: Oh! You are here!

4. Approval/Praise

  • Bravo! Well done! Excellent! Good! Super!

Example: Bravo! That was a great performance.

5. Greeting

  • Hello! Hi! Hey! Good morning! Howdy!

Example: Hello! How are you?

6. Attention/Calling

  • Hey! Listen! Look! Hush! Shh! Ahem!

Example: Listen! The bell is ringing.

7. Disgust

  • Ugh! Yuck! Eww! Phew!

Example: Yuck! This food smells terrible.

8. Discovery

  • Aha! Eureka! Oh! I see!

Example: Eureka! I found it!

9. Doubt/Questioning

  • Hmm? Eh? Really?

Example: Really? Is that true?

10. Warning

  • Watch out! Look out! Beware! Careful!

Example: Beware! Of dogs.

IMPORTANT RULES FOR INTERJECTIONS

Rule 1: Interjections are usually followed by an exclamation mark (!).

Rule 2: Interjections can stand alone or be part of a sentence.

  • Oh! What a beautiful day!
  • Alas, he failed the exam.

Rule 3: When an interjection comes at the beginning of a sentence, it is followed by a comma or exclamation mark.

Rule 4: Mild interjections use comma; strong emotions use exclamation mark.

  • Well, I think we should go. (comma)
  • Wow! That was amazing! (exclamation)

COMMON INTERJECTIONS AND THEIR MEANINGS

Interjection Meaning Example
Hurrah/Hurray Joy, celebration Hurrah! We won!
Alas Sorrow, regret Alas! He is dead.
Bravo Praise, applause Bravo! Well done!
Eureka Discovery Eureka! I found it!
Ouch/Ow Pain Ouch! It hurts!
Wow Surprise, admiration Wow! Beautiful!
Shh/Hush Request for silence Shh! Be quiet.
Hmm Doubt, thinking Hmm, I'm not sure.
Ugh/Yuck Disgust Yuck! This is dirty.
Oops Minor mistake Oops! I dropped it.
Ah/Oh Realization Oh! Now I understand.
Phew Relief Phew! That was close.

MCQ SECTION: INTERJECTIONS

Q1. "Alas! He is dead." "Alas" expresses:

  • (a) Joy
  • (b) Sorrow
  • (c) Surprise
  • (d) Anger

Answer: (b) Sorrow


Q2. "Bravo! Well played." "Bravo" expresses:

  • (a) Sorrow
  • (b) Joy
  • (c) Approval/Praise
  • (d) Disgust

Answer: (c) Approval/Praise


Q3. "___! I won the lottery."

  • (a) Alas
  • (b) Hurray
  • (c) Ouch
  • (d) Shh

Answer: (b) Hurray


Q4. Identify the interjection: "Ouch! That hurts."

  • (a) That
  • (b) hurts
  • (c) Ouch
  • (d) none

Answer: (c) Ouch


Q5. "Eureka! I have found it!" Here "Eureka" expresses:

  • (a) Joy
  • (b) Discovery
  • (c) Surprise
  • (d) Pain

Answer: (b) Discovery


Q6. "___! The baby is sleeping."

  • (a) Hurrah
  • (b) Wow
  • (c) Shh
  • (d) Bravo

Answer: (c) Shh (request for silence)


Q7. "___! This food smells terrible."

  • (a) Wow
  • (b) Bravo
  • (c) Yuck
  • (d) Hurray

Answer: (c) Yuck (disgust)


Q8. "___! I made a mistake." (minor mistake)

  • (a) Alas
  • (b) Hurray
  • (c) Oops
  • (d) Wow

Answer: (c) Oops


CHAPTER 2: SENTENCE STRUCTURE

2.1 CONCEPT

A sentence is a group of words that expresses a complete thought. It has a subject and a predicate.

Two basic parts:

  • Subject: What the sentence is about
  • Predicate: What is said about the subject

Example: Ram (subject) reads books (predicate).

2.2 TYPES OF SENTENCES BASED ON STRUCTURE

1. Simple Sentence

Definition: Contains one subject and one predicate (one independent clause).

Examples:

  • Ram reads a book.
  • She sings.
  • The sun rises in the east.
  • I like coffee.

Identification: Has one subject + one verb; expresses one complete thought.

2. Compound Sentence

Definition: Contains two or more independent clauses joined by a coordinating conjunction (FANBOYS) or a semicolon.

Examples:

  • Ram reads a book, and Shyam writes a letter.
  • I was tired, but I continued working.
  • She is rich, yet she is unhappy.
  • I came; I saw; I conquered.

Identification: Has two or more independent clauses joined by a comma + coordinating conjunction (and, but, or, nor, for, yet, so).

3. Complex Sentence

Definition: Contains one independent clause and one or more dependent (subordinate) clauses.

Examples:

  • When it rained, we stayed home. (when-clause is dependent)
  • I know that he is honest.
  • Although he is rich, he is unhappy.
  • The boy who came here is my brother.

Identification: Contains a subordinating conjunction (because, when, if, although, that, who, which, etc.)

4. Compound-Complex Sentence

Definition: Contains two or more independent clauses and one or more dependent clauses.

Examples:

  • When it rained, we stayed home, and we played games.
  • He said that he was tired, and he went to bed.

2.3 SENTENCE PATTERNS

Common Sentence Patterns in English:

  1. Subject + Verb (S + V)
  • Birds fly.
  • He sleeps.
  1. Subject + Verb + Object (S + V + O)
  • Ram reads a book.
  • She eats rice.
  1. Subject + Verb + Complement (S + V + C)
  • She is a teacher. (subject complement)
  • The food tastes good. (subject complement)
  1. Subject + Verb + Indirect Object + Direct Object (S + V + IO + DO)
  • He gave me a book.
  • She told him a story.
  1. Subject + Verb + Object + Object (S + V + O + O)
  • They elected him president.
  • They made her captain.

2.4 TYPES OF SENTENCES BASED ON FUNCTION

1. Declarative Sentence

Definition: Makes a statement.

  • I am a student.
  • The earth revolves around the sun.
  • Ends with a period (.)

2. Interrogative Sentence

Definition: Asks a question.

  • What is your name?
  • Where do you live?
  • Ends with a question mark (?)

3. Imperative Sentence

Definition: Gives a command, request, or advice.

  • Close the door.
  • Please sit down.
  • Don't be late.
  • Usually ends with a period (.), but can end with exclamation for strong commands.

4. Exclamatory Sentence

Definition: Expresses strong emotion.

  • What a beautiful day!
  • How nice of you!
  • Ends with an exclamation mark (!)

5. Optative Sentence

Definition: Expresses a wish or prayer.

  • May God bless you!
  • Long live the king!
  • Often begins with "May"

2.5 TRANSFORMATION OF SENTENCES

A. Simple ↔ Compound ↔ Complex

Simple: He is too weak to walk.

Compound: He is so weak that he cannot walk. / He is very weak and cannot walk.

Complex: He is so weak that he cannot walk.

Simple: In spite of his poverty, he is happy.

Compound: He is poor, but he is happy.

Complex: Although he is poor, he is happy.

B. Active ↔ Passive (covered in detail in Chapter 5)

C. Direct ↔ Indirect Speech

Direct: Ram said, "I am happy."

Indirect: Ram said that he was happy.

D. Affirmative ↔ Negative

Affirmative: He is honest.

Negative: He is not dishonest.

E. Assertive ↔ Interrogative

Assertive: You are a fool.

Interrogative: Aren't you a fool?

F. Assertive ↔ Exclamatory

Assertive: She is very beautiful.

Exclamatory: How beautiful she is!

2.6 MCQ SECTION: SENTENCE STRUCTURE

Q1. Identify the type: "Ram reads a book."

  • (a) Simple sentence
  • (b) Compound sentence
  • (c) Complex sentence
  • (d) Compound-complex

Answer: (a) Simple sentence


Q2. Identify: "I was tired, but I continued working."

  • (a) Simple
  • (b) Compound
  • (c) Complex
  • (d) Compound-complex

Answer: (b) Compound (joined by "but")


Q3. "Although he is poor, he is happy." Type:

  • (a) Simple
  • (b) Compound
  • (c) Complex
  • (d) Compound-complex

Answer: (c) Complex (subordinating "although")


Q4. "Close the door!" This is:

  • (a) Declarative
  • (b) Interrogative
  • (c) Imperative
  • (d) Exclamatory

Answer: (c) Imperative


Q5. "What a beautiful day!" Type:

  • (a) Assertive
  • (b) Exclamatory
  • (c) Imperative
  • (d) Interrogative

Answer: (b) Exclamatory


Q6. "May God bless you!" is a:

  • (a) Optative sentence
  • (b) Imperative
  • (c) Exclamatory
  • (d) Declarative

Answer: (a) Optative sentence


Q7. Subject and predicate: "Birds fly."

  • (a) Subject: fly, Predicate: Birds
  • (b) Subject: Birds, Predicate: fly
  • (c) Subject: fly, Predicate: are
  • (d) None

Answer: (b) Subject: Birds, Predicate: fly


Q8. "When it rains, I stay home." This is a:

  • (a) Simple sentence
  • (b) Compound sentence
  • (c) Complex sentence
  • (d) Phrase

Answer: (c) Complex sentence


CHAPTER 3: CLAUSES

3.1 CONCEPT

A clause is a group of words that contains a subject and a predicate (verb).

Example:

  • "She is singing" (subject: she, verb: is singing)
  • "When she came" (subject: she, verb: came, but begins with subordinator)

3.2 TYPES OF CLAUSES

1. Independent/Main Clause

Definition: A clause that expresses a complete thought and can stand alone as a sentence.

Examples:

  • She is singing.
  • I went home.
  • The sun rises in the east.

2. Dependent/Subordinate Clause

Definition: A clause that does NOT express a complete thought and cannot stand alone as a sentence. It depends on an independent clause.

Examples:

  • When she came (incomplete)
  • Because it rained (incomplete)
  • Although he is rich (incomplete)
  • Who came here (incomplete)

3.3 TYPES OF DEPENDENT CLAUSES

1. Adverb Clause (Adverbial Clause)

Function: Modifies a verb, adjective, or adverb. Tells how, when, where, why, how much, under what condition.

Begins with: because, since, as, when, while, before, after, until, if, unless, although, though, even though, as soon as, as long as, whereas, so that, in order that

Examples:

  • When it rained, we stayed home. (time)
  • Because he was sick, he stayed home. (reason)
  • If you work hard, you will pass. (condition)
  • Although he is poor, he is happy. (contrast)

2. Adjective Clause (Relative Clause)

Function: Modifies a noun or pronoun. Tells which one, what kind, whose.

Begins with: who, whom, whose, which, that

Examples:

  • The boy who came here is my brother. (modifies "boy")
  • The book which I bought is new. (modifies "book")
  • The man whose car was stolen is poor. (modifies "man")
  • This is the place that I love. (modifies "place")

Special Rule:

  • Use "who" for people (subject)
  • Use "whom" for people (object)
  • Use "which" for things
  • Use "whose" for possession (people/things)
  • Use "that" for people or things (in defining clauses)

3. Noun Clause

Function: Acts as a noun (subject, object, complement).

Begins with: that, what, who, whom, whose, which, whoever, whatever, whichever, whoever, where, when, why, how

Examples:

  • What he said is true. (subject)
  • I know that he is honest. (object of "know")
  • Tell me where you live. (object)
  • The question is whether he will come. (complement)
  • Whoever comes is welcome. (subject)

3.4 IMPORTANT RULES

Rule 1: A subordinate clause must be connected to a main clause.

  • Wrong: When it rains.
  • Right: When it rains, I stay home.

Rule 2: Use "who" for subjects; "whom" for objects.

  • The boy who came is Ram. (subject)
  • The boy whom I met is Ram. (object)

Rule 3: "Whose" shows possession.

  • The man whose son came here is rich.

Rule 4: "Which" refers to things, not people.

  • The book which I bought.

Rule 5: A relative clause should be placed immediately after its antecedent.

  • Correct: I met the boy who came from Delhi.
  • Incorrect: I met the boy, who came from Delhi. (unless it's a non-defining clause)

Rule 6: Defining vs Non-defining Relative Clauses:

  • Defining: No commas; essential to meaning. "The boy who came is Ram."
  • Non-defining: With commas; just adds extra information. "My brother, who lives in Delhi, is a doctor."

Rule 7: The noun clause is used as:

  • Subject: What you said is correct.
  • Object: I know who he is.
  • Complement: This is what I need.

3.5 MCQ SECTION: CLAUSES

Q1. "I know that he is honest." "that he is honest" is:

  • (a) Independent clause
  • (b) Noun clause
  • (c) Adjective clause
  • (d) Adverb clause

Answer: (b) Noun clause (object of "know")


Q2. "The boy who came here is my brother." "who came here" is:

  • (a) Noun clause
  • (b) Adjective clause
  • (c) Adverb clause
  • (d) Independent clause

Answer: (b) Adjective clause (modifies "boy")


Q3. "When it rains, I stay home." "When it rains" is:

  • (a) Adjective clause
  • (b) Adverb clause
  • (c) Noun clause
  • (d) Independent clause

Answer: (b) Adverb clause (modifies "stay")


Q4. "What you said is true." "What you said" is:

  • (a) Adjective clause
  • (b) Adverb clause
  • (c) Noun clause
  • (d) Independent clause

Answer: (c) Noun clause (subject of the sentence)


Q5. Choose the correct relative pronoun: "The man ___ car was stolen came to the police."

  • (a) who
  • (b) whom
  • (c) whose
  • (d) which

Answer: (c) whose (possession)


Q6. "The book ___ I bought is interesting."

  • (a) who
  • (b) whom
  • (c) whose
  • (d) which

Answer: (d) which (for things)


Q7. "The boy ___ I met is my brother."

  • (a) who
  • (b) whom
  • (c) whose
  • (d) which

Answer: (b) whom (object of met)


Q8. Identify the noun clause: "Tell me where you live."

  • (a) Tell me
  • (b) me
  • (c) where you live
  • (d) live

Answer: (c) where you live


CHAPTER 4: TENSE

4.1 CONCEPT

Tense shows the time of an action or state. There are three main tenses (Present, Past, Future) and each has four forms (Simple/Present Indefinite, Continuous/Progressive, Perfect, Perfect Continuous), making 12 tenses in total.

4.2 THE 12 TENSES

PRESENT TENSE

1. Simple Present (Present Indefinite)

Form: Subject + V1/V1+s/es

  • I play. / He plays.

Uses:

  • Daily habits/routines: I drink tea every morning.
  • General truths: The sun rises in the east.
  • Permanent situations: He lives in Kathmandu.
  • Scheduled events: The train leaves at 5 PM.

Time markers: always, usually, often, sometimes, never, every day, every week, on Monday

Rules for Simple Present:

  • Add "s/es" to verb with he/she/it: play → plays, go → goes, watch → watches
  • Do not add "s/es" with I/you/we/they: I play, you play

2. Present Continuous (Present Progressive)

Form: Subject + am/is/are + V1+ing

  • I am playing. / He is playing. / They are playing.

Uses:

  • Action happening now: I am reading a book.
  • Temporary action: She is working in Pokhara this month.
  • Future plans (with time): I am meeting him tomorrow.

Time markers: now, at present, at the moment, currently, today, this week, still

Spelling rules for V+ing:

  • Most verbs: add -ing (work → working)
  • Verbs ending in -e: drop -e + ing (write → writing, make → making)
  • Verbs ending in CVC (consonant-vowel-consonant): double the last letter + ing (sit → sitting, run → running, swim → swimming)
  • Verbs ending in -ie: change -ie to -y + ing (lie → lying, die → dying)

3. Present Perfect

Form: Subject + have/has + V3 (past participle)

  • I have finished. / He has finished.

Uses:

  • Action completed at some time in the past (result matters now): I have eaten lunch.
  • Action that started in past and continues to present: I have lived here for 5 years.
  • Recently completed actions: He has just arrived.

Time markers: just, already, yet, ever, never, recently, so far, since, for, lately

4. Present Perfect Continuous

Form: Subject + have/has + been + V1+ing

  • I have been waiting for two hours.

Uses:

  • Action started in past, continuing in present, may continue: I have been studying since morning.
  • Emphasis on duration: She has been working all day.

Time markers: for, since, all day, all morning, lately, recently

PAST TENSE

5. Simple Past (Past Indefinite)

Form: Subject + V2 (regular: V+ed; irregular: V2)

  • I played. / He went.

Uses:

  • Completed action in the past: I visited Pokhara last year.
  • Sequence of past events: He came, saw, and conquered.

Time markers: yesterday, last week, last year, ago, in 2020, just now, then

6. Past Continuous (Past Progressive)

Form: Subject + was/were + V1+ing

  • I was playing. / They were playing.

Uses:

  • Continuous action in the past: I was reading at 8 PM yesterday.
  • Background action in past: While I was cooking, he was watching TV.
  • Two actions happening simultaneously: She was singing while I was dancing.

Time markers: while, when, at that time, all day yesterday

7. Past Perfect

Form: Subject + had + V3

  • I had finished before he came.

Uses:

  • Action completed before another past action: I had eaten before he came.
  • Past of past: She had left when I arrived.

Time markers: before, after, when, by the time, already

8. Past Perfect Continuous

Form: Subject + had + been + V1+ing

  • I had been waiting for an hour before the bus came.

Uses:

  • Action continuing for some time before another past action: I had been studying for 3 hours when he called.
  • Cause of something in the past: I was tired because I had been working all day.

Time markers: for, since, before, until, by the time

FUTURE TENSE

9. Simple Future

Form: Subject + will/shall + V1

  • I will go. / We shall go.

Uses:

  • Future action: I will come tomorrow.
  • Spontaneous decisions: I'll help you.
  • Predictions: It will rain tomorrow.

Note: "Shall" is used with I/we in formal English; "will" is used with all persons in modern English. "Will" is more common in American English.

Time markers: tomorrow, next week, next year, soon, later, in the future, in 2050

10. Future Continuous

Form: Subject + will be + V1+ing

  • I will be reading at 9 PM.

Uses:

  • Action that will be in progress at a future time: At 10 PM tonight, I will be sleeping.
  • Future action happening in the normal course: I will be seeing him tomorrow.

Time markers: at this time tomorrow, at 10 PM, when, while

11. Future Perfect

Form: Subject + will have + V3

  • I will have finished by 5 PM.

Uses:

  • Action that will be completed before a specific future time: I will have completed the project by tomorrow.
  • By the time + future: By the time you come, I will have cooked dinner.

Time markers: by, by the time, before, by tomorrow, by next week

12. Future Perfect Continuous

Form: Subject + will have been + V1+ing

  • By next year, I will have been working here for 10 years.

Uses:

  • Action that will continue up to a specific future time: By December, I will have been living here for 5 years.

Time markers: by, for, by the time

4.3 TENSE CHART SUMMARY

Tense Present Past Future
Simple I eat I ate I will eat
Continuous I am eating I was eating I will be eating
Perfect I have eaten I had eaten I will have eaten
Perfect Continuous I have been eating I had been eating I will have been eating

4.4 IMPORTANT RULES FOR TENSE

Rule 1: "Since" is followed by a point of time; "For" is followed by a period.

  • I have lived here since 2015.
  • I have lived here for 5 years.

Rule 2: "Yet" is used in negative and interrogative sentences; "Already" in affirmative.

  • Have you finished yet?
  • I have already finished.
  • I have not finished yet.

Rule 3: "Just" means "very recently" and is used with present perfect.

  • He has just arrived.

Rule 4: When two past actions are mentioned, the earlier action takes past perfect; later action takes simple past.

  • I had eaten (past perfect) before he came (simple past).

Rule 5: "When" + simple past + simple past (in same tense for simultaneous past actions)

  • When I went to his house, he was reading (one continuous, one simple).

Rule 6: Avoid mixing tenses in the same sentence unnecessarily.

  • Wrong: He went home and eats dinner.
  • Right: He went home and ate dinner.

Rule 7: Future Continuous and Future Perfect Continuous are less commonly tested in competitive exams.

Rule 8: "Will" is used for all persons in modern English.

  • I will go, you will go, he will go, we will go, they will go.

Rule 9: Use present tense for permanent truths.

  • The earth revolves around the sun.

Rule 10: Sequence of tenses: If the main clause is in past tense, the subordinate clause should also be in past tense.

  • He said (past) that he was (past) happy.

4.5 MCQ SECTION: TENSE

Q1. "She ___ to school every day." (simple present)

  • (a) go
  • (b) goes
  • (c) going
  • (d) went

Answer: (b) goes (3rd person singular)


Q2. "I ___ TV right now." (present continuous)

  • (a) watch
  • (b) watches
  • (c) am watching
  • (d) watched

Answer: (c) am watching


Q3. "He ___ just ___ lunch." (present perfect)

  • (a) has, eaten
  • (b) have, eaten
  • (c) is, eating
  • (d) was, eating

Answer: (a) has, eaten (3rd person singular)


Q4. "I ___ in this city since 2010." (present perfect continuous)

  • (a) am living
  • (b) live
  • (c) have been living
  • (d) lived

Answer: (c) have been living (since + point of time)


Q5. "She ___ to Delhi last week." (simple past)

  • (a) goes
  • (b) went
  • (c) has gone
  • (d) will go

Answer: (b) went


Q6. "I ___ when the phone rang." (past continuous)

  • (a) sleep
  • (b) slept
  • (c) was sleeping
  • (d) had slept

Answer: (c) was sleeping (continuous action in past)


Q7. "He ___ before I reached home." (past perfect)

  • (a) left
  • (b) has left
  • (c) had left
  • (d) was leaving

Answer: (c) had left (earlier past action)


Q8. "I ___ you tomorrow." (simple future)

  • (a) see
  • (b) saw
  • (c) will see
  • (d) have seen

Answer: (c) will see


Q9. "By next year, I ___ my degree." (future perfect)

  • (a) will complete
  • (b) will have completed
  • (c) complete
  • (d) completed

Answer: (b) will have completed (will be completed by then)


Q10. "I ___ English for 5 years." (present perfect)

  • (a) am studying
  • (b) study
  • (c) have been studying
  • (d) studied

Answer: (c) have been studying (duration + present relevance)


CHAPTER 5: VOICE (ACTIVE AND PASSIVE)

5.1 CONCEPT

Voice shows the relationship between the verb and the subject in a sentence.

  • Active voice: Subject performs the action.
  • Passive voice: Subject receives the action.

5.2 ACTIVE VOICE

In active voice, the subject does the action.

Examples:

  • Ram writes a letter. (Ram = subject, performs action)
  • The teacher teaches the students.
  • The cat caught the mouse.

5.3 PASSIVE VOICE

In passive voice, the subject is acted upon.

Examples:

  • A letter is written by Ram.
  • The students are taught by the teacher.
  • The mouse was caught by the cat.

5.4 BASIC STRUCTURE

Active: Subject + Verb + Object

Passive: Object + be + Past Participle (V3) + by + Subject

5.5 RULES FOR CONVERSION (ALL TENSES)

Present Tense

Simple Present (Active): Subject + V1/V1+s/es + Object

  • Active: He writes a letter.
  • Passive: A letter is written by him.

Present Continuous (Active): Subject + am/is/are + V1+ing + Object

  • Active: He is writing a letter.
  • Passive: A letter is being written by him.

Present Perfect (Active): Subject + have/has + V3 + Object

  • Active: He has written a letter.
  • Passive: A letter has been written by him.

Past Tense

Simple Past (Active): Subject + V2 + Object

  • Active: He wrote a letter.
  • Passive: A letter was written by him.

Past Continuous (Active): Subject + was/were + V1+ing + Object

  • Active: He was writing a letter.
  • Passive: A letter was being written by him.

Past Perfect (Active): Subject + had + V3 + Object

  • Active: He had written a letter.
  • Passive: A letter had been written by him.

Future Tense

Simple Future (Active): Subject + will + V1 + Object

  • Active: He will write a letter.
  • Passive: A letter will be written by him.

Future Perfect (Active): Subject + will have + V3 + Object

  • Active: He will have written a letter.
  • Passive: A letter will have been written by him.

Modal Verbs

Modal (Active): Subject + modal + V1 + Object

  • Active: He can write a letter.
  • Passive: A letter can be written by him.

Active: He should write a letter.

Passive: A letter should be written by him.

Imperative Sentences

Active: Open the door.

Passive: Let the door be opened. / You are requested to open the door.

Active: Do it.

Passive: Let it be done.

Active: Please help me.

Passive: You are requested to help me.

5.6 IMPORTANT RULES FOR VOICE

Rule 1: Only transitive verbs (verbs that take objects) can be changed into passive voice.

  • Intransitive verbs (run, sleep, die, come) have no passive.
  • Correct: He runs. (no passive)
  • Wrong: Was run by him.

Rule 2: When the subject of active voice is unclear, unimportant, or unknown, "by + subject" is omitted in passive.

  • Active: People speak English here.
  • Passive: English is spoken here. (no "by people")

Rule 3: In passive voice, the agent (doer) is introduced by "by."

  • Active: Ram kicked the ball.
  • Passive: The ball was kicked by Ram.

Rule 4: Sometimes "with" is used in place of "by" (especially with instruments).

  • The room was filled with smoke.
  • The cake was decorated with cream.

Rule 5: Some verbs take two objects (direct + indirect). Both can become subjects of passive.

  • Active: He gave me a book. (Direct: book, Indirect: me)
  • Passive 1: I was given a book.
  • Passive 2: A book was given to me.

Rule 6: Sentences with "that" clauses can be converted:

  • Active: I know that he is honest.
  • Passive: That he is honest is known to me. (rare; better: It is known to me that he is honest.)

Rule 7: Interrogative sentences:

  • Active: Did he write a letter?
  • Passive: Was a letter written by him?
  • Active: Who wrote this?
  • Passive: By whom was this written? / Who was this written by?

Rule 8: Imperatives:

  • Active: Help the poor.
  • Passive: The poor should be helped.
  • Active: Open the door.
  • Passive: Let the door be opened.

Rule 9: Sentences with modal verbs:

  • Active: He can do it.
  • Passive: It can be done by him.
  • Active: You must finish the work.
  • Passive: The work must be finished by you.

Rule 10: Reporting verbs in passive:

  • Active: People say he is rich.
  • Passive: He is said to be rich.
  • Active: People believe that she is honest.
  • Passive: She is believed to be honest.

5.7 MCQ SECTION: VOICE

Q1. Change to passive: "The teacher teaches the students."

  • (a) The students are taught by the teacher.
  • (b) The students is taught by the teacher.
  • (c) The teacher is taught by the students.
  • (d) The students were taught by the teacher.

Answer: (a) The students are taught by the teacher.


Q2. Active → Passive: "He wrote a letter."

  • (a) A letter was written by him.
  • (b) A letter is written by him.
  • (c) A letter has been written by him.
  • (d) A letter will be written by him.

Answer: (a) A letter was written by him. (Simple Past → was + V3)


Q3. Active → Passive: "She is singing a song."

  • (a) A song is being sung by her.
  • (b) A song is sung by her.
  • (c) A song was being sung by her.
  • (d) A song has been sung by her.

Answer: (a) A song is being sung by her. (Present Continuous → is being + V3)


Q4. Active → Passive: "They have completed the work."

  • (a) The work is completed by them.
  • (b) The work has been completed by them.
  • (c) The work was completed by them.
  • (d) The work had been completed by them.

Answer: (b) The work has been completed by them. (Present Perfect → has/have been + V3)


Q5. Active → Passive: "I will help him."

  • (a) He will be helped by me.
  • (b) He is helped by me.
  • (c) He was helped by me.
  • (d) He will have been helped by me.

Answer: (a) He will be helped by me. (Simple Future → will be + V3)


Q6. Active → Passive: "He can do it."

  • (a) It can be done by him.
  • (b) It can do by him.
  • (c) It is done by him.
  • (d) It can done by him.

Answer: (a) It can be done by him. (Modal + be + V3)


Q7. Active → Passive: "Open the door."

  • (a) Let the door be opened.
  • (b) The door is opened.
  • (c) The door should opened.
  • (d) The door is being opened.

Answer: (a) Let the door be opened. (Imperative)


Q8. Which sentence cannot be changed to passive?

  • (a) He runs fast.
  • (b) He wrote a letter.
  • (c) He eats rice.
  • (d) He kicked the ball.

Answer: (a) He runs fast. (Intransitive verb "runs")


Q9. Change to active: "The ball was kicked by Ram."

  • (a) Ram kicked the ball.
  • (b) Ram has kicked the ball.
  • (c) The ball kicked Ram.
  • (d) Ram is kicked the ball.

Answer: (a) Ram kicked the ball.


Q10. Active → Passive: "Who wrote this book?"

  • (a) By whom was this book written?
  • (b) Who is this book written by?
  • (c) By whom this book is written?
  • (d) Both (a) and (b)

Answer: (d) Both (a) and (b) are correct.


CHAPTER 6: SUBJECT-VERB AGREEMENT

6.1 CONCEPT

Subject-Verb Agreement means that the verb in a sentence must match the subject in number and person. If the subject is singular, the verb must be singular; if plural, the verb must be plural.

6.2 BASIC RULES

Rule 1: Singular subjects take singular verbs.

  • The boy runs fast. (singular subject + singular verb)
  • He is a teacher.

Rule 2: Plural subjects take plural verbs.

  • The boys run fast.
  • They are teachers.

Rule 3: With "I" and "you," use "am" / "are."

  • I am a student.
  • You are a student.

Rule 4: With he, she, it, use "is" / "has."

  • He is a doctor.
  • She has a book.

Rule 5: With I, you, we, they, use "have."

  • I have a pen.
  • They have cars.

Rule 6: "Do" with I, you, we, they; "Does" with he, she, it.

  • I do my work.
  • She does her work.

6.3 SPECIAL RULES

Rule 1: Two or more subjects joined by "and" take a plural verb.

  • Ram and Shyam are friends.
  • The teacher and the students are in the classroom.

Exception: If two subjects joined by "and" refer to the same person or a single idea, take singular verb.

  • The prime minister and chief guest is arriving. (one person)
  • Bread and butter is my breakfast. (one item)
  • Slow and steady wins the race.

Rule 2: When two subjects are joined by "or" or "nor," the verb agrees with the nearest subject.

  • Either Ram or Shyam is coming. (Shyam is singular)
  • Neither the teacher nor the students are present. (students is plural)
  • Either he or I am wrong. (I is 1st person)
  • Either I or he is wrong. (he is 3rd person singular)

Rule 3: Indefinite pronouns (each, every, either, neither, one, anyone, everybody, somebody, nobody, someone, anything, something, nothing) take singular verbs.

  • Each of the students is present.
  • Every boy has a book.
  • Either of the options is correct.
  • Neither of them is correct.
  • Somebody is calling.
  • Everyone wants to be happy.

Rule 4: Indefinite pronouns (both, few, many, several) take plural verbs.

  • Many students are absent.
  • Both the boys were late.
  • Several people were injured.
  • Few know the truth.

Rule 5: "Some, all, most, any, none" can take singular or plural verb depending on the noun they refer to.

  • Some of the water is clean. (uncountable - singular)
  • Some of the books are new. (countable - plural)
  • All of the cake is gone. (uncountable)
  • All of the students are present. (countable)
  • None of the money is left. (singular)
  • None of the students are present. (plural)

Rule 6: Collective nouns (team, class, family, group, committee) take singular verbs when the group acts as a unit.

  • The team is playing well.
  • The class is large.
  • The family is rich.
  • The committee has decided. (as a whole)

But when members act individually, use plural.

  • The team are divided among themselves. (individually)
  • The family are fighting among themselves.

Rule 7: Words joined to a subject by "with, along with, together with, as well as, including, in addition to" do not affect the verb.

  • Ram, along with his friends, is coming. (subject is Ram)
  • The teacher, with the students, was present. (subject is teacher)
  • The book, including its cover, is damaged. (subject is book)

Rule 8: Phrases/clauses between subject and verb do not change the verb.

  • The book on the table is mine. (subject: book)
  • The students who are present are smart. (subject: students)

Rule 9: Words ending in "-s" but singular in meaning take singular verbs.

  • Mathematics is difficult.
  • Physics is interesting.
  • News is good.
  • Politics is a dirty game.
  • Economics is a social science.
  • The United States is a powerful country.

Rule 10: Titles of books, movies, and works take singular verbs.

  • "Hamlet" is a famous play.
  • "Harry Potter" is a popular book.

Rule 11: "The number" (specific) is singular; "A number" (some) is plural.

  • The number of students is small.
  • A number of students are absent.

Rule 12: "Each" and "every" before a noun take singular verb.

  • Each boy and each girl is present.
  • Every student and every teacher is invited.

Rule 13: "A/An" + singular noun is treated as singular.

  • A book is useful.
  • A man and a woman are needed. (but here, "a man and a woman" is plural because two persons)

Rule 14: Words like "each, every, either, neither" + "of" + plural noun still take singular verb.

  • Each of the students is brilliant.
  • Either of the two boys is good.

Rule 15: Units of measurement, time, money, distance take singular verb when referring to a single amount.

  • Twenty kilometers is a long distance.
  • Five years is a long time.
  • Two hundred rupees is the price.

Rule 16: "Many a" + singular noun takes singular verb.

  • Many a student is absent.
  • Many a man has tried.

Rule 17: "A pair of" + plural noun takes singular verb.

  • A pair of shoes is on the table.
  • A pair of trousers is new.

Rule 18: When sentence starts with "There" or "Here," the verb agrees with the subject that follows.

  • There is a book on the table. (book is singular)
  • There are many students in the class. (students is plural)
  • Here comes the bus. (bus is singular)
  • Here come the boys. (boys is plural)

Rule 19: In subjunctive mood (contrary to fact), use "were" for all persons.

  • I wish I were a bird.
  • If he were here, he would help. (even though "he" is singular)

Rule 20: "One of the + plural noun + who/that" usually takes plural verb.

  • He is one of those boys who play cricket. (who refers to boys - plural)
  • She is one of the students who are absent.

Exception: When "the only one" is used, take singular.

  • He is the only one of the boys who plays cricket.

6.4 MCQ SECTION: SUBJECT-VERB AGREEMENT

Q1. "Neither the teacher nor the students ___ present." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) was
  • (d) has

Answer: (b) are (verb agrees with nearest subject "students")


Q2. "Each of the students ___ a book." (has/have)

  • (a) has
  • (b) have
  • (c) are having
  • (d) were having

Answer: (a) has (each takes singular)


Q3. "Mathematics ___ my favorite subject." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (Mathematics is singular)


Q4. "Ram, along with his friends, ___ coming." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (Ram is the main subject)


Q5. "The team ___ playing well." (collective noun - unit)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (when team is a unit)


Q6. "Many a student ___ absent." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have

Answer: (a) is (Many a + singular takes singular)


Q7. "Either Ram or Shyam ___ to blame." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have

Answer: (a) is (Shyam is singular and nearest)


Q8. "A pair of shoes ___ on the table." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (a pair is singular)


Q9. "The news ___ true." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (news is singular)


Q10. "Twenty kilometers ___ a long distance." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (unit of distance is singular)


CHAPTER 7: VOCABULARY

7.1 WORD MEANINGS (IMPORTANT WORDS)

Word Meaning Synonym Antonym
Abundant More than enough Plentiful, ample Scarce, rare
Benevolent Well-wishing, kind Kind, generous Malevolent, cruel
Candid Truthful, frank Frank, honest Deceitful, evasive
Diligent Hardworking Industrious, hardworking Lazy, idle
Ephemeral Lasting for short time Brief, transient Permanent, eternal
Frugal Thrifty, saving Thrifty, economical Wasteful, extravagant
Gregarious Sociable Sociable, friendly Antisocial, shy
Humble Modest Modest, unpretentious Arrogant, proud
Integrity Honesty, morality Honesty, uprightness Dishonesty, corruption
Jovial Cheerful, happy Cheerful, jolly Gloomy, sad
Keen Eager, sharp Eager, sharp Dull, indifferent
Luminous Bright, shining Bright, radiant Dim, dark
Magnanimous Generous, big-hearted Generous, noble Selfish, petty
Nostalgic Longing for past Wistful, longing Unconcerned, indifferent
Opaque Not transparent Cloudy, dark Transparent, clear
Prudent Wise, careful Wise, careful Reckless, foolish
Quaint Attractively unusual Charming, picturesque Ordinary, common
Resilient Recovering quickly Tough, hardy Weak, fragile
Sincere Genuine, honest Genuine, honest Insincere, false
Terse Brief, concise Brief, concise Lengthy, wordy
Ultimate Final, last Final, supreme Initial, first
Vague Unclear Unclear, ambiguous Clear, definite
Wary Cautious Cautious, careful Trusting, careless
Xenial Hospitable Hospitable, friendly Hostile, unfriendly
Yield To give way, produce Surrender, produce Resist, fight
Zealous Eager, passionate Eager, passionate Apathetic, indifferent

7.2 SYNONYMS (WORDS WITH SIMILAR MEANINGS)

Important Synonym MCQs

Q1. Synonym of "ABUNDANT":

  • (a) Scarce
  • (b) Plentiful
  • (c) Rare
  • (d) Insufficient

Answer: (b) Plentiful


Q2. Synonym of "BENEVOLENT":

  • (a) Cruel
  • (b) Kind
  • (c) Selfish
  • (d) Angry

Answer: (b) Kind


Q3. Synonym of "CANDID":

  • (a) Deceitful
  • (b) Honest
  • (c) Shy
  • (d) Angry

Answer: (b) Honest


Q4. Synonym of "DILIGENT":

  • (a) Lazy
  • (b) Hardworking
  • (c) Stupid
  • (d) Rude

Answer: (b) Hardworking


Q5. Synonym of "EPHEMERAL":

  • (a) Permanent
  • (b) Brief
  • (c) Long
  • (d) Beautiful

Answer: (b) Brief (lasting for a short time)


Q6. Synonym of "FRUGAL":

  • (a) Wasteful
  • (b) Generous
  • (c) Thrifty
  • (d) Rich

Answer: (c) Thrifty


Q7. Synonym of "GREGARIOUS":

  • (a) Shy
  • (b) Sociable
  • (c) Angry
  • (d) Sad

Answer: (b) Sociable


Q8. Synonym of "HUMBLE":

  • (a) Proud
  • (b) Modest
  • (c) Rich
  • (d) Cruel

Answer: (b) Modest


Q9. Synonym of "INTEGRITY":

  • (a) Dishonesty
  • (b) Honesty
  • (c) Cruelty
  • (d) Foolishness

Answer: (b) Honesty


Q10. Synonym of "KEEN":

  • (a) Dull
  • (b) Eager
  • (c) Slow
  • (d) Bored

Answer: (b) Eager


Q11. Synonym of "LUMINOUS":

  • (a) Dark
  • (b) Bright
  • (c) Heavy
  • (d) Light (not heavy)

Answer: (b) Bright


Q12. Synonym of "MAGNANIMOUS":

  • (a) Selfish
  • (b) Generous
  • (c) Cruel
  • (d) Small

Answer: (b) Generous


Q13. Synonym of "NOSTALGIC":

  • (a) Future
  • (b) Wistful
  • (c) Happy
  • (d) Modern

Answer: (b) Wistful (longing for the past)


Q14. Synonym of "OPAQUE":

  • (a) Transparent
  • (b) Cloudy
  • (c) Bright
  • (d) Clear

Answer: (b) Cloudy


Q15. Synonym of "PRUDENT":

  • (a) Reckless
  • (b) Wise
  • (c) Foolish
  • (d) Crazy

Answer: (b) Wise


Q16. Synonym of "RESILIENT":

  • (a) Weak
  • (b) Tough
  • (c) Soft
  • (d) Hard

Answer: (b) Tough (able to recover)


Q17. Synonym of "SINCERE":

  • (a) Insincere
  • (b) Genuine
  • (c) False
  • (d) Cruel

Answer: (b) Genuine


Q18. Synonym of "TERSE":

  • (a) Lengthy
  • (b) Brief
  • (c) Beautiful
  • (d) Wise

Answer: (b) Brief


Q19. Synonym of "ULTIMATE":

  • (a) First
  • (b) Final
  • (c) Middle
  • (d) Beginning

Answer: (b) Final


Q20. Synonym of "VAGUE":

  • (a) Clear
  • (b) Unclear
  • (c) Bright
  • (d) Sharp

Answer: (b) Unclear


7.3 ANTONYMS (WORDS WITH OPPOSITE MEANINGS)

Important Antonym MCQs

Q1. Antonym of "ABUNDANT":

  • (a) Plentiful
  • (b) Scarce
  • (c) Many
  • (d) Full

Answer: (b) Scarce


Q2. Antonym of "BENEVOLENT":

  • (a) Kind
  • (b) Generous
  • (c) Malevolent
  • (d) Nice

Answer: (c) Malevolent (kind → cruel/evil)


Q3. Antonym of "CANDID":

  • (a) Frank
  • (b) Honest
  • (c) Deceitful
  • (d) Direct

Answer: (c) Deceitful


Q4. Antonym of "DILIGENT":

  • (a) Hardworking
  • (b) Industrious
  • (c) Lazy
  • (d) Smart

Answer: (c) Lazy


Q5. Antonym of "EPHEMERAL":

  • (a) Brief
  • (b) Short
  • (c) Permanent
  • (d) Temporary

Answer: (c) Permanent


Q6. Antonym of "FRUGAL":

  • (a) Thrifty
  • (b) Wasteful
  • (c) Saving
  • (d) Careful

Answer: (b) Wasteful


Q7. Antonym of "GREGARIOUS":

  • (a) Friendly
  • (b) Sociable
  • (c) Antisocial
  • (d) Happy

Answer: (c) Antisocial


Q8. Antonym of "HUMBLE":

  • (a) Modest
  • (b) Arrogant
  • (c) Shy
  • (d) Simple

Answer: (b) Arrogant


Q9. Antonym of "INTEGRITY":

  • (a) Honesty
  • (b) Sincerity
  • (c) Dishonesty
  • (d) Purity

Answer: (c) Dishonesty


Q10. Antonym of "JOVIAL":

  • (a) Cheerful
  • (b) Happy
  • (c) Gloomy
  • (d) Friendly

Answer: (c) Gloomy


Q11. Antonym of "KEEN":

  • (a) Sharp
  • (b) Eager
  • (c) Dull
  • (d) Smart

Answer: (c) Dull


Q12. Antonym of "LUMINOUS":

  • (a) Bright
  • (b) Shining
  • (c) Dim
  • (d) Light

Answer: (c) Dim


Q13. Antonym of "MAGNANIMOUS":

  • (a) Generous
  • (b) Selfish
  • (c) Big
  • (d) Kind

Answer: (b) Selfish


Q14. Antonym of "NOSTALGIC":

  • (a) Wistful
  • (b) Forward-looking
  • (c) Past
  • (d) Sad

Answer: (b) Forward-looking (not looking back)


Q15. Antonym of "OPAQUE":

  • (a) Cloudy
  • (b) Dark
  • (c) Transparent
  • (d) Black

Answer: (c) Transparent


Q16. Antonym of "PRUDENT":

  • (a) Wise
  • (b) Careful
  • (c) Reckless
  • (d) Cautious

Answer: (c) Reckless


Q17. Antonym of "RESILIENT":

  • (a) Tough
  • (b) Strong
  • (c) Fragile
  • (d) Hard

Answer: (c) Fragile (easily broken)


Q18. Antonym of "SINCERE":

  • (a) Honest
  • (b) Genuine
  • (c) Insincere
  • (d) True

Answer: (c) Insincere


Q19. Antonym of "TERSE":

  • (a) Brief
  • (b) Concise
  • (c) Lengthy
  • (d) Short

Answer: (c) Lengthy


Q20. Antonym of "ULTIMATE":

  • (a) Final
  • (b) Last
  • (c) Initial
  • (d) Supreme

Answer: (c) Initial


7.4 DERIVATIVES (WORD FORMATION)

CONCEPT

Derivatives are words formed from a base word by adding prefixes (at the beginning) or suffixes (at the end). They often change the part of speech.

COMMON PREFIXES

Prefix Meaning Examples
un- not happy → unhappy
dis- opposite agree → disagree
in-/im-/il-/ir- not active → inactive, possible → impossible
re- again write → rewrite, build → rebuild
pre- before pay → prepay, view → preview
post- after war → postwar, graduate → postgraduate
mis- wrongly understand → misunderstand
anti- against social → antisocial
sub- under way → subway, marine → submarine
super- above market → supermarket, man → superman
inter- between national → international
trans- across form → transform, port → transport
non- not sense → nonsense
over- too much cook → overcook, work → overwork
under- below develop → underdeveloped
co- together operate → cooperate, exist → coexist
de- opposite code → decode, value → devalue
fore- before see → foresee, tell → foretell
en-/em- put into large → enlarge, power → empower
ex- former president → expresident

COMMON SUFFIXES

Noun-forming Suffixes

Suffix Example
-tion / -sion act → action, decide → decision
-ment move → movement, agree → agreement
-ness happy → happiness, kind → kindness
-ity pure → purity, equal → equality
-ty safe → safety, certain → certainty
-er / -or teach → teacher, act → actor
-ist art → artist, cycle → cyclist
-ism hero → heroism, social → socialism
-ance / -ence appear → appearance, depend → dependence
-hood child → childhood, brother → brotherhood
-ship friend → friendship, leader → leadership
-dom free → freedom, king → kingdom
-age pass → passage, store → storage
-th true → truth, grow → growth
-ure fail → failure, please → pleasure
-ence differ → difference, prefer → preference
-al arrive → arrival, refuse → refusal

Adjective-forming Suffixes

Suffix Example
-ful beauty → beautiful, care → careful
-less hope → hopeless, care → careless
-ous danger → dangerous, fame → famous
-al nature → natural, music → musical
-able / -ible read → readable, divide → divisible
-y cloud → cloudy, rain → rainy
-ic hero → heroic, base → basic
-ish child → childish, fool → foolish
-ive act → active, create → creative
-ent / -ant differ → different, please → pleasant
-ous courage → courageous
-an / -ian India → Indian, music → musician
-ern east → eastern, west → western

Adverb-forming Suffixes

Suffix Example
-ly slow → slowly, quick → quickly
-ward(s) up → upward(s), back → backward(s)
-wise clock → clockwise, street → streetwise

Verb-forming Suffixes

Suffix Example
-ize / -ise modern → modernize, critic → criticize
-en deep → deepen, strength → strengthen
-ify class → classify, simple → simplify
-ate active → activate, origin → originate

IMPORTANT RULES FOR DERIVATIVES

Rule 1: Adding a prefix usually does not change the part of speech.

  • happy (adj) → unhappy (adj)
  • write (verb) → rewrite (verb)
  • agree (verb) → disagree (verb)

Rule 2: Adding a suffix often changes the part of speech.

  • happy (adj) → happiness (noun)
  • teach (verb) → teacher (noun)
  • modern (adj) → modernize (verb)

Rule 3: Some words can be both adjective and adverb:

  • fast (adj/adv) - "He is a fast runner" / "He runs fast"
  • hard (adj/adv) - "hard work" / "work hard"
  • early (adj/adv) - "an early morning" / "come early"
  • late (adj/adv) - "a late reply" / "come late"

Rule 4: Some words can be both noun and verb (Zero Derivation):

  • work (noun/verb)
  • play (noun/verb)
  • run (noun/verb)
  • book (noun/verb) - "a book" / "to book a ticket"
  • water (noun/verb)
  • name (noun/verb)

Rule 5: Common Suffix for verbs: -ate, -en, -ize, -fy

  • domin + ate → dominate
  • strength + en → strengthen
  • modern + ize → modernize
  • class + ify → classify

Rule 6: Common Suffix for nouns: -tion, -ment, -ness, -ity, -er

  • educate + ion → education
  • move + ment → movement
  • kind + ness → kindness
  • pure + ity → purity
  • teach + er → teacher

MCQ SECTION: DERIVATIVES

Q1. Find the derivative: "happy" (noun)

  • (a) happily
  • (b) happiness
  • (c) unhappy
  • (d) happier

Answer: (b) happiness (happy + ness)


Q2. "teach" + ___ = "teacher"

  • (a) -ing
  • (b) -er
  • (c) -ed
  • (d) -en

Answer: (b) -er (forms noun meaning "one who teaches")


Q3. "modern" + ___ = "modernize"

  • (a) -ize
  • (b) -ation
  • (c) -ity
  • (d) -ly

Answer: (a) -ize (forms verb)


Q4. "child" + ___ = "childhood"

  • (a) -hood
  • (b) -ish
  • (c) -like
  • (d) -ness

Answer: (a) -hood (forms noun)


Q5. "deep" + ___ = "deepen"

  • (a) -en
  • (b) -ly
  • (c) -er
  • (d) -ing

Answer: (a) -en (forms verb)


Q6. "kind" + ___ = "kindness"

  • (a) -ful
  • (b) -less
  • (c) -ness
  • (d) -ly

Answer: (c) -ness (forms noun)


Q7. "agree" → opposite meaning prefix:

  • (a) re-
  • (b) dis-
  • (c) un-
  • (d) mis-

Answer: (b) dis- (disagree = opposite of agree)


Q8. "possible" → "impossible" (prefix)

  • (a) un-
  • (b) dis-
  • (c) im-
  • (d) in-

Answer: (c) im- (im- before words starting with p)


Q9. "write" + prefix = "rewrite"

  • (a) re-
  • (b) un-
  • (c) dis-
  • (d) mis-

Answer: (a) re- (rewrite = write again)


Q10. "decide" + ___ = "decision"

  • (a) -ing
  • (b) -er
  • (c) -sion
  • (d) -ed

Answer: (c) -sion (decide + sion = decision)


Q11. "free" + ___ = "freedom"

  • (a) -ment
  • (b) -dom
  • (c) -ness
  • (d) -hood

Answer: (b) -dom (forms noun)


Q12. "act" + ___ = "active"

  • (a) -ive
  • (b) -ion
  • (c) -or
  • (d) -er

Answer: (a) -ive (forms adjective)


Q13. "beauty" → adjective

  • (a) beautyful
  • (b) beautiful
  • (c) beautify
  • (d) beautiness

Answer: (b) beautiful (beauty + ful)


Q14. "friend" + ___ = "friendship"

  • (a) -ship
  • (b) -hood
  • (c) -ly
  • (d) -ness

Answer: (a) -ship (forms noun meaning state of being friend)


Q15. "move" + ___ = "movement"

  • (a) -ment
  • (b) -ing
  • (c) -er
  • (d) -ed

Answer: (a) -ment (forms noun)


CHAPTER 8: PAST LOKSEWA QUESTIONS WITH ANSWERS

8.1 ACTUAL PAST QUESTIONS (COLLECTED FROM LOKSEWA EXAMS)

Set 1: Pre-Qualifying Exam (2082) - English Section

Q1. With third person singular (he/she/it), we use:

  • (a) "do" followed by the base form of the verb
  • (b) "doesn't" followed by the base form of the verb
  • (c) "doesn't" followed by "knows"
  • (d) "don't" followed by the base form of the verb

Answer: (b) "doesn't" followed by the base form of the verb


Q2. The synonym of "ABUNDANT" is:

  • (a) Scarce
  • (b) Plentiful
  • (c) Rare
  • (d) Insufficient

Answer: (b) Plentiful


Q3. The antonym of "Benevolent" is:

  • (a) Generous
  • (b) Kind
  • (c) Malevolent
  • (d) Charitable

Answer: (c) Malevolent


Q4. Choose the correct passive voice of: "The teacher teaches the students."

  • (a) The students are taught by the teacher
  • (b) The students is taught by the teacher
  • (c) The students were taught by the teacher
  • (d) The students was taught by the teacher

Answer: (a) The students are taught by the teacher


Q5. Identify the correctly spelled word:

  • (a) Occurence
  • (b) Occurrence
  • (c) Ocurrence
  • (d) Occurrrence

Answer: (b) Occurrence


Q6. "Burning the midnight oil" means:

  • (a) To waste electricity
  • (b) To work or study late into the night
  • (c) To wake up early
  • (d) To cook food late at night

Answer: (b) To work or study late into the night


Q7. Choose the correct form: "Neither the teacher nor the students ___ present."

  • (a) is
  • (b) were
  • (c) was
  • (d) are

Answer: (b) were (verb agrees with nearest subject "students" which is plural)


Q8. The synonym of "EPHEMERAL" is:

  • (a) Permanent
  • (b) Eternal
  • (c) Transient
  • (d) Lasting

Answer: (c) Transient (lasting for a very short time)


Q9. Choose the correct indirect speech: She said, "I am going to the market."

  • (a) She said that she is going to the market
  • (b) She said that she was going to the market
  • (c) She told that she was going to the market
  • (d) She said she goes to the market

Answer: (b) She said that she was going to the market


Q10. Choose the correct sentence:

  • (a) He don't know the answer
  • (b) He doesn't knows the answer
  • (c) He doesn't know the answer
  • (d) He not know the answer

Answer: (c) He doesn't know the answer


Set 2: Kharidar / Nayab Subba Past Questions

Q1. Synonym of "Benevolent":

  • (a) Cruel
  • (b) Kind
  • (c) Selfish
  • (d) Angry

Answer: (b) Kind


Q2. "He is good ___ Mathematics."

  • (a) in
  • (b) at
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (b) at


Q3. Choose correct sentence:

  • (a) I have went there
  • (b) I have gone there
  • (c) I has gone there
  • (d) I had went there

Answer: (b) I have gone there (present perfect needs V3 "gone")


Q4. "Three Idiots ___ really a watchable movie." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are

Answer: (a) is (titles are singular)


Q5. Choose the right tag: "Chirag hardly ever cooks, ___?"

  • (a) isn't he
  • (b) he doesn't
  • (c) doesn't he
  • (d) does he

Answer: (d) does he (hardly = negative, so positive tag)


Q6. "I don't know the city ___ he lives."

  • (a) where
  • (b) what
  • (c) when
  • (d) which

Answer: (a) where (relative adverb of place)


Q7. "Superior ___ any other country." (preposition)

  • (a) than
  • (b) to
  • (c) from
  • (d) of

Answer: (b) to (superior is followed by "to", not "than")


Q8. "I am in boys' hostel now" → hostel is:

  • (a) Noun
  • (b) Verb
  • (c) Adjective
  • (d) Pronoun

Answer: (a) Noun


Q9. "I had to walk 5 km yesterday as I had ___ rupees for fare." (few/a few/little/a little)

  • (a) few
  • (b) a few
  • (c) little
  • (d) a little

Answer: (c) little (rupees is uncountable, "little" = not enough)


Q10. Passive of "They drew a circle in the morning":

  • (a) A circle was drawn by them in the morning
  • (b) A circle is drawn by them in the morning
  • (c) A circle were drawn by them in the morning
  • (d) A circle has been drawn by them in the morning

Answer: (a) A circle was drawn by them in the morning


Set 3: Common Loksewa English Questions

Q1. Past participle of "break":

  • (a) broke
  • (b) broken
  • (c) breaking
  • (d) breaks

Answer: (b) broken


Q2. "She ___ since morning." (continuous action from past to now)

  • (a) is working
  • (b) was working
  • (c) has been working
  • (d) had been working

Answer: (c) has been working (since + present perfect continuous)


Q3. Choose correct: "I look forward ___ you."

  • (a) to see
  • (b) to seeing
  • (c) for see
  • (d) see

Answer: (b) to seeing (look forward to + gerund)


Q4. "If I ___ you, I would help him." (subjunctive)

  • (a) am
  • (b) was
  • (c) were
  • (d) be

Answer: (c) were (subjunctive mood - use "were" for all persons)


Q5. "The teacher along with the students ___ going on a trip." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are

Answer: (a) is (main subject is "teacher")


Q6. Antonym of "Ample":

  • (a) Plenty
  • (b) Abundant
  • (c) Scarce
  • (d) Sufficient

Answer: (c) Scarce


Q7. "If he ___ harder, he would have passed." (third conditional)

  • (a) studied
  • (b) had studied
  • (c) has studied
  • (d) study

Answer: (b) had studied (past perfect in if-clause)


Q8. Choose correct sentence:

  • (a) She is more smarter than him
  • (b) She is smarter than him
  • (c) She is most smarter than him
  • (d) She is smart than him

Answer: (b) She is smarter than him (no "more" with comparative -er)


Q9. Identify the part of speech: "Wow, that is beautiful!"

  • (a) Noun
  • (b) Verb
  • (c) Interjection
  • (d) Adjective

Answer: (c) Interjection


Q10. Active voice: "Someone has cut the telegraph wires."

  • (a) The telegraph wires has been cut by someone
  • (b) The telegraph wires have been cut by someone
  • (c) The telegraph wires is cut by someone
  • (d) The telegraph wires was cut by someone

Answer: (b) The telegraph wires have been cut by someone


Set 4: Pre-Qualifying Exam 2081 Questions

Q1. "Many a student ___ present today."

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (Many a + singular = singular)


Q2. Synonym of "Diligent":

  • (a) Lazy
  • (b) Hardworking
  • (c) Stupid
  • (d) Rude

Answer: (b) Hardworking


Q3. Change to indirect: He said, "I am going home."

  • (a) He said that he is going home
  • (b) He said that he was going home
  • (c) He said that he went home
  • (d) He told that he was going home

Answer: (b) He said that he was going home


Q4. Find the correctly spelled word:

  • (a) Recieve
  • (b) Receive
  • (c) Receeve
  • (d) Receeve

Answer: (b) Receive (i before e except after c)


Q5. "The cake was divided ___ the children." (preposition)

  • (a) between
  • (b) among
  • (c) by
  • (d) with

Answer: (b) among (more than two children)


Q6. "The room is ___ than the hall." (comparative)

  • (a) bigger
  • (b) big
  • (c) biggest
  • (d) more big

Answer: (a) bigger


Q7. Identify the conjunction: "I will go if you come."

  • (a) Coordinating
  • (b) Subordinating
  • (c) Correlative
  • (d) Conjunctive adverb

Answer: (b) Subordinating (if)


Q8. Passive of "Who wrote this poem?":

  • (a) By whom was this poem written?
  • (b) Who is this poem written by?
  • (c) Both (a) and (b)
  • (d) This poem is written by who?

Answer: (c) Both (a) and (b)


Q9. "He is junior ___ me." (preposition)

  • (a) than
  • (b) to
  • (c) from
  • (d) of

Answer: (b) to (junior is followed by "to", like "senior to")


Q10. Choose correct: "He is one of those boys who ___ hard."

  • (a) works
  • (b) work
  • (c) working
  • (d) worked

Answer: (b) work (who refers to "boys" - plural)


Set 5: Additional Common Loksewa Questions

Q1. "Neither of the two candidates ___ qualified." (has/have)

  • (a) has
  • (b) have
  • (c) are
  • (d) were

Answer: (a) has (neither is singular)


Q2. Past tense of "swim":

  • (a) swimmed
  • (b) swam
  • (c) swum
  • (d) swimming

Answer: (b) swam


Q3. "She is good ___ singing."

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (a) at (good at + activity)


Q4. "He died ___ over-eating."

  • (a) of
  • (b) from
  • (c) with
  • (d) for

Answer: (a) of (die of = cause of death; die from = external cause)

Note: Both "of" and "from" can be used, but "of" is preferred for disease.


Q5. Identify the adverb: "He runs very fast."

  • (a) He
  • (b) runs
  • (c) very
  • (d) fast

Answer: (c) very (modifies "fast" - both are adverbs; "very" is adverb of degree)

Note: Some sources say (d) fast, but technically "very" is the adverb modifying the adverb "fast."


Q6. "I prefer tea ___ coffee." (to/than)

  • (a) to
  • (b) than
  • (c) over
  • (d) from

Answer: (a) to (prefer takes "to", not "than")


Q7. Synonym of "Ancient":

  • (a) Modern
  • (b) Old
  • (c) New
  • (d) Recent

Answer: (b) Old


Q8. "Each of the players ___ a trophy."

  • (a) receive
  • (b) receives
  • (c) receiving
  • (d) received

Answer: (b) receives (Each is singular)


Q9. Change to passive: "We expect him tomorrow."

  • (a) He is expected tomorrow
  • (b) He was expected tomorrow
  • (c) He will be expected tomorrow
  • (d) He has been expected tomorrow

Answer: (a) He is expected tomorrow


Q10. "The teacher is strict ___ his students." (preposition)

  • (a) to
  • (b) with
  • (c) for
  • (d) of

Answer: (b) with (strict with someone)


Set 6: Vocabulary-Focused Past Questions

Q1. Synonym of "Brief":

  • (a) Long
  • (b) Short
  • (c) Wide
  • (d) Big

Answer: (b) Short


Q2. Antonym of "Generous":

  • (a) Kind
  • (b) Selfish
  • (c) Giving
  • (d) Big

Answer: (b) Selfish


Q3. "Fortitude" means:

  • (a) Weakness
  • (b) Courage in facing difficulties
  • (c) Laziness
  • (d) Happiness

Answer: (b) Courage in facing difficulties


Q4. "Vivid" means:

  • (a) Dull
  • (b) Clear and detailed
  • (c) Sad
  • (d) Long

Answer: (b) Clear and detailed


Q5. Synonym of "Obsolete":

  • (a) Modern
  • (b) Outdated
  • (c) New
  • (d) Recent

Answer: (b) Outdated


Q6. Antonym of "Genuine":

  • (a) Real
  • (b) True
  • (c) Fake
  • (d) Honest

Answer: (c) Fake


Q7. "Mitigate" means:

  • (a) To make worse
  • (b) To make less severe
  • (c) To destroy
  • (d) To create

Answer: (b) To make less severe


Q8. "Lucid" means:

  • (a) Confusing
  • (b) Clear, easy to understand
  • (c) Dark
  • (d) Sad

Answer: (b) Clear, easy to understand


Q9. Synonym of "Candid":

  • (a) Deceitful
  • (b) Frank
  • (c) Shy
  • (d) Closed

Answer: (b) Frank


Q10. "To beat about the bush" means:

  • (a) To be direct
  • (b) To avoid the main topic
  • (c) To work hard
  • (d) To fight

Answer: (b) To avoid the main topic


CHAPTER 9: ADDITIONAL PRACTICE QUESTIONS (50 MCQs)

Comprehensive Practice Set

Q1. "She has been working here ___ 2010." (since/for)

  • (a) since
  • (b) for
  • (c) from
  • (d) at

Answer: (a) since (point of time)


Q2. Identify the noun: "Honesty is the best policy."

  • (a) is
  • (b) the
  • (c) best
  • (d) Honesty

Answer: (d) Honesty


Q3. "I ___ my homework before dinner." (past perfect)

  • (a) finished
  • (b) have finished
  • (c) had finished
  • (d) finish

Answer: (c) had finished


Q4. Comparative of "good":

  • (a) gooder
  • (b) more good
  • (c) better
  • (d) best

Answer: (c) better


Q5. "Each student ___ to bring a book." (has/have)

  • (a) has
  • (b) have
  • (c) are
  • (d) were

Answer: (a) has


Q6. "The cat is ___ the table." (under/below)

  • (a) under
  • (b) below
  • (c) both
  • (d) neither

Answer: (c) both (both can be used)


Q7. Identify the pronoun: "She is my sister."

  • (a) sister
  • (b) my
  • (c) She
  • (d) is

Answer: (c) She


Q8. "He ___ be a doctor." (modal showing possibility)

  • (a) must
  • (b) can
  • (c) may
  • (d) should

Answer: (c) may (possibility)


Q9. "Alas! She is dead." "Alas" expresses:

  • (a) Joy
  • (b) Sorrow
  • (c) Surprise
  • (d) Anger

Answer: (b) Sorrow


Q10. "I ___ a book now." (present continuous)

  • (a) read
  • (b) reads
  • (c) am reading
  • (d) have read

Answer: (c) am reading


Q11. Passive of "He will write a letter":

  • (a) A letter will be written by him
  • (b) A letter will written by him
  • (c) A letter will have written by him
  • (d) A letter is written by him

Answer: (a) A letter will be written by him


Q12. Synonym of "Happy":

  • (a) Sad
  • (b) Joyful
  • (c) Angry
  • (d) Bored

Answer: (b) Joyful


Q13. Antonym of "Beautiful":

  • (a) Pretty
  • (b) Ugly
  • (c) Lovely
  • (d) Nice

Answer: (b) Ugly


Q14. "He is fond ___ music."

  • (a) of
  • (b) in
  • (c) at
  • (d) on

Answer: (a) of


Q15. "Beautiful" → "beauty" (word formation)

  • (a) Adding -ful
  • (b) Removing -ful
  • (c) Adding -ly
  • (d) Adding -ness

Answer: (b) Removing -ful (base form beauty + ful = beautiful)


Q16. "The child is afraid ___ the dog."

  • (a) from
  • (b) of
  • (c) with
  • (d) at

Answer: (b) of (afraid of)


Q17. "I ___ tea than coffee." (prefer/prefers)

  • (a) prefer
  • (b) prefers
  • (c) preferring
  • (d) preferred

Answer: (a) prefer (I is the subject)


Q18. Identify the type: "He works hard so that he can pass."

  • (a) Simple
  • (b) Compound
  • (c) Complex
  • (d) Compound-complex

Answer: (c) Complex (so that = subordinating conjunction)


Q19. "If I were a bird, I would fly." Mood:

  • (a) Indicative
  • (b) Imperative
  • (c) Subjunctive
  • (d) Interrogative

Answer: (c) Subjunctive (contrary to fact)


Q20. "The rich should help the poor." Here "the rich" is:

  • (a) Common noun
  • (b) Proper noun
  • (c) Adjective used as noun
  • (d) Abstract noun

Answer: (c) Adjective used as noun


Q21. Choose correct: "I have ___ finished my work."

  • (a) yet
  • (b) already
  • (c) ever
  • (d) never

Answer: (b) already (used in affirmative)


Q22. Past of "go":

  • (a) go
  • (b) went
  • (c) gone
  • (d) going

Answer: (b) went


Q23. "I am responsible ___ my work."

  • (a) to
  • (b) for
  • (c) of
  • (d) with

Answer: (b) for (responsible for work)


Q24. "He behaves ___ his father." (like/as)

  • (a) like
  • (b) as
  • (c) both (a) and (b)
  • (d) similar

Answer: (c) both (a) and (b) (depending on context)


Q25. Identify the relative pronoun: "The man whom I saw is my uncle."

  • (a) The
  • (b) man
  • (c) whom
  • (d) my

Answer: (c) whom


Q26. "He has been here ___ two hours."

  • (a) since
  • (b) for
  • (c) from
  • (d) at

Answer: (b) for


Q27. Change to indirect: "She said, 'I am happy.'"

  • (a) She said that she is happy
  • (b) She said that she was happy
  • (c) She told that she was happy
  • (d) She says that she is happy

Answer: (b) She said that she was happy


Q28. "He is blind ___ one eye." (preposition)

  • (a) in
  • (b) of
  • (c) with
  • (d) on

Answer: (b) of (blind of = lacks in)


Q29. "I am good ___ English." (at/in)

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) both
  • (d) with

Answer: (b) in (good in English = subject) but "at" can be used for specific skills (good at English grammar). For subjects, "in" is preferred.


Q30. "Bread and butter ___ my breakfast." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are

Answer: (a) is (one item/dish)


Q31. Identify the verb: "He runs fast."

  • (a) He
  • (b) runs
  • (c) fast
  • (d) none

Answer: (b) runs


Q32. "The patient ___ since morning." (has been dying/has been dead)

  • (a) has been dying
  • (b) has been dead
  • (c) is dead
  • (d) died

Answer: (b) has been dead


Q33. "He is ___ honest man."

  • (a) a
  • (b) an
  • (c) the
  • (d) no article

Answer: (b) an (vowel sound 'o')


Q34. Synonym of "Enormous":

  • (a) Tiny
  • (b) Huge
  • (c) Small
  • (d) Short

Answer: (b) Huge


Q35. Antonym of "Victory":

  • (a) Success
  • (b) Defeat
  • (c) Win
  • (d) Triumph

Answer: (b) Defeat


Q36. "She is angry ___ him." (with/at)

  • (a) with
  • (b) at
  • (c) both
  • (d) on

Answer: (c) both (angry with a person, angry at a thing/action)


Q37. "Slowly" is the adverb of:

  • (a) "slow" (adjective)
  • (b) "slowly" (no change)
  • (c) both
  • (d) none

Answer: (a) "slow" (adjective) + ly = "slowly" (adverb)


Q38. "I haven't seen him ___ Monday."

  • (a) for
  • (b) since
  • (c) from
  • (d) until

Answer: (b) since (point of time)


Q39. "He made ___ before the teacher came." (past perfect)

  • (a) his work
  • (b) he finished
  • (c) he had finished
  • (d) finishes

Answer: (c) he had finished


Q40. Identify the conjunction: "I was tired, yet I continued."

  • (a) Coordinating
  • (b) Subordinating
  • (c) Correlative
  • (d) Conjunctive adverb

Answer: (a) Coordinating (yet is in FANBOYS)


Q41. "He is good ___ singing songs."

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (a) at (good at + activity)


Q42. "It is ___ important to study." (degree adverb)

  • (a) very
  • (b) much
  • (c) too
  • (d) all

Answer: (a) very (very before adjective "important")


Q43. "Either Ram or his friends ___ coming." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are

Answer: (b) are (verb agrees with nearest "friends" - plural)


Q44. Past of "give":

  • (a) gived
  • (b) gave
  • (c) given
  • (d) giving

Answer: (b) gave


Q45. "She is ___ than her sister." (tall)

  • (a) tall
  • (b) taller
  • (c) tallest
  • (d) more tall

Answer: (b) taller


Q46. "I prefer coffee ___ tea."

  • (a) than
  • (b) to
  • (c) over
  • (d) from

Answer: (b) to (prefer takes "to")


Q47. "Brave" → noun:

  • (a) bravery
  • (b) braveness
  • (c) bravement
  • (d) bravehood

Answer: (a) bravery


Q48. Identify the type: "Shut the door."

  • (a) Declarative
  • (b) Interrogative
  • (c) Imperative
  • (d) Exclamatory

Answer: (c) Imperative (command)


Q49. "Few students ___ present." (was/were)

  • (a) was
  • (b) were

Answer: (b) were (few + plural)


Q50. "He is interested ___ music."

  • (a) in
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) with

Answer: (a) in


CHAPTER 10: IMPORTANT GRAMMAR NOTES & QUICK REFERENCE

10.1 SUBJECT-VERB AGREEMENT QUICK REFERENCE

Subject Type Verb Form Example
Singular subject (he/she/it/Ram) Singular verb (s/es) He goes
Plural subject (they/we/you/Ram and Shyam) Plural verb (V1) They go
Each, every, everyone, neither, either Singular Each boy is
Both, few, many, several Plural Both boys are
One of the + plural noun Singular One of the boys is
One of those who/that + plural Plural One of those who are
A/An + singular noun Singular A book is
Collective noun (as unit) Singular The team is
Math, news, physics Singular Math is
Either...or / Neither...nor Agrees with nearest Either he or I am
With, along with, as well as Doesn't affect main subject Ram with friends is
"Many a" + singular Singular Many a boy is

10.2 TENSE IDENTIFICATION TRICKS

Time Words Likely Tense
yesterday, ago, last week Simple Past
now, at present, currently Present Continuous
since, for, just, already, yet, so far Present Perfect
since + point, for + period, all day Present Perfect Continuous
by + future time, by the time Future Perfect
when, while + past Past Continuous or Simple Past
before, after, by the time + past Past Perfect
tomorrow, next, soon, in future Simple Future
while, when (future) Future Continuous
always, usually, often, every day Simple Present

10.3 PREPOSITION RULES QUICK REFERENCE

Situation Preposition
Specific day/date on
Months/years/centuries in
Precise time at
Large area (country, city) in
Specific point (door, station) at
Surface on
Period of time for
Point of time (since) since
Between two between
Among more than two among
Inside (motion) into
Inside (position) in
Means of transport (car/bus) by
On foot/bicycle on
Die of disease of
Die from injury from
Good at skill at
Good in subject in
Afraid of of
Angry with person with
Angry at action at
Married to to
Junior/Senior/Inferior/Superior/Prior/Posterior to (not than)

10.4 COMMON IDIOMS (Frequently Asked)

Idiom Meaning
Beat around the bush Avoid the main topic
Burn the midnight oil Work late at night
Break the ice Start a conversation
A blessing in disguise Good thing that seemed bad
Cry over spilled milk Regret something unchangeable
Once in a blue moon Very rarely
Piece of cake Very easy
Bite the bullet Face a difficult situation
Cost an arm and a leg Very expensive
Hit the nail on the head Exactly right
Kill two birds with one stone Achieve two things with one action
Let the cat out of the bag Reveal a secret
Under the weather Feeling ill
The ball is in your court Your turn to act
A dime a dozen Very common
Add fuel to the fire Make a bad situation worse
Barking up the wrong tree Looking in the wrong place
Bite off more than you can chew Take on more than you can handle
Don't judge a book by its cover Don't judge by appearance
Get out of hand Become uncontrollable
Go the extra mile Do more than expected
Hang in there Don't give up
It's not rocket science It's not difficult
Jump on the bandwagon Join a popular trend
Keep your chin up Stay positive
Miss the boat Miss an opportunity
No pain, no gain Hard work brings results
On the same page In agreement
Pull someone's leg Joke with someone
See eye to eye Agree
Speak of the devil When the person you just talked about appears
The best of both worlds All advantages
Time flies Time passes quickly
To get bent out of shape To get upset
When pigs fly Never
Your guess is as good as mine I don't know either

10.5 COMMON CONFUSING WORDS

Words Meaning Example
Its (possessive) vs. It's (it is) Dog wagged its tail / It's raining
Their (possessive) vs. There (place) vs. They're (they are) Their book / There it is / They're coming
Your (possessive) vs. You're (you are) Your book / You're welcome
Affect (verb) vs. Effect (noun) Rain affects crops / Cause and effect
Accept (receive) vs. Except (exclude) Accept the gift / All except one
Loose (not tight) vs. Lose (misplace) Loose shirt / Lose a game
Principal (main) vs. Principle (rule) Principal reason / Moral principle
Quiet (silent) vs. Quite (very) Stay quiet / Quite good
Than (comparison) vs. Then (time) Better than me / Then I left
Who (subject) vs. Whom (object) Who came? / To whom
Farther (distance) vs. Further (degree) Farther away / Further discussion
Fewer (countable) vs. Less (uncountable) Fewer books / Less water

10.6 ARTICLES RULES

A/An Rules

Use "A":

  • Before consonant sound: a book, a pen, a university (sounds like "you"), a European (sounds like "you")
  • Before one of many: a doctor (= some doctor)
  • With professions: He is a teacher.

Use "An":

  • Before vowel sound: an apple, an egg, an hour (silent h), an honest man
  • Before "M" words: an MLA, an MP

"The" Rules

Use "THE":

  • For specific/particular things: The book I bought.
  • For unique things: The sun, the moon, the earth
  • For superlatives: The best, the tallest
  • For ordinals: The first, the second
  • For musical instruments: Play the piano
  • For whole groups: The rich, the poor
  • For geographical features: The Himalayas, the Pacific Ocean
  • For newspapers: The Kathmandu Post
  • When both speaker and listener know the noun: The door is open.

No article:

  • With proper nouns: Ram, Nepal
  • With meals: Have breakfast
  • With languages: He speaks English
  • With sports: Play football
  • With "go to + home/work/bed/school/church"
  • With "by + transport": By car, by bus
  • With "at + night": At night
  • With "at + home/work": At home

10.7 IRREGULAR VERBS - COMPLETE LIST (MOST COMMON)

V1 (Base) V2 (Past) V3 (Past Participle)
arise arose arisen
awake awoke awoken
be was/were been
bear bore borne
beat beat beaten
become became become
begin began begun
bend bent bent
bet bet bet
bind bound bound
bite bit bitten
bleed bled bled
blow blew blown
break broke broken
breed bred bred
bring brought brought
build built built
burn burnt/burned burnt/burned
burst burst burst
buy bought bought
cast cast cast
catch caught caught
choose chose chosen
cling clung clung
come came come
cost cost cost
creep crept crept
cut cut cut
deal dealt dealt
dig dug dug
dive dived/dove dived
do did done
draw drew drawn
dream dreamt/dreamed dreamt/dreamed
drink drank drunk
drive drove driven
eat ate eaten
fall fell fallen
feed fed fed
feel felt felt
fight fought fought
find found found
flee fled fled
fling flung flung
fly flew flown
forbid forbade forbidden
forget forgot forgotten
forgive forgave forgiven
freeze froze frozen
get got got/gotten
give gave given
go went gone
grind ground ground
grow grew grown
hang hung hung
have had had
hear heard heard
hide hid hidden
hit hit hit
hold held held
hurt hurt hurt
keep kept kept
kneel knelt knelt
know knew known
lay laid laid
lead led led
lean leant/leaned leant/leaned
leap leapt/leaped leapt/leaped
leave left left
lend lent lent
let let let
lie lay lain
light lit/lighted lit/lighted
lose lost lost
make made made
mean meant meant
meet met met
pay paid paid
put put put
quit quit quit
read read read
ride rode ridden
ring rang rung
rise rose risen
run ran run
say said said
see saw seen
seek sought sought
sell sold sold
send sent sent
set set set
shake shook shaken
shed shed shed
shine shone shone
shoot shot shot
show showed shown/showed
shrink shrank shrunk
shut shut shut
sing sang sung
sink sank sunk
sit sat sat
sleep slept slept
slide slid slid
sling slung slung
smell smelt smelt
sow sowed sown
speak spoke spoken
speed sped sped
spell spelt spelt
spend spent spent
spill spilt spilt
spin spun spun
spit spat spat
split split split
spread spread spread
spring sprang sprung
stand stood stood
steal stole stolen
stick stuck stuck
sting stung stung
stink stank stunk
stride strode stridden
strike struck struck/stricken
string strung strung
strive strove striven
swear swore sworn
sweep swept swept
swell swelled swollen/swelled
swim swam swum
swing swung swung
take took taken
teach taught taught
tear tore torn
tell told told
think thought thought
throw threw thrown
thrust thrust thrust
tread trod trodden
understand understood understood
wake woke woken
wear wore worn
weave wove woven
weep wept wept
wet wet wet
win won won
wind wound wound
withdraw withdrew withdrawn
wring wrung wrung
write wrote written

CHAPTER 11: ANSWER KEY

11.1 ANSWERS TO ALL MCQs

Nouns (1.2)

Q1: c | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: a | Q6: b | Q7: b | Q8: c | Q9: d | Q10: d

Pronouns (1.3)

Q1: b | Q2: b | Q3: b | Q4: a | Q5: b | Q6: b | Q7: c | Q8: a | Q9: b | Q10: c

Adjectives (1.4)

Q1: b | Q2: b | Q3: d | Q4: c | Q5: b | Q6: b | Q7: c | Q8: b | Q9: b | Q10: b

Verbs (1.5)

Q1: b | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: d | Q6: b | Q7: b | Q8: c | Q9: a | Q10: b

Adverbs (1.6)

Q1: c | Q2: b | Q3: b | Q4: a | Q5: a | Q6: a | Q7: c | Q8: d | Q9: c | Q10: c

Prepositions (1.7)

Q1: a | Q2: b | Q3: c | Q4: b | Q5: a | Q6: b | Q7: c | Q8: b | Q9: b | Q10: a | Q11: a | Q12: b

Conjunctions (1.8)

Q1: b | Q2: c | Q3: a | Q4: b | Q5: c | Q6: c | Q7: c | Q8: b | Q9: c | Q10: b

Interjections (1.9)

Q1: b | Q2: c | Q3: b | Q4: c | Q5: b | Q6: c | Q7: c | Q8: c

Sentence Structure (Chapter 2)

Q1: a | Q2: b | Q3: c | Q4: c | Q5: b | Q6: a | Q7: b | Q8: c

Clauses (Chapter 3)

Q1: b | Q2: b | Q3: b | Q4: c | Q5: c | Q6: d | Q7: b | Q8: c

Tense (Chapter 4)

Q1: b | Q2: c | Q3: a | Q4: c | Q5: b | Q6: c | Q7: c | Q8: c | Q9: b | Q10: c

Voice (Chapter 5)

Q1: a | Q2: a | Q3: a | Q4: b | Q5: a | Q6: a | Q7: a | Q8: a | Q9: a | Q10: d

Subject-Verb Agreement (Chapter 6)

Q1: b | Q2: a | Q3: a | Q4: a | Q5: a | Q6: a | Q7: a | Q8: a | Q9: a | Q10: a

Synonyms (7.2)

Q1: b | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: b | Q6: c | Q7: b | Q8: b | Q9: b | Q10: b

Q11: b | Q12: b | Q13: b | Q14: b | Q15: b | Q16: b | Q17: b | Q18: b | Q19: b | Q20: b

Antonyms (7.3)

Q1: b | Q2: c | Q3: c | Q4: c | Q5: c | Q6: b | Q7: c | Q8: b | Q9: c | Q10: c

Q11: c | Q12: c | Q13: b | Q14: b | Q15: c | Q16: c | Q17: c | Q18: c | Q19: c | Q20: c

Derivatives (7.4)

Q1: b | Q2: b | Q3: a | Q4: a | Q5: a | Q6: c | Q7: b | Q8: c | Q9: a | Q10: c

Q11: b | Q12: a | Q13: b | Q14: a | Q15: a

Past Loksewa Questions (Chapter 8)

Set 1: Q1: b | Q2: b | Q3: c | Q4: a | Q5: b | Q6: b | Q7: b | Q8: c | Q9: b | Q10: c

Set 2: Q1: b | Q2: b | Q3: b | Q4: a | Q5: d | Q6: a | Q7: b | Q8: a | Q9: c | Q10: a

Set 3: Q1: b | Q2: c | Q3: b | Q4: c | Q5: a | Q6: c | Q7: b | Q8: b | Q9: c | Q10: b

Set 4: Q1: a | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: b | Q6: a | Q7: b | Q8: c | Q9: b | Q10: b

Set 5: Q1: a | Q2: b | Q3: a | Q4: a | Q5: c | Q6: a | Q7: b | Q8: b | Q9: a | Q10: b

Set 6: Q1: b | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: b | Q6: c | Q7: b | Q8: b | Q9: b | Q10: b

Additional Practice (Chapter 9)

Q1: a | Q2: d | Q3: c | Q4: c | Q5: a | Q6: c | Q7: c | Q8: c | Q9: b | Q10: c

Q11: a | Q12: b | Q13: b | Q14: a | Q15: b | Q16: b | Q17: a | Q18: c | Q19: c | Q20: c

Q21: b | Q22: b | Q23: b | Q24: c | Q25: c | Q26: b | Q27: b | Q28: b | Q29: b | Q30: a

Q31: b | Q32: b | Q33: b | Q34: b | Q35: b | Q36: c | Q37: a | Q38: b | Q39: c | Q40: a

Q41: a | Q42: a | Q43: b | Q44: b | Q45: b | Q46: b | Q47: a | Q48: c | Q49: b | Q50: a


CHAPTER 12: FINAL EXAM TIPS

12.1 GENERAL TIPS

  1. Read the question carefully - Look for key words like "NOT," "EXCEPT," "BEST," "INCORRECT."
  1. Identify the part of speech asked - Quickly recognize if it's noun, verb, adjective, etc.
  1. For tense questions - Look for time markers (yesterday, since, for, tomorrow).
  1. For voice questions - Check the tense of the original sentence first.
  1. For vocabulary - Eliminate options that have unrelated meanings.
  1. For prepositions - Memorize fixed prepositional phrases.
  1. For subject-verb agreement - Find the actual subject (ignore phrases between subject and verb).

12.2 TIME MANAGEMENT FOR 5-MARK SECTION

  • You have 10 MCQs in 5 marks (typical 1 question per topic)
  • Spend about 30-45 seconds per question
  • Don't spend too much time on one question
  • Mark for review if uncertain

12.3 SCORING STRATEGY

Focus on high-frequency topics:

  1. Tense (10% of questions)
  2. Voice (10%)
  3. Subject-Verb Agreement (10%)
  4. Vocabulary (Synonyms/Antonyms) (20%)
  5. Prepositions (10%)
  6. Parts of Speech (10%)
  7. Tense consistency (10%)
  8. Sentence transformation (10%)
  9. Word formation (10%)

12.4 COMMON MISTAKES TO AVOID

  1. Confusing "few" and "little" (few = countable, little = uncountable)
  2. Confusing "since" and "for"
  3. Confusing "who" and "whom"
  4. Adding "s" to plural subjects
  5. Forgetting to change "me" to "I" when needed (subject position)
  6. Confusing "its" and "it's"
  7. Using "than" with "superior," "junior," "senior" (should be "to")
  8. Confusing "good" and "well"

CHAPTER 13: EXPANDED MCQ PRACTICE SECTIONS

13.1 ADDITIONAL PRONOUN PRACTICE (20 MCQs)

Q1. "The dog wagged ___ tail." (its/it's)

  • (a) it's
  • (b) its
  • (c) it
  • (d) itself

Answer: (b) its (possessive)


Q2. "This is Ram. ___ is my friend."

  • (a) He
  • (b) She
  • (c) It
  • (d) They

Answer: (a) He


Q3. "___ is the time?" (interrogative)

  • (a) Who
  • (b) What
  • (c) When
  • (d) Whose

Answer: (b) What


Q4. "I, ___ and ___ went to the market." (subject form)

  • (a) me, him
  • (b) he, she
  • (c) they, them
  • (d) him, her

Answer: (b) he, she (subject pronouns)


Q5. "The book is ___. I bought it yesterday." (possessive)

  • (a) me
  • (b) my
  • (c) mine
  • (d) I

Answer: (c) mine (possessive pronoun alone)


Q6. "Everyone must bring ___ own book." (reflexive)

  • (a) his
  • (b) their
  • (c) its
  • (d) our

Answer: (b) their (singular they/their for everyone)


Q7. "This is the boy ___ won the race." (relative)

  • (a) which
  • (b) who
  • (c) whom
  • (d) whose

Answer: (b) who (subject of won)


Q8. "She hurt ___." (reflexive)

  • (a) her
  • (b) hers
  • (c) herself
  • (d) she

Answer: (c) herself


Q9. "___ of you can come?" (interrogative - subject)

  • (a) Who
  • (b) Whom
  • (c) Whose
  • (d) Which

Answer: (a) Who (subject form)


Q10. "___ car is this?" (interrogative - possession)

  • (a) Who
  • (b) Whom
  • (c) Whose
  • (d) Which

Answer: (c) Whose


Q11. "The teacher gave ___ a book." (object pronoun)

  • (a) I
  • (b) me
  • (c) my
  • (d) mine

Answer: (b) me (object form)


Q12. "Ram and Shyam are brothers. ___ are very close."

  • (a) He
  • (b) She
  • (c) They
  • (d) Them

Answer: (c) They (subject pronoun for two or more)


Q13. "___ knows the answer?" (interrogative)

  • (a) Who
  • (b) Whom
  • (c) Whose
  • (d) What

Answer: (a) Who


Q14. "To ___ did you give the book?" (object)

  • (a) who
  • (b) whom
  • (c) whose
  • (d) which

Answer: (b) whom


Q15. "I have a car. The car is ___."

  • (a) me
  • (b) my
  • (c) mine
  • (d) I

Answer: (c) mine


Q16. "She is taller than ___. " (object pronoun)

  • (a) I
  • (b) me
  • (c) my
  • (d) mine

Answer: (b) me (object of "than")


Q17. "___ is your name?" (asking for information)

  • (a) Who
  • (b) Whom
  • (c) What
  • (d) Which

Answer: (c) What


Q18. "This is the pen ___ I bought." (relative - object)

  • (a) who
  • (b) whom
  • (c) which
  • (d) whose

Answer: (c) which (for things)


Q19. "Each of the students ___ their own way." (has/have)

  • (a) has
  • (b) have
  • (c) are having
  • (d) were having

Answer: (a) has (each is singular)


Q20. "We enjoyed ___ at the party." (reflexive)

  • (a) us
  • (b) our
  • (c) ourselves
  • (d) we

Answer: (c) ourselves


13.2 ADDITIONAL ADJECTIVE PRACTICE (20 MCQs)

Q1. "She is ___ than her brother." (comparative of 'tall')

  • (a) tall
  • (b) taller
  • (c) tallest
  • (d) more tall

Answer: (b) taller


Q2. "Mt. Everest is the ___ mountain in the world." (superlative of 'high')

  • (a) higher
  • (b) highest
  • (c) high
  • (d) more high

Answer: (b) highest


Q3. "He is ___ than I expected." (comparative of 'intelligent')

  • (a) more intelligent
  • (b) intelligent
  • (c) most intelligent
  • (d) intelligenter

Answer: (a) more intelligent (more than 2 syllables)


Q4. "This is the ___ book I have ever read." (superlative of 'interesting')

  • (a) interesting
  • (b) more interesting
  • (c) most interesting
  • (d) interestingest

Answer: (c) most interesting


Q5. "He is ___ to lift the box." (adjective)

  • (a) strong
  • (b) stronger
  • (c) strongest
  • (d) strong enough

Answer: (d) strong enough (adjective + enough)


Q6. "She is the ___ girl in the class." (superlative of 'clever')

  • (a) clever
  • (b) cleverer
  • (c) cleverest
  • (d) more clever

Answer: (c) cleverest (single syllable)


Q7. "He is ___ than his brother." (comparative of 'lazy')

  • (a) lazy
  • (b) lazier
  • (c) laziest
  • (d) more lazy

Answer: (b) lazier (y→i+er)


Q8. "This is a ___ dress." (describing)

  • (a) red beautiful
  • (b) beautiful red
  • (c) red and beautiful
  • (d) both

Answer: (b) beautiful red (opinion before color)


Q9. "The ___ students were punished." (which students specifically)

  • (a) some
  • (b) any
  • (c) the
  • (d) an

Answer: (c) the (specific)


Q10. "There are ___ books on the table." (countable)

  • (a) few
  • (b) little
  • (c) less
  • (d) a little

Answer: (a) few (countable - books)


Q11. "I have ___ money." (uncountable)

  • (a) few
  • (b) little
  • (c) many
  • (d) several

Answer: (b) little (uncountable - money)


Q12. "He is ___ honest than Ram." (comparative)

  • (a) more
  • (b) most
  • (c) much
  • (d) very

Answer: (a) more (adjective has 2+ syllables)


Q13. "This is the ___ building in the city." (superlative of 'tall')

  • (a) tall
  • (b) taller
  • (c) tallest
  • (d) most tall

Answer: (c) tallest


Q14. "The movie was ___ boring." (intensifier)

  • (a) too
  • (b) very
  • (c) much
  • (d) quite

Answer: (b) very (before adjective)


Q15. "He is ___ in his class." (comparative of 'old')

  • (a) older
  • (b) elder
  • (c) oldest
  • (d) eldest

Answer: (b) elder (for family/age in class context)


Q16. "I am feeling ___ today." (describing state)

  • (a) good
  • (b) well
  • (c) both
  • (d) better

Answer: (b) well (after linking verb feel)


Q17. "There is ___ milk in the bottle." (uncountable)

  • (a) few
  • (b) little
  • (c) many
  • (d) several

Answer: (b) little


Q18. "She is the ___ of the two sisters." (comparative for two)

  • (a) elder
  • (b) older
  • (c) oldest
  • (d) eldest

Answer: (a) elder (for two - family members)


Q19. "He is the ___ person I know." (superlative of 'kind')

  • (a) kinder
  • (b) kindest
  • (c) most kind
  • (d) kind

Answer: (b) kindest (single syllable)


Q20. "She has ___ hair." (adjective of color)

  • (a) a black long
  • (b) long black
  • (c) black long
  • (d) a long black

Answer: (b) long black (size before color)


13.3 ADDITIONAL VERB PRACTICE (20 MCQs)

Q1. "He ___ a car." (simple present)

  • (a) drive
  • (b) drives
  • (c) driving
  • (d) drove

Answer: (b) drives (3rd person singular)


Q2. "I ___ a letter yesterday." (simple past)

  • (a) write
  • (b) writes
  • (c) wrote
  • (d) written

Answer: (c) wrote


Q3. "She ___ TV at the moment." (present continuous)

  • (a) watch
  • (b) watches
  • (c) is watching
  • (d) watched

Answer: (c) is watching


Q4. "I ___ this book before." (present perfect)

  • (a) read
  • (b) reads
  • (c) have read
  • (d) am reading

Answer: (c) have read


Q5. "By next year, I ___ my studies." (future perfect)

  • (a) complete
  • (b) will complete
  • (c) will have completed
  • (d) completed

Answer: (c) will have completed


Q6. "I ___ when the phone rang." (past continuous)

  • (a) sleep
  • (b) slept
  • (c) was sleeping
  • (d) had slept

Answer: (c) was sleeping


Q7. "He ___ before I reached." (past perfect)

  • (a) left
  • (b) has left
  • (c) had left
  • (d) was leaving

Answer: (c) had left


Q8. "She ___ singing." (gerund as object)

  • (a) enjoy
  • (b) enjoys
  • (c) enjoyed
  • (d) enjoying

Answer: (b) enjoys (3rd person)


Q9. "Let us ___." (suggestion)

  • (a) go
  • (b) goes
  • (c) going
  • (d) gone

Answer: (a) go (after "let" use V1)


Q10. "He ___ play football when he was young." (modal past)

  • (a) can
  • (b) could
  • (c) may
  • (d) might

Answer: (b) could (past ability)


Q11. Past participle of "see":

  • (a) saw
  • (b) seen
  • (c) seeing
  • (d) sees

Answer: (b) seen


Q12. "I would ___ you if I had money." (conditional)

  • (a) help
  • (b) helped
  • (c) helps
  • (d) helping

Answer: (a) help (after modal "would")


Q13. "He ___ to school every day." (simple present)

  • (a) go
  • (b) goes
  • (c) going
  • (d) gone

Answer: (b) goes


Q14. "She ___ a song now." (present continuous)

  • (a) sings
  • (b) is singing
  • (c) sang
  • (d) has sung

Answer: (b) is singing


Q15. "I ___ never ___ to Paris." (present perfect)

  • (a) am, been
  • (b) have, been
  • (c) had, been
  • (d) was, been

Answer: (b) have, been


Q16. "By tomorrow, I ___ the work." (future perfect)

  • (a) will finish
  • (b) will have finished
  • (c) finish
  • (d) have finished

Answer: (b) will have finished


Q17. "He ___ while reading." (past continuous)

  • (a) sleeps
  • (b) is sleeping
  • (c) was sleeping
  • (d) has slept

Answer: (c) was sleeping


Q18. "If I ___ a bird, I would fly." (subjunctive)

  • (a) am
  • (b) was
  • (c) were
  • (d) be

Answer: (c) were (subjunctive mood)


Q19. "She ___ here since 2015." (present perfect continuous)

  • (a) lives
  • (b) is living
  • (c) has been living
  • (d) lived

Answer: (c) has been living (since + point of time)


Q20. "I ___ go now." (intention)

  • (a) can
  • (b) may
  • (c) must
  • (d) should

Answer: (c) must (strong obligation/decision)


13.4 ADDITIONAL TENSE PRACTICE (25 MCQs)

Q1. "I ___ in this city for ten years." (live - present perfect)

  • (a) live
  • (b) am living
  • (c) have lived
  • (d) lived

Answer: (c) have lived (for + period, present perfect)


Q2. "She ___ to music when I called." (listen - past continuous)

  • (a) listened
  • (b) was listening
  • (c) is listening
  • (d) listens

Answer: (b) was listening


Q3. "We ___ dinner before they arrived." (eat - past perfect)

  • (a) ate
  • (b) have eaten
  • (c) had eaten
  • (d) were eating

Answer: (c) had eaten (action before another past action)


Q4. "I ___ you tomorrow." (see - simple future)

  • (a) see
  • (b) saw
  • (c) will see
  • (d) have seen

Answer: (c) will see


Q5. "By 5 PM, I ___ my work." (finish - future perfect)

  • (a) finish
  • (b) will finish
  • (c) will have finished
  • (d) have finished

Answer: (c) will have finished


Q6. "He ___ for 2 hours when I reached." (sleep - past perfect continuous)

  • (a) slept
  • (b) was sleeping
  • (c) had been sleeping
  • (d) has slept

Answer: (c) had been sleeping


Q7. "We ___ since 9 AM." (work - present perfect continuous)

  • (a) work
  • (b) are working
  • (c) have been working
  • (d) had worked

Answer: (c) have been working (since + point)


Q8. "The sun ___ in the east." (rise - simple present)

  • (a) rise
  • (b) rises
  • (c) is rising
  • (d) has risen

Answer: (b) rises (general truth)


Q9. "She ___ when I phoned." (read - past continuous)

  • (a) read
  • (b) is reading
  • (c) was reading
  • (d) has read

Answer: (c) was reading


Q10. "I ___ him for ten years." (know - present perfect)

  • (a) know
  • (b) am knowing
  • (c) have known
  • (d) knew

Answer: (c) have known (for + period, still true)


Q11. "By next month, I ___ my degree." (complete - future perfect)

  • (a) will complete
  • (b) will have completed
  • (c) complete
  • (d) completed

Answer: (b) will have completed


Q12. "He ___ a car last year." (buy - simple past)

  • (a) buy
  • (b) buys
  • (c) bought
  • (d) has bought

Answer: (c) bought


Q13. "I ___ here since morning." (wait - present perfect continuous)

  • (a) wait
  • (b) am waiting
  • (c) have been waiting
  • (d) waited

Answer: (c) have been waiting


Q14. "When I came, he ___." (sleep - past continuous)

  • (a) slept
  • (b) was sleeping
  • (c) had slept
  • (d) has slept

Answer: (b) was sleeping


Q15. "If I study hard, I ___ pass." (will/shall)

  • (a) pass
  • (b) will
  • (c) would
  • (d) shall

Answer: (b) will (first conditional)


Q16. "If I had studied, I ___ have passed." (would)

  • (a) will
  • (b) would
  • (c) would have
  • (d) had

Answer: (b) would (third conditional simplified)

Note: Full third conditional: "If I had studied, I would have passed." → Answer is (b) would for first part.


Q17. "She ___ a novel when I visited her." (write - past continuous)

  • (a) wrote
  • (b) was writing
  • (c) had written
  • (d) is writing

Answer: (b) was writing


Q18. "I ___ never ___ such a beautiful place." (see - present perfect)

  • (a) am, seen
  • (b) have, seen
  • (c) had, seen
  • (d) was, seen

Answer: (b) have, seen


Q19. "We ___ for India next Monday." (leave - present continuous for future)

  • (a) leave
  • (b) are leaving
  • (c) will leave
  • (d) have left

Answer: (b) are leaving (fixed plan)


Q20. "By the time you arrive, I ___." (finish - future perfect)

  • (a) finish
  • (b) will finish
  • (c) will have finished
  • (d) have finished

Answer: (c) will have finished


Q21. "He ___ TV every evening." (watch - simple present)

  • (a) watch
  • (b) watches
  • (c) is watching
  • (d) watched

Answer: (b) watches (3rd person singular)


Q22. "I ___ to the cinema tomorrow." (go - simple future)

  • (a) go
  • (b) goes
  • (c) will go
  • (d) am going

Answer: (c) will go


Q23. "She ___ for two hours." (read - present perfect continuous)

  • (a) reads
  • (b) is reading
  • (c) has been reading
  • (d) read

Answer: (c) has been reading


Q24. "He ___ before the train arrived." (reach - past perfect)

  • (a) reached
  • (b) has reached
  • (c) had reached
  • (d) was reaching

Answer: (c) had reached


Q25. "I ___ this novel for two weeks." (read - present perfect continuous)

  • (a) read
  • (b) am reading
  • (c) have been reading
  • (d) had read

Answer: (c) have been reading (for + period)


13.5 ADDITIONAL VOICE PRACTICE (20 MCQs)

Q1. Active: "He opens the door." → Passive:

  • (a) The door is opened by him
  • (b) The door was opened by him
  • (c) The door is being opened by him
  • (d) The door has been opened by him

Answer: (a) The door is opened by him


Q2. Active: "She wrote a letter." → Passive:

  • (a) A letter is written by her
  • (b) A letter was written by her
  • (c) A letter has been written by her
  • (d) A letter is being written by her

Answer: (b) A letter was written by her (Simple Past → was/were + V3)


Q3. Active: "They are building a house." → Passive:

  • (a) A house is built by them
  • (b) A house is being built by them
  • (c) A house was being built by them
  • (d) A house has been built by them

Answer: (b) A house is being built by them (Present Continuous → is/are being + V3)


Q4. Active: "He has finished the work." → Passive:

  • (a) The work is finished by him
  • (b) The work was finished by him
  • (c) The work has been finished by him
  • (d) The work had been finished by him

Answer: (c) The work has been finished by him (Present Perfect → has/have been + V3)


Q5. Active: "I will help him." → Passive:

  • (a) He will be helped by me
  • (b) He is helped by me
  • (c) He was helped by me
  • (d) He has been helped by me

Answer: (a) He will be helped by me (Simple Future → will be + V3)


Q6. Active: "He gave me a book." → Passive:

  • (a) I was given a book by him
  • (b) A book was given to me by him
  • (c) Both (a) and (b)
  • (d) None of the above

Answer: (c) Both (a) and (b)


Q7. Active: "Open the window." → Passive:

  • (a) The window is opened
  • (b) The window should be opened
  • (c) Let the window be opened
  • (d) The window was opened

Answer: (c) Let the window be opened


Q8. Active: "He can solve this problem." → Passive:

  • (a) This problem can be solved by him
  • (b) This problem can solve by him
  • (c) This problem is solved by him
  • (d) This problem was solved by him

Answer: (a) This problem can be solved by him (Modal + be + V3)


Q9. Active: "The teacher praised the boy." → Passive:

  • (a) The boy praised the teacher
  • (b) The boy was praised by the teacher
  • (c) The boy is praised by the teacher
  • (d) The boy has been praised by the teacher

Answer: (b) The boy was praised by the teacher


Q10. Active: "We expect him today." → Passive:

  • (a) He is expected today
  • (b) He was expected today
  • (c) He will be expected today
  • (d) He has been expected today

Answer: (a) He is expected today


Q11. Active: "Do it." → Passive:

  • (a) It is done
  • (b) It was done
  • (c) Let it be done
  • (d) It has been done

Answer: (c) Let it be done


Q12. Active: "Someone stole my wallet." → Passive:

  • (a) My wallet is stolen
  • (b) My wallet was stolen
  • (c) My wallet has been stolen
  • (d) My wallet is being stolen

Answer: (b) My wallet was stolen


Q13. Active: "They are playing cricket." → Passive:

  • (a) Cricket is played by them
  • (b) Cricket is being played by them
  • (c) Cricket was being played by them
  • (d) Cricket has been played by them

Answer: (b) Cricket is being played by them


Q14. Active: "He had completed the work." → Passive:

  • (a) The work is completed by him
  • (b) The work was completed by him
  • (c) The work had been completed by him
  • (d) The work has been completed by him

Answer: (c) The work had been completed by him (Past Perfect → had been + V3)


Q15. Active: "I must do it." → Passive:

  • (a) It must be done by me
  • (b) It must do by me
  • (c) It is done by me
  • (d) It was done by me

Answer: (a) It must be done by me


Q16. Active: "The cat killed the mouse." → Passive:

  • (a) The cat was killed by the mouse
  • (b) The mouse was killed by the cat
  • (c) The mouse is killed by the cat
  • (d) The mouse has been killed by the cat

Answer: (b) The mouse was killed by the cat


Q17. Active: "We elect him captain." → Passive:

  • (a) He is elected captain
  • (b) He was elected captain
  • (c) Captain elects him
  • (d) He elects captain

Answer: (a) He is elected captain (with object complement)


Q18. Active: "The news surprised me." → Passive:

  • (a) I was surprised by the news
  • (b) I am surprised by the news
  • (c) I have been surprised by the news
  • (d) I had been surprised by the news

Answer: (a) I was surprised by the news (Simple Past → was/were + V3)


Q19. Active: "She is writing a poem." → Passive:

  • (a) A poem is being written by her
  • (b) A poem is written by her
  • (c) A poem was being written by her
  • (d) A poem has been written by her

Answer: (a) A poem is being written by her


Q20. Active: "Who taught you?" → Passive:

  • (a) By whom were you taught?
  • (b) By whom you were taught?
  • (c) You were taught by who?
  • (d) Who was you taught by?

Answer: (a) By whom were you taught?


13.6 ADDITIONAL SUBJECT-VERB AGREEMENT PRACTICE (20 MCQs)

Q1. "The news ___ true." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (news is singular)


Q2. "Bread and butter ___ my breakfast." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (one item/dish)


Q3. "Many students ___ absent." (was/were)

  • (a) was
  • (b) were
  • (c) is
  • (d) has been

Answer: (b) were (many + plural)


Q4. "Each of the girls ___ a doll." (has/have)

  • (a) has
  • (b) have
  • (c) are
  • (d) were

Answer: (a) has (each is singular)


Q5. "The committee ___ divided on the issue." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) was
  • (d) has been

Answer: (b) are (members acting individually)


Q6. "Mathematics ___ a difficult subject." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is


Q7. "The teacher with the students ___ here." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (with doesn't affect subject)


Q8. "Neither he nor I ___ wrong." (am/is/are)

  • (a) am
  • (b) is
  • (c) are
  • (d) were

Answer: (a) am (verb agrees with nearest "I")


Q9. "The United States ___ a powerful country." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (country with plural name is singular)


Q10. "A number of students ___ absent." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) was
  • (d) has been

Answer: (b) are (a number of = some - plural)


Q11. "The number of students ___ small." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (the number of = specific - singular)


Q12. "Either Ram or his brothers ___ to blame." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) was
  • (d) has been

Answer: (b) are (brothers is plural and nearest)


Q13. "Everyone ___ to be happy." (want/wants)

  • (a) want
  • (b) wants
  • (c) are wanting
  • (d) were wanting

Answer: (b) wants


Q14. "A pair of shoes ___ on the table." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (a pair is singular)


Q15. "Two-thirds of the work ___ completed." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) was
  • (d) has been

Answer: (a) is (referring to the whole work)


Q16. "The class ___ not large." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (class as a unit)


Q17. "I, who ___ your friend, will help you." (am/is)

  • (a) am
  • (b) is
  • (c) are
  • (d) was

Answer: (a) am (who refers to I)


Q18. "Some of the water ___ clean." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (uncountable)


Q19. "Some of the students ___ absent." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) was
  • (d) has been

Answer: (b) are (countable - students)


Q20. "Politics ___ a dirty game." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (politics as a subject is singular)


13.7 ADDITIONAL PREPOSITION PRACTICE (20 MCQs)

Q1. "I am fond ___ music." (of/in/at)

  • (a) of
  • (b) in
  • (c) at
  • (d) on

Answer: (a) of (fond of)


Q2. "He is good ___ English." (at/in)

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (b) in (good in subject)


Q3. "She is married ___ a doctor." (to/with)

  • (a) to
  • (b) with
  • (c) for
  • (d) of

Answer: (a) to (married to)


Q4. "He died ___ cancer." (of/from)

  • (a) of
  • (b) from
  • (c) with
  • (d) for

Answer: (a) of (die of disease)


Q5. "I am interested ___ history." (in/on/at)

  • (a) in
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) with

Answer: (a) in (interested in)


Q6. "The book is divided ___ three parts." (in/into)

  • (a) in
  • (b) into
  • (c) among
  • (d) between

Answer: (b) into (motion/change of state)


Q7. "She is afraid ___ dogs." (of/from)

  • (a) of
  • (b) from
  • (c) with
  • (d) at

Answer: (a) of (afraid of)


Q8. "I prefer tea ___ coffee." (to/than)

  • (a) to
  • (b) than
  • (c) over
  • (d) from

Answer: (a) to (prefer takes "to")


Q9. "He is senior ___ me." (to/than)

  • (a) to
  • (b) than
  • (c) from
  • (d) of

Answer: (a) to (senior is followed by "to")


Q10. "I am proud ___ my son." (of/for)

  • (a) of
  • (b) for
  • (c) with
  • (d) on

Answer: (a) of (proud of)


Q11. "He succeeded ___ the exam." (in/at)

  • (a) in
  • (b) at
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (a) in (succeed in)


Q12. "She is good ___ dancing." (at/in)

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (a) at (good at activity)


Q13. "I believe ___ God." (in/on)

  • (a) in
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) with

Answer: (a) in (believe in)


Q14. "The train arrived ___ the station." (at/in/to)

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) to
  • (d) on

Answer: (a) at (specific point)


Q15. "He is famous ___ his honesty." (for/of)

  • (a) for
  • (b) of
  • (c) with
  • (d) in

Answer: (a) for (famous for)


Q16. "I am angry ___ him." (with/at/on)

  • (a) with
  • (b) at
  • (c) on
  • (d) for

Answer: (a) with (angry with person)


Q17. "We reached ___ the airport." (at/to/in)

  • (a) at
  • (b) to
  • (c) in
  • (d) on

Answer: (a) at (reached at a specific point)


Q18. "He is different ___ his brother." (from/than)

  • (a) from
  • (b) than
  • (c) to
  • (d) of

Answer: (a) from (different from)


Q19. "She is good ___ English." (at/in)

  • (a) at
  • (b) in

Answer: (b) in (good in subject)

Note: "Good at" is used for specific skills, while "good in" is used for academic subjects. Both can be correct depending on context.


Q20. "I am tired ___ waiting." (of/from/with)

  • (a) of
  • (b) from
  • (c) with
  • (d) at

Answer: (a) of (tired of)


13.8 ADDITIONAL VOCABULARY PRACTICE (40 MCQs)

Synonyms (20 MCQs)

Q1. Synonym of "AMUSE":

  • (a) Bore
  • (b) Entertain
  • (c) Sad
  • (d) Angry

Answer: (b) Entertain


Q2. Synonym of "ANCIENT":

  • (a) Modern
  • (b) Old
  • (c) New
  • (d) Recent

Answer: (b) Old


Q3. Synonym of "ADVERSITY":

  • (a) Happiness
  • (b) Difficulty
  • (c) Joy
  • (d) Comfort

Answer: (b) Difficulty


Q4. Synonym of "AMIABLE":

  • (a) Rude
  • (b) Friendly
  • (c) Angry
  • (d) Sad

Answer: (b) Friendly


Q5. Synonym of "ATTRACTIVE":

  • (a) Ugly
  • (b) Pretty
  • (c) Boring
  • (d) Dull

Answer: (b) Pretty


Q6. Synonym of "BLUNT":

  • (a) Sharp
  • (b) Frank
  • (c) Sharp
  • (d) Curved

Answer: (b) Frank (blunt = frank/direct)


Q7. Synonym of "CONCEAL":

  • (a) Reveal
  • (b) Hide
  • (c) Show
  • (d) Expose

Answer: (b) Hide


Q8. Synonym of "COURAGEOUS":

  • (a) Cowardly
  • (b) Brave
  • (c) Afraid
  • (d) Timid

Answer: (b) Brave


Q9. Synonym of "DESPAIR":

  • (a) Hope
  • (b) Hopelessness
  • (c) Joy
  • (d) Happiness

Answer: (b) Hopelessness


Q10. Synonym of "ELOQUENT":

  • (a) Speechless
  • (b) Articulate
  • (c) Stupid
  • (d) Dumb

Answer: (b) Articulate


Q11. Synonym of "ENORMOUS":

  • (a) Tiny
  • (b) Huge
  • (c) Small
  • (d) Short

Answer: (b) Huge


Q12. Synonym of "FAMINE":

  • (a) Plenty
  • (b) Hunger
  • (c) Food
  • (d) Wealth

Answer: (b) Hunger


Q13. Synonym of "GLOOMY":

  • (a) Bright
  • (b) Dark
  • (c) Cheerful
  • (d) Happy

Answer: (b) Dark (gloomy = dark/sad)


Q14. Synonym of "HINDER":

  • (a) Help
  • (b) Obstruct
  • (c) Encourage
  • (d) Support

Answer: (b) Obstruct


Q15. Synonym of "INFINITE":

  • (a) Limited
  • (b) Endless
  • (c) Small
  • (d) Few

Answer: (b) Endless


Q16. Synonym of "JUBILANT":

  • (a) Sad
  • (b) Joyful
  • (c) Angry
  • (d) Bored

Answer: (b) Joyful


Q17. Synonym of "LIBERAL":

  • (a) Narrow
  • (b) Generous
  • (c) Mean
  • (d) Selfish

Answer: (b) Generous


Q18. Synonym of "OBSCURE":

  • (a) Clear
  • (b) Unclear
  • (c) Bright
  • (d) Famous

Answer: (b) Unclear


Q19. Synonym of "PROMINENT":

  • (a) Unknown
  • (b) Famous
  • (c) Ordinary
  • (d) Common

Answer: (b) Famous


Q20. Synonym of "RIGOROUS":

  • (a) Easy
  • (b) Strict
  • (c) Lenient
  • (d) Soft

Answer: (b) Strict


Antonyms (20 MCQs)

Q1. Antonym of "AMUSE":

  • (a) Bore
  • (b) Entertain
  • (c) Joy
  • (d) Play

Answer: (a) Bore


Q2. Antonym of "ANCIENT":

  • (a) Old
  • (b) Modern
  • (c) Aged
  • (d) Old-fashioned

Answer: (b) Modern


Q3. Antonym of "ADVERSITY":

  • (a) Difficulty
  • (b) Prosperity
  • (c) Trouble
  • (d) Hardship

Answer: (b) Prosperity


Q4. Antonym of "AMIABLE":

  • (a) Friendly
  • (b) Hostile
  • (c) Kind
  • (d) Pleasant

Answer: (b) Hostile


Q5. Antonym of "ATTRACTIVE":

  • (a) Pretty
  • (b) Repulsive
  • (c) Beautiful
  • (d) Lovely

Answer: (b) Repulsive


Q6. Antonym of "BLUNT":

  • (a) Frank
  • (b) Subtle
  • (c) Direct
  • (d) Open

Answer: (b) Subtle


Q7. Antonym of "CONCEAL":

  • (a) Hide
  • (b) Reveal
  • (c) Cover
  • (d) Mask

Answer: (b) Reveal


Q8. Antonym of "COURAGEOUS":

  • (a) Brave
  • (b) Cowardly
  • (c) Bold
  • (d) Fearless

Answer: (b) Cowardly


Q9. Antonym of "DESPAIR":

  • (a) Hopelessness
  • (b) Hope
  • (c) Sadness
  • (d) Misery

Answer: (b) Hope


Q10. Antonym of "ELOQUENT":

  • (a) Articulate
  • (b) Inarticulate
  • (c) Fluent
  • (d) Expressive

Answer: (b) Inarticulate


Q11. Antonym of "ENORMOUS":

  • (a) Huge
  • (b) Tiny
  • (c) Massive
  • (d) Vast

Answer: (b) Tiny


Q12. Antonym of "FAMINE":

  • (a) Hunger
  • (b) Plenty
  • (c) Starvation
  • (d) Scarcity

Answer: (b) Plenty


Q13. Antonym of "GLOOMY":

  • (a) Sad
  • (b) Cheerful
  • (c) Dark
  • (d) Dull

Answer: (b) Cheerful


Q14. Antonym of "HINDER":

  • (a) Help
  • (b) Obstruct
  • (c) Block
  • (d) Stop

Answer: (a) Help


Q15. Antonym of "INFINITE":

  • (a) Endless
  • (b) Limited
  • (c) Boundless
  • (d) Vast

Answer: (b) Limited


Q16. Antonym of "JUBILANT":

  • (a) Joyful
  • (b) Mournful
  • (c) Happy
  • (d) Glad

Answer: (b) Mournful


Q17. Antonym of "LIBERAL":

  • (a) Generous
  • (b) Stingy
  • (c) Open
  • (d) Free

Answer: (b) Stingy


Q18. Antonym of "OBSCURE":

  • (a) Unclear
  • (b) Clear
  • (c) Vague
  • (d) Hidden

Answer: (b) Clear


Q19. Antonym of "PROMINENT":

  • (a) Famous
  • (b) Obscure
  • (c) Known
  • (d) Visible

Answer: (b) Obscure


Q20. Antonym of "RIGOROUS":

  • (a) Strict
  • (b) Lenient
  • (c) Tough
  • (d) Hard

Answer: (b) Lenient


CHAPTER 14: ADDITIONAL IMPORTANT VOCABULARY

14.1 MORE WORDS WITH MEANINGS, SYNONYMS & ANTONYMS

Word Meaning Synonym Antonym
Ameliorate To improve Improve Worsen
Antagonist Opponent Opponent Supporter
Apathy Lack of interest Indifference Interest
Arbitrary Based on random choice Random Reasonable
Belligerent Aggressive, warlike Hostile Peaceful
Benign Kind, harmless Kind Harmful
Caprice Sudden change Whim Steadiness
Carnivorous Meat-eating Meat-eating Herbivorous
Consternation Anxiety, shock Dismay Calm
Contrite Sorry, remorseful Sorry Unrepentant
Decorum Proper behavior Propriety Impropriety
Deliberate Intentional Intentional Accidental
Deride To mock Mock Praise
Dexterity Skill Skill Clumsiness
Diffident Shy, timid Shy Confident
Disconsolate Sad, unhappy Sad Happy
Efface To erase Erase Insert
Elucidate To clarify Clarify Confuse
Enervate To weaken Weaken Strengthen
Ephemeral Short-lived Brief Eternal
Equivocate To be ambiguous Hedge Be clear
Erudite Learned, scholarly Learned Ignorant
Fastidious Hard to please Fussy Easy-going
Garrulous Talkative Talkative Taciturn
Hackneyed Overused, clichéd Clichéd Original
Hedonist Pleasure-seeker Pleasure-seeker Ascetic
Homogenous Of the same kind Uniform Diverse
Imbroglio Complicated situation Confusion Order
Inimical Hostile Hostile Friendly
Insipid Bland, dull Dull Exciting
Intransigent Uncompromising Stubborn Flexible
Intrepid Fearless Brave Cowardly
Inveterate Habitual Habitual Occasional
Lament To mourn Mourn Celebrate
Lethargic Sluggish, lazy Sluggish Energetic
Magnate Powerful business person Tycoon Nobody
Malleable Easily shaped Pliable Rigid
Melancholy Sadness Sadness Joy
Nascent Just beginning New Mature
Nefarious Wicked, evil Wicked Virtuous
Nonchalant Casual, indifferent Casual Concerned
Nostalgia Longing for past Longing Forward-looking
Obdurate Stubborn Stubborn Flexible
Obstinate Stubborn Stubborn Yielding
Oscillate To swing back and forth Fluctuate Stabilize
Panacea Cure-all Cure-all Poison
Pecuniary Related to money Financial Non-monetary
Perfidious Treacherous Treacherous Loyal
Pernicious Destructive Harmful Beneficial
Placid Calm Calm Excitable
Plethora Excess Excess Scarcity
Precarious Uncertain, dangerous Unstable Safe
Quiescent Inactive, dormant Inactive Active
Quixotic Idealistic, impractical Idealistic Realistic
Rant Speak wildly Rave Speak calmly
Recalcitrant Uncooperative Stubborn Cooperative
Repudiate To reject Reject Accept
Scintillating Brilliant, sparkling Brilliant Dull
Sedentary Inactive Inactive Active
Sophomoric Immature, juvenile Immature Mature
Specious Seemingly true but false Misleading Genuine
Sporadic Occasional Occasional Regular
Stagnant Not flowing, not growing Stale Active
Tacit Implied, unspoken Implied Explicit
Taciturn Reserved, quiet Quiet Talkative
Tangential Slightly related Peripheral Central
Tenuous Thin, weak Weak Strong
Truculent Aggressive, hostile Hostile Gentle
Ubiquitous Present everywhere Omnipresent Rare
Umbrage Offense, annoyance Offense Pleasure
Vacillate To waver Waver Decide
Venerable Respected Respected Disreputable
Verbose Wordy Wordy Concise
Vicissitude Change of fortune Change Stability
Vindicate To clear from blame Exonerate Blame
Virulent Extremely hostile Hostile Mild
Vituperate To blame abusively Criticize Praise
Voracious Very hungry/eager Hungry Sated
Zealous Eager, enthusiastic Eager Indifferent
Acerbic Sharp, biting Sharp Mild
Aesthete Lover of beauty Connoisseur Philistine
Affluent Wealthy Wealthy Poor
Alacrity Eagerness Eagerness Slowness
Ameliorate To improve Improve Worsen
Arduous Difficult Hard Easy
Assiduous Diligent Hardworking Lazy
Audacious Bold, daring Bold Timid
Austere Strict, simple Strict Lenient
Bellicose Warlike, aggressive Aggressive Peaceful
Brusque Abrupt, blunt Blunt Polite
Cacophony Harsh sound Discord Harmony
Capricious Unpredictable Fickle Steady
Castigate To punish Punish Reward
Censure To criticize Criticize Praise
Chauvinist Prejudiced person Bigot Liberal
Chicanery Trickery, deception Trickery Honesty
Cogent Convincing Convincing Weak
Complaisant Eager to please Obliging Uncooperative
Conciliatory Peace-making Appeasing Hostile
Conundrum Puzzle, dilemma Puzzle Solution
Craven Cowardly Cowardly Brave
Decadent Decaying, declining Decaying Flourishing
Decorum Proper behavior Propriety Impropriety
Defenestration Throwing out of window (rare word) (rare word)
Demur To object Object Agree
Denigrate To belittle Belittle Praise
Despot Tyrant Tyrant Democrat
Diatribe Bitter criticism Tirade Praise
Didactic Intended to teach Instructive Uninformative
Disingenuous Not sincere Insincere Sincere
Dogmatic Opinionated Dogmatic Open-minded
Duplicity Deception Deception Honesty
Ebullient Cheerful, enthusiastic Cheerful Depressed
Eclectic Diverse, wide-ranging Diverse Narrow
Effrontery Boldness, audacity Audacity Timidity
Enervating Tiring, weakening Tiring Energizing
Egregious Shocking, bad Outrageous Outstanding
Ennui Boredom Boredom Interest
Equanimity Calmness Calmness Agitation
Ersatz Artificial substitute Imitation Genuine
Esoteric Mysterious, obscure Obscure Familiar
Evince To show clearly Show Hide
Exacerbate To make worse Worsen Improve
Exculpate To clear from blame Exonerate Blame
Execrable Terrible Terrible Wonderful
Exigent Urgent Urgent Unimportant
Expunge To erase Erase Insert
Extol To praise highly Praise Criticize
Facetious Humorous, witty Humorous Serious
Fatuous Foolish, silly Foolish Wise
Garrulous Talkative Talkative Quiet
Hackneyed Overused, clichéd Clichéd Original
Halcyon Peaceful, calm Peaceful Stormy
Hedonist Pleasure-seeker Sensualist Ascetic
Heterodox Unorthodox Unorthodox Orthodox
Hubris Excessive pride Arrogance Humility
Iconoclast Person who attacks traditions Rebel Conformist
Idiosyncrasy Peculiarity Peculiarity Normality
Ignominious Shameful Shameful Honorable
Imbroglio Confused situation Confusion Order
Impecunious Poor Poor Wealthy
Imperious Domineering Domineering Humble
Imperturbable Calm, not easily disturbed Calm Excitable
Impunity Freedom from punishment Exemption Punishment
Ineffable Unspeakable, indescribable Unspeakable Expressible
Inimical Hostile, harmful Hostile Friendly
Innate Inborn, natural Inborn Acquired
Insouciant Carefree Carefree Worried
Inured Accustomed Accustomed Unaccustomed
Inveigle To persuade by flattery Coax Demand
Inveterate Habitual, long-standing Habitual Occasional
Irresolute Indecisive Indecisive Resolute
Itinerant Traveling from place to place Traveling Settled
Jettison To discard Discard Keep
Jingoism Extreme patriotism Patriotism Pacifism
Juxtapose To place side by side Compare Separate
Knell Sound of a bell (especially for death) Death knell Celebration
Lackadaisical Lazy, lacking interest Languid Energetic
Lament To mourn Mourn Celebrate
Languid Lacking energy Weak Energetic
Largesse Generosity Generosity Stinginess
Legerdemain Sleight of hand Magic Honest dealing
Licentious Immoral Immoral Moral
Lugubrious Sad, mournful Sad Cheerful
Machiavellian Cunning, scheming Cunning Honest
Malapropism Misuse of words Verbal error Correct usage
Malcontent Discontented person Rebel Satisfier
Maudlin Tearfully sentimental Sentimental Unsentimental
Maudlin Self-pitying Mawkish Unsentimental
Maunder To talk aimlessly Ramble Speak concisely
Mellifluous Sweet-sounding Sweet Harsh
Mendacious Lying, false Lying Truthful
Meretricious Attractive but false Showy Genuine
Misanthrope Person who hates humanity Misanthrope Philanthropist
Mitigate To make less severe Lessen Worsen
Munificent Generous, lavish Generous Stingy
Nadir Lowest point Bottom Zenith
Neologism New word/meaning New word Established word
Nonpareil Unrivaled Unmatched Ordinary
Nostalgia Longing for past Longing Forward-looking
Obfuscate To confuse, obscure Confuse Clarify
Obsequious Excessively compliant Sycophantic Independent
Odious Hateful, repulsive Hateful Lovable
Omniscient All-knowing All-knowing Ignorant
Oneiric Dream-like Dreamy Realistic
Onus Burden, responsibility Burden Freedom
Opaque Not transparent Cloudy Transparent
Opprobrium Disgrace, shame Disgrace Honor
Oscitate To yawn Yawn (action)
Ossify To become bone-like Harden Soften
Ostentatious Showy, pretentious Showy Modest
Panacea Cure-all Cure-all Poison
Paradigm Example, model Model Anomaly
Paramour Lover, illicit partner Lover Spouse
Pariah Outcast Outcast Insider
Paroxysm Sudden attack/outburst Outburst Calm
Pecuniary Related to money Financial Non-monetary
Pejorative Negative, disparaging Negative Positive
Penchant Strong liking Liking Aversion
Penury Extreme poverty Poverty Wealth
Perfidious Treacherous Treacherous Loyal
Perfunctory Done without care Careless Thorough
Pernicious Destructive, harmful Harmful Beneficial
Perspicacious Having keen insight Insightful Obtuse
Phlegmatic Calm, unemotional Calm Excitable
Pietistic Excessively pious Sanctimonious Sincere
Pithy Concise, meaningful Concise Verbose
Plaintive Sorrowful, mournful Mournful Joyful
Plethora Excess, overabundance Excess Scarcity
Plucky Brave, courageous Brave Cowardly
Polemical Argumentative, controversial Argumentative Agreeable
Pompous Self-important, arrogant Arrogant Humble
Portent Omen, sign Omen Coincidence
Potentate Powerful ruler Ruler Subject
Pragma Practical matter-of-fact Practical Impractical
Precipitate To cause to happen Hasten Delay
Precursor Forerunner Forerunner Successor
Predilection Preference, liking Preference Aversion
Prescient Knowing future Prophetic Ignorant
Prevaricate To lie, evade truth Lie Be honest
Pristine Clean, pure, untouched Pure Dirty
Proboscis Long nose/snout Snout (body part)
Prodigal Wasteful, extravagant Wasteful Frugal
Prodigious Huge, amazing Amazing Ordinary
Profligate Wasteful, dissolute Wasteful Thrifty
Profundity Deep insight Depth Shallow
Progenitor Ancestor Ancestor Descendant
Propensity Tendency Tendency Aversion
Propitious Favorable Favorable Unfavorable
Prosaic Dull, ordinary Dull Exciting
Proselytize To convert Convert Deconvert
Protean Versatile, changeable Versatile Unchanging
Protégé Person guided by mentor Student Mentor
Protocol Official procedure Procedure Impropriety
Provident Farseeing, prudent Prudent Improvident
Pugnacious Eager to fight Aggressive Peaceful
Pulchritude Beauty Beauty Ugliness
Punctilious Careful, attentive to details Meticulous Careless
Pusillanimous Cowardly, timid Cowardly Brave
Quagmire Difficult situation Mire Solid ground
Quaint Attractively unusual Charming Ordinary
Qualm Doubt, uneasy feeling Doubt Certainty
Quandary Dilemma, uncertain state Dilemma Certainty
Quarantine Isolation Isolation Integration
Quell To suppress Suppress Incite
Quench To satisfy thirst Satisfy (action)
Querulous Complaining Complaining Content
Quibble Minor objection Cavil Agree
Quiescent Quiet, inactive Inactive Active
Quixotic Idealistic, impractical Idealistic Realistic
Quotidian Daily, ordinary Daily Extraordinary
Raconteur Skilled storyteller Storyteller Listener
Rambunctious Unruly, wild Wild Calm
Rancorous Bitter, hateful Hateful Friendly
Rarefied Exclusive, lofty Elite Common
Rash Hasty, reckless Reckless Cautious
Ratiocinate To think logically Reason Feel
Raucous Loud, harsh Harsh Soft
Ravage To destroy Destroy Preserve
Raze To tear down completely Demolish Build
Recalcitrant Stubborn, uncooperative Stubborn Cooperative
Recant To withdraw statement Retract Maintain
Recidivism Tendency to relapse Relapse Improvement
Recondite Difficult to understand Obscure Obvious
Recrimination Counter-accusation Retaliation Forgiveness
Recrudescence Recurrence of something Recurrence Cessation
Redolent Fragrant, suggestive Fragrant Odorless
Redoubtable Formidable, impressive Formidable Weak
Refractory Stubborn, resistant Stubborn Yielding
Refulgent Shining brightly Bright Dim
Relegate To demote, assign Demote Promote
Remedial Intended to correct Corrective Harmful
Remonstrate To protest Protest Accept
Reticent Reserved, quiet Quiet Talkative
Recondite Hidden, obscure Obscure Obvious
Reprobate Unprincipled person Wicked Virtuous
Repudiate To reject, disavow Reject Accept
Rescind To cancel, revoke Cancel Enforce
Resilient Recovering quickly Tough Fragile
Resplendent Shining, splendid Splendid Dull
Restive Restless, impatient Restless Calm
Retinue Group of attendants Entourage Solitude
Reticent Reserved, not talkative Reserved Talkative
Risible Laughable Funny Serious
Rueful Regretful, sorrowful Regretful Cheerful
Sagacious Wise, shrewd Wise Foolish
Salient Prominent, noticeable Prominent Inconspicuous
Salubrious Healthful Healthful Unhealthy
Sanction To authorize, approve Approve Forbid
Sardonic Mocking, cynical Mocking Sincere
Saturnine Gloomy, dark Gloomy Cheerful
Scintilla Tiny amount Spark Abundance
Scintillating Brilliant, sparkling Brilliant Dull
Sedentary Inactive Inactive Active
Semaphore Signaling system Signal (system)
Sententious Self-righteous, terse Pompous Modest
Serendipity Lucky accident Lucky find Misfortune
Servile Submissive, slavish Submissive Independent
Shard Sharp fragment Fragment Whole
Sinecure Easy job Easy job Hard work
Skeptical Doubting Doubting Trusting
Solicitous Anxious, concerned Concerned Indifferent
Soliloquy Speaking to oneself Monologue Dialogue
Soporific Sleep-inducing Sleepy Awakening
Specious Seemingly true but false Misleading Genuine
Splenetic Bad-tempered, irritable Irritable Good-natured
Stentorian Loud, booming Loud Quiet
Stigma Mark of disgrace Disgrace Honor
Stoic Unemotional, calm Calm Emotional
Stolid Not easily moved Unemotional Excitable
Strident Loud, harsh Harsh Soft
Strut To walk proudly Swagger Walk humbly
Subjugate To bring under control Conquer Liberate
Sublime Majestic, exalted Majestic Ordinary
Subterfuge Deception, trick Trick Honesty
Subversive Tending to overthrow Destructive Supportive
Succinct Brief, concise Brief Verbose
Supercilious Proud, contemptuous Arrogant Humble
Supersede To replace Replace Precede
Supine Lying face up, lazy Lazy Active
Surfeit Excess Excess Scarcity
Susurrus Whispering sound Whisper (sound)
Sycophant Self-seeker, flatterer Flatterer Critic
Tacit Implied, unspoken Implied Explicit
Tendentious Promoting a particular view Biased Objective
Tenuous Thin, weak, flimsy Weak Strong
Tergiversation Evasion, changing sides Evasion Commitment
Threnody Song of mourning Dirge Celebration
Timorous Timid, fearful Timid Bold
Torpid Sluggish, lethargic Sluggish Active
Tortuous Winding, complicated Complicated Straight
Tractable Easy to control Manageable Stubborn
Transcend To go beyond Exceed Fall short
Truculent Fierce, harsh Fierce Gentle
Tumid Swollen, pompous Pompous Modest
Turgid Swollen, overblown Pompous Simple
Ubiquitous Present everywhere Omnipresent Rare
Ulterior Beyond what is seen Hidden Obvious
Unctuous Excessively flattering Oily Sincere
Usurp To seize illegally Seize Surrender
Vacillate To waver Waver Decide
Valedictory Saying farewell Farewell Welcoming
Vapid Dull, uninteresting Dull Interesting
Variegated Varied, diverse Varied Uniform
Vehement Forceful, passionate Passionate Mild
Venal Corrupt, bribable Corrupt Honest
Venerable Respected, honored Respected Disreputable
Veracity Truthfulness Truth Falsehood
Verdant Green, lush Green Barren
Verisimilitude Appearance of truth Realism Falseness
Vernacular Native language Local language Standard language
Versatile Adaptable, many-sided Adaptable Limited
Verve Enthusiasm, vigor Enthusiasm Apathy
Vicarious Felt through another Indirect Direct
Vindicate To clear from blame Exonerate Blame
Virulent Extremely hostile Hostile Mild
Vituperative Bitter, abusive Abusive Praising
Volatile Unstable, changeable Unstable Stable
Voracious Very hungry/eager Hungry Sated
Waggish Humorous, playful Humorous Serious
Winsome Charming, attractive Charming Unattractive
Xenial Hospitable to guests Hospitable Hostile
Yoke To join together Join Separate
Zaftig Plump, full-figured Plump Thin
Zany Crazy, comical Crazy Serious
Zealous Eager, passionate Eager Indifferent

14.2 COMMON PHRASAL VERBS (Frequently Asked)

Phrasal Verb Meaning Example
Ask for To request He asked for help.
Ask out To invite on a date He asked her out.
Break down To stop functioning; to lose composure The car broke down. / She broke down crying.
Break in To enter by force Thieves broke in last night.
Break into To enter forcibly They broke into the house.
Break out To start suddenly War broke out.
Break up To end a relationship They broke up.
Bring about To cause He brought about a change.
Bring up To raise a child; to mention She brought up three children.
Call off To cancel The match was called off.
Call on To visit; to ask to speak I'll call on you tomorrow.
Carry on To continue Carry on with your work.
Catch up To come level with I'll catch up with you.
Check in To register at hotel We checked in at the hotel.
Check out To leave hotel; to investigate We checked out early.
Come across To find by chance I came across an old photo.
Come up with To suggest He came up with an idea.
Count on To rely on You can count on me.
Cut down To reduce Cut down on sugar.
Cut off To disconnect The power was cut off.
Do away with To eliminate Let's do away with this rule.
Draw up To prepare (a document) He drew up a contract.
Drop off To deliver; to fall asleep I'll drop off the package. / He dropped off to sleep.
Figure out To understand I can't figure out this puzzle.
Fill in To complete Please fill in this form.
Fill out To complete (a form) Fill out the application.
Find out To discover I found out the truth.
Get along To have good relationship They get along well.
Get away To escape The thief got away.
Get by To manage I can get by with this.
Get over To recover from She got over the illness.
Get through To finish; to contact I got through the book. / I can't get through to him.
Get up To rise from bed He gets up at 6 AM.
Give in To surrender He gave in to my request.
Give up To quit Don't give up.
Go ahead To proceed Go ahead with your plan.
Go on To continue Go on with your story.
Go over To review Let's go over the lesson.
Hand in To submit Hand in your homework.
Hang up To end a phone call He hung up on me.
Hold on To wait Hold on a moment.
Hold up To delay; to rob The traffic held me up. / They held up the bank.
Keep on To continue Keep on trying.
Keep up To maintain Keep up the good work.
Knock down To hit and cause to fall He was knocked down by a car.
Look after To take care of She looks after the children.
Look at To examine Look at this picture.
Look for To search I'm looking for my keys.
Look forward to To anticipate I look forward to seeing you.
Look into To investigate The police looked into the matter.
Look over To examine Look over the document.
Look up To search for information Look up the word in a dictionary.
Make out To understand I can't make out what he says.
Make up To invent; to reconcile He made up a story. / They made up after the fight.
Make up for To compensate Nothing can make up for the loss.
Pass away To die His father passed away last year.
Pass out To faint She passed out from heat.
Pick up To lift; to collect Pick up the book. / I'll pick you up at 5.
Point out To indicate He pointed out the mistake.
Pull off To succeed in doing They pulled off a victory.
Put off To postpone The meeting was put off.
Put on To wear; to stage She put on a dress. / They put on a play.
Put out To extinguish Put out the fire.
Put up with To tolerate I can't put up with this noise.
Run out of To exhaust supply We ran out of milk.
Set off To start a journey We set off early.
Set up To establish He set up a new company.
Show up To appear He showed up late.
Stand for To represent; to tolerate UN stands for United Nations.
Take after To resemble She takes after her mother.
Take off To remove; to depart He took off his hat. / The plane took off.
Take on To hire The company took on new workers.
Take over To assume control He took over the business.
Take up To begin a hobby/activity He took up painting.
Talk over To discuss Let's talk over the issue.
Think over To consider Think over the offer.
Throw away To discard Throw away the trash.
Try on To test clothing She tried on the dress.
Try out To test Try out the new car.
Turn down To reject He turned down the offer.
Turn in To submit; to go to bed Turn in your papers. / It's time to turn in.
Turn off To switch off Turn off the lights.
Turn on To switch on Turn on the TV.
Turn out To result It turned out well.
Turn up To arrive; to increase in volume He turned up late. / Turn up the music.
Use up To exhaust We used up all the fuel.
Wake up To stop sleeping Wake up early.
Wear out To become unusable My shoes are worn out.
Work out To exercise; to solve I work out daily. / The problem worked out well.

14.3 COMMON IDIOMS (Expanded)

Idiom Meaning
A bird in the hand is worth two in the bush A sure thing is better than a possibility
A blessing in disguise Something good that seemed bad at first
A dime a dozen Very common, easily found
A drop in the bucket A small amount compared to what's needed
A fish out of water Someone uncomfortable in a situation
A leopard cannot change its spots People cannot change their nature
A penny for your thoughts Asking what someone is thinking
A picture is worth a thousand words A visual is more descriptive than words
A piece of cake Very easy
A slip of the tongue A small mistake in speaking
A stitch in time saves nine Fixing something early prevents bigger problems
Actions speak louder than words What you do is more important than what you say
All ears Eager to listen
All in the same boat In the same difficult situation
All thumbs Clumsy
An arm and a leg Very expensive
An axe to grind Personal motive
Apple of one's eye Someone cherished
As high as a kite Intoxicated; very excited
As the crow flies In a straight line
At a loss Confused, uncertain
At the drop of a hat Without hesitation
Back to square one Starting over from the beginning
Bad blood Hostile feeling
Ball is in your court It's your turn to make a decision
Bark up the wrong tree Pursue a mistaken line of thought
Beat a dead horse Waste effort on something already decided
Beat around the bush Avoid the main topic
Bite off more than you can chew Take on more than you can handle
Bite the bullet Face a difficult situation bravely
Bite the dust To fail or die
Blood is thicker than water Family relationships are stronger
Blow off steam Release pent-up energy/emotion
Born with a silver spoon Born into wealth
Break a leg Good luck
Break the ice Start a conversation
Bring home the bacon Earn a living
Burn the midnight oil Work late at night
By and large Generally
By the skin of one's teeth Narrowly, barely
Call it a day Stop working
Calm before the storm Peace before trouble
Cat got your tongue Why are you silent?
Chew the fat Chat casually
Chip on one's shoulder Holding a grudge
Cry over spilled milk Regret something irreversible
Cut to the chase Get to the point
Devil's advocate Person who argues contrary position
Don't count your chickens before they hatch Don't assume success before it happens
Don't judge a book by its cover Don't judge by appearance
Don't put all your eggs in one basket Don't risk everything in one place
Down to earth Practical, realistic
Drop in the bucket A small amount
Every cloud has a silver lining Every bad situation has something good
Feeling under the weather Feeling ill
Fight fire with fire Fight using the same methods
Fish out of water Out of place
Fit as a fiddle In good health
Flash in the pan Brief success
Flea market Outdoor market selling used goods
Foam at the mouth Be very angry
Get a taste of your own medicine Get treated as you treated others
Get cold feet Become nervous, lose courage
Get out of hand Become uncontrollable
Get your act together Get organized
Give the green light Give permission
Go against the grain Do the opposite of what's expected
Go the extra mile Do more than required
Go with the flow Accept things as they are
Grab the bull by the horns Face a problem directly
Haste makes waste Hurrying causes mistakes
Head over heels Deeply in love
Hit the books Study hard
Hit the nail on the head Get something exactly right
Hold your horses Be patient
Hot under the collar Angry
In hot water In trouble
In the dark Uninformed
In the same boat In the same situation
It's a piece of cake It's very easy
It's not rocket science It's not difficult
Jack of all trades Person with many skills
Jump on the bandwagon Join a popular trend
Keep your chin up Stay positive
Keep your fingers crossed Hope for good luck
Kill two birds with one stone Achieve two things with one action
Last straw Final problem that causes failure
Let sleeping dogs lie Don't disturb a settled situation
Let the cat out of the bag Reveal a secret
Like a bull in a china shop Clumsy in delicate situation
Look before you leap Think before acting
Miss the boat Miss an opportunity
More than meets the eye More complex than appears
Necessity is the mother of invention Need drives invention
No pain, no gain Hard work brings results
Once in a blue moon Very rarely
On the ball Alert, efficient
On the same page In agreement
Out of the blue Unexpectedly
Over the moon Extremely happy
Piece of cake Very easy
Pull someone's leg Joke with someone
Pull yourself together Calm down
Put all your eggs in one basket Risk everything in one place
Rain on someone's parade Spoil someone's pleasure
Read between the lines Understand hidden meaning
Rome was not built in a day Major tasks take time
See eye to eye Agree
Sit on the fence Not take sides
Speak of the devil When the person you just talked about appears
Spill the beans Reveal a secret
Stab someone in the back Betray someone
Take it with a grain of salt Be skeptical
Take the bull by the horns Face difficulty directly
Taste of your own medicine Treated as you treated others
The ball is in your court Your turn to act
The best of both worlds All advantages
The early bird catches the worm Early risers succeed
The whole nine yards Everything, completely
Through thick and thin In good and bad times
Tie the knot Get married
Time flies Time passes quickly
To err is human Making mistakes is natural
To get bent out of shape To get upset
Tongue in cheek Humorous, ironic
Tongue-tied Unable to speak
Tooth and nail With all one's effort
Under the weather Feeling ill
Up in the air Uncertain
Up to scratch Meeting standards
When in Rome, do as the Romans do Follow local customs
When pigs fly Never
You can't have your cake and eat it too You can't have everything
Your guess is as good as mine I don't know either
Zero in on Focus on

CHAPTER 15: PAST LOKSEWA QUESTIONS EXPANDED

15.1 ADDITIONAL PAST LOKSEWA QUESTIONS (50 MCQs)

Section Officer 5th Level Past Questions

Q1. Choose the correct sentence:

  • (a) He is senior than me
  • (b) He is senior to me
  • (c) He is more senior than me
  • (d) He is seniorer than me

Answer: (b) He is senior to me (senior takes "to", not "than")


Q2. Synonym of "OBSCURE":

  • (a) Clear
  • (b) Vague
  • (c) Bright
  • (d) Famous

Answer: (b) Vague


Q3. "Either he or I ___ wrong." (am/is/are)

  • (a) am
  • (b) is
  • (c) are
  • (d) were

Answer: (a) am (nearest subject is I)


Q4. Change voice: "Who taught you English?"

  • (a) By whom were you taught English?
  • (b) By whom you were taught English?
  • (c) You were taught by who?
  • (d) Who taught English to you?

Answer: (a) By whom were you taught English?


Q5. "The boy is afraid ___ the dark." (of/from)

  • (a) of
  • (b) from
  • (c) with
  • (d) at

Answer: (a) of (afraid of)


Q6. Past of "lead":

  • (a) lead
  • (b) led
  • (c) leaded
  • (d) led

Answer: (b) led


Q7. Identify the type: "I have finished the work." (tense)

  • (a) Simple Past
  • (b) Present Perfect
  • (c) Past Perfect
  • (d) Present Continuous

Answer: (b) Present Perfect


Q8. "He is good ___ mathematics." (at/in)

  • (a) at
  • (b) in

Answer: (a) at (good at specific subject/skill)


Q9. Antonym of "STINGY":

  • (a) Mean
  • (b) Generous
  • (c) Tight
  • (d) Cheap

Answer: (b) Generous


Q10. "I have been here ___ Monday." (since/for)

  • (a) for
  • (b) since
  • (c) from
  • (d) at

Answer: (b) since (point of time)


Kharidar 5th Level Past Questions

Q1. Choose correct: "Each of the boys ___ a prize."

  • (a) get
  • (b) gets
  • (c) getting
  • (d) got

Answer: (b) gets


Q2. "She is good ___ singing." (at/in)

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) with
  • (d) on

Answer: (a) at


Q3. Synonym of "AMUSE":

  • (a) Bore
  • (b) Entertain
  • (c) Sad
  • (d) Angry

Answer: (b) Entertain


Q4. "Slow and steady ___ the race." (wins/win)

  • (a) win
  • (b) wins
  • (c) winning
  • (d) won

Answer: (b) wins (Slow and steady = one thing)


Q5. Active: "Someone killed the snake." → Passive:

  • (a) The snake was killed by someone
  • (b) The snake is killed by someone
  • (c) The snake has been killed by someone
  • (d) The snake was being killed

Answer: (a) The snake was killed by someone


Q6. "He behaves ___ his father." (like/as)

  • (a) like
  • (b) as
  • (c) both
  • (d) neither

Answer: (c) both (depending on verb following)


Q7. Past participle of "give":

  • (a) gave
  • (b) given
  • (c) giving
  • (d) gived

Answer: (b) given


Q8. "Bread and butter ___ my breakfast." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is (one dish)


Q9. Antonym of "BRAVE":

  • (a) Cowardly
  • (b) Strong
  • (c) Bold
  • (d) Clever

Answer: (a) Cowardly


Q10. "He is interested ___ music." (in/on/at)

  • (a) in
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) with

Answer: (a) in


Nayab Subba 5th Level Past Questions

Q1. Comparative of "BAD":

  • (a) badder
  • (b) worse
  • (c) more bad
  • (d) worst

Answer: (b) worse


Q2. "She ___ since morning." (wait - present perfect continuous)

  • (a) waits
  • (b) is waiting
  • (c) has been waiting
  • (d) had waited

Answer: (c) has been waiting


Q3. Identify the conjunction: "Because it rained, we stayed home."

  • (a) Coordinating
  • (b) Subordinating
  • (c) Correlative
  • (d) Conjunctive

Answer: (b) Subordinating (because)


Q4. Change to indirect: "He said, 'I am going home.'"

  • (a) He said that he is going home
  • (b) He said that he was going home
  • (c) He told that he was going home
  • (d) He said he goes home

Answer: (b) He said that he was going home


Q5. "He is proud ___ his son." (of/for)

  • (a) of
  • (b) for
  • (c) with
  • (d) on

Answer: (a) of


Q6. Synonym of "STUBBORN":

  • (a) Yielding
  • (b) Obstinate
  • (c) Flexible
  • (d) Soft

Answer: (b) Obstinate


Q7. "Mathematics ___ difficult." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are

Answer: (a) is


Q8. Past of "BREAK":

  • (a) breaked
  • (b) broke
  • (c) broken
  • (d) breaking

Answer: (b) broke


Q9. Choose correct: "He is one of those boys who ___ hard."

  • (a) works
  • (b) work
  • (c) working
  • (d) worked

Answer: (b) work (who refers to boys - plural)


Q10. "I ___ English for five years." (teach)

  • (a) teach
  • (b) am teaching
  • (c) have been teaching
  • (d) taught

Answer: (c) have been teaching (for + period, still teaching)


Pre-Qualifying Exam 2081 - 2082 Past Questions

Q1. "Burning the midnight oil" means:

  • (a) Studying during the day
  • (b) Working or studying late at night
  • (c) Cooking food
  • (d) Reading books

Answer: (b) Working or studying late at night


Q2. Synonym of "EXUBERANT":

  • (a) Sad
  • (b) Enthusiastic
  • (c) Bored
  • (d) Tired

Answer: (b) Enthusiastic


Q3. "He is good ___ mathematics." (at/in)

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (a) at (good at specific subject)


Q4. Identify the type of sentence: "Close the door!"

  • (a) Declarative
  • (b) Interrogative
  • (c) Imperative
  • (d) Exclamatory

Answer: (c) Imperative


Q5. "I have lived here ___ 2010." (since/for)

  • (a) for
  • (b) since
  • (c) from
  • (d) at

Answer: (b) since


Q6. Passive of "He wrote a poem":

  • (a) A poem was written by him
  • (b) A poem is written by him
  • (c) A poem has been written by him
  • (d) A poem was being written by him

Answer: (a) A poem was written by him


Q7. Antonym of "VIRTUOUS":

  • (a) Honest
  • (b) Wicked
  • (c) Good
  • (d) Kind

Answer: (b) Wicked


Q8. "He is fond ___ music." (of/in)

  • (a) of
  • (b) in
  • (c) at
  • (d) on

Answer: (a) of


Q9. "I ___ a book now." (read - present continuous)

  • (a) read
  • (b) reads
  • (c) am reading
  • (d) have read

Answer: (c) am reading


Q10. Past participle of "BREAK":

  • (a) broke
  • (b) broken
  • (c) breaking
  • (d) breaks

Answer: (b) broken


Adhikrit 5th Level Past Questions

Q1. "The rich should help the poor." Identify the underlined part:

  • (a) Common noun
  • (b) Proper noun
  • (c) Adjective used as noun
  • (d) Collective noun

Answer: (c) Adjective used as noun (the rich = rich people as a class)


Q2. Synonym of "FRUGAL":

  • (a) Wasteful
  • (b) Thrifty
  • (c) Generous
  • (d) Rich

Answer: (b) Thrifty


Q3. "I prefer tea ___ coffee." (to/than)

  • (a) than
  • (b) to
  • (c) over
  • (d) from

Answer: (b) to


Q4. Active: "They are playing football." → Passive:

  • (a) Football is played by them
  • (b) Football is being played by them
  • (c) Football was being played by them
  • (d) Football has been played by them

Answer: (b) Football is being played by them


Q5. "He ___ since morning." (sleep - present perfect continuous)

  • (a) sleeps
  • (b) is sleeping
  • (c) has been sleeping
  • (d) slept

Answer: (c) has been sleeping


Q6. Antonym of "MODEST":

  • (a) Humble
  • (b) Arrogant
  • (c) Simple
  • (d) Plain

Answer: (b) Arrogant


Q7. "He is married ___ a doctor." (to/with)

  • (a) to
  • (b) with
  • (c) for
  • (d) of

Answer: (a) to


Q8. Past of "RUN":

  • (a) runned
  • (b) ran
  • (c) run
  • (d) running

Answer: (b) ran


Q9. "Either he or I ___ going." (am/is/are)

  • (a) am
  • (b) is
  • (c) are
  • (d) were

Answer: (a) am (nearest subject is I)


Q10. "He is good ___ his work." (at/in)

  • (a) at
  • (b) in

Answer: (a) at (good at work = skilled at)


CHAPTER 16: TRANSFORMATION OF SENTENCES

16.1 SIMPLE ↔ COMPOUND ↔ COMPLEX

A. Using "Too...to"

Simple: He is too weak to walk.

Compound: He is so weak that he cannot walk.

Complex: He is so weak that he cannot walk.

B. Using "Because"

Simple: Being sick, he stayed home.

Compound: He was sick, so he stayed home.

Complex: Because he was sick, he stayed home.

C. Using "Although"

Simple: In spite of being rich, he is unhappy.

Compound: He is rich, but he is unhappy.

Complex: Although he is rich, he is unhappy.

D. Using "So...that"

Simple: He is so weak that he cannot walk.

Compound: He is very weak and cannot walk.

Complex: He is so weak that he cannot walk.

E. Using "Not only...but also"

Simple: He is intelligent and hardworking.

Compound: He is intelligent, and he is also hardworking.

Complex: Not only is he intelligent, but he is also hardworking.

F. Using "As soon as"

Simple: On his arrival, he started working.

Compound: He arrived and started working.

Complex: As soon as he arrived, he started working.

G. Using "No sooner...than"

Simple: He had hardly reached home when it started raining.

Compound: He had no sooner reached home than it started raining.

Complex: No sooner had he reached home than it started raining.

H. Using "If"

Simple: Without your help, I would have failed.

Compound: You helped me, so I didn't fail.

Complex: If you had not helped me, I would have failed.

16.2 ACTIVE ↔ PASSIVE (Detailed Examples)

Tense Active Voice Passive Voice
Simple Present He writes a letter. A letter is written by him.
Present Continuous He is writing a letter. A letter is being written by him.
Present Perfect He has written a letter. A letter has been written by him.
Simple Past He wrote a letter. A letter was written by him.
Past Continuous He was writing a letter. A letter was being written by him.
Past Perfect He had written a letter. A letter had been written by him.
Simple Future He will write a letter. A letter will be written by him.
Future Perfect He will have written a letter. A letter will have been written by him.
Modal (can) He can write a letter. A letter can be written by him.
Modal (must) He must write a letter. A letter must be written by him.
Modal (should) He should write a letter. A letter should be written by him.
Imperative Write a letter. Let a letter be written. / You are requested to write a letter.
Interrogative Did he write a letter? Was a letter written by him?
Two objects He gave me a book. I was given a book. / A book was given to me.
Reporting verb People say he is rich. He is said to be rich.
Need/want The room needs cleaning. The room needs to be cleaned.

16.3 DIRECT ↔ INDIRECT SPEECH

Rules for Changing Direct to Indirect

Rule 1: Reporting verb in past → tense changes

  • Present → Past
  • Past → Past Perfect
  • Future → would
  • Present Continuous → Past Continuous
  • Present Perfect → Past Perfect
  • Past Perfect → Past Perfect (no change)

Rule 2: Pronouns change

  • I → he/she (according to context)
  • We → they
  • You → I/he/she/they
  • My → his/her/their
  • Our → their
  • Your → my/his/her/their

Rule 3: Time/place words change

  • now → then
  • today → that day
  • yesterday → the previous day / the day before
  • tomorrow → the next day / the following day
  • here → there
  • this → that
  • these → those
  • ago → before
  • last week → the previous week
  • next week → the following week

Rule 4: Yes/No questions use "if" or "whether"

  • He said, "Are you coming?" → He asked if/whether I was coming.

Rule 5: Wh-questions use the same wh-word

  • He said, "Where do you live?" → He asked where I lived.

Rule 6: Commands/Requests use "to + infinitive" or "asked/told + to"

  • He said, "Sit down." → He told me to sit down.
  • He said, "Please help me." → He asked me to help him.

Rule 7: Exclamations use "exclaimed with joy/sorrow" or "exclaimed that"

  • He said, "What a beautiful day!" → He exclaimed that it was a very beautiful day.

Examples

Direct: He said, "I am happy."

Indirect: He said (that) he was happy.

Direct: She said, "I will come tomorrow."

Indirect: She said (that) she would come the next day.

Direct: He said, "I met him yesterday."

Indirect: He said (that) he had met him the previous day.

Direct: He said, "Where do you live?"

Indirect: He asked where I lived.

Direct: He said, "Are you coming?"

Indirect: He asked if/whether I was coming.

Direct: He said, "Please help me."

Indirect: He requested me to help him.

Direct: He said, "Close the door."

Indirect: He ordered/told me to close the door.

Direct: He said, "What a beautiful flower!"

Indirect: He exclaimed that it was a very beautiful flower.

16.4 ASSERTIVE ↔ INTERROGATIVE

Assertive: He is a fool.

Interrogative: Is he not a fool? / Isn't he a fool?

Assertive: Nobody can do it.

Interrogative: Can anybody do it?

Assertive: None of them came.

Interrogative: Did any of them come?

16.5 ASSERTIVE ↔ EXCLAMATORY

Assertive: She is very beautiful.

Exclamatory: How beautiful she is!

Assertive: It is a very cold day.

Exclamatory: What a cold day!

Assertive: He is very kind.

Exclamatory: How kind he is!

16.6 AFFIRMATIVE ↔ NEGATIVE

Affirmative: He is honest.

Negative: He is not dishonest.

Affirmative: He is always late.

Negative: He is never punctual.

Affirmative: I remember his name.

Negative: I do not forget his name.

16.7 MCQ SECTION: TRANSFORMATION

Q1. Change to compound: "Being tired, he went to bed."

  • (a) Although he was tired, he went to bed
  • (b) He was tired and went to bed
  • (c) He was tired, so he went to bed
  • (d) Both (b) and (c)

Answer: (d) Both (b) and (c) are acceptable


Q2. Change to complex: "He is too weak to walk."

  • (a) He is so weak that he cannot walk
  • (b) He is very weak
  • (c) He is weak and cannot walk
  • (d) He is weak

Answer: (a) He is so weak that he cannot walk


Q3. Change to simple: "Although he is poor, he is happy."

  • (a) In spite of being poor, he is happy
  • (b) He is poor, but happy
  • (c) He is poor, so happy
  • (d) Being poor, he is unhappy

Answer: (a) In spite of being poor, he is happy


Q4. Change to indirect: "He said, 'I am going.'"

  • (a) He said that he is going
  • (b) He said that he was going
  • (c) He said that he went
  • (d) He said he goes

Answer: (b) He said that he was going


Q5. Change to exclamatory: "She is very beautiful."

  • (a) She is beautiful
  • (b) How beautiful she is!
  • (c) Is she beautiful?
  • (d) She is not beautiful

Answer: (b) How beautiful she is!


CHAPTER 17: COMMON ERRORS IN ENGLISH

17.1 GRAMMATICAL ERRORS

Error 1: Subject-Verb Agreement

  • Wrong: The list of items are on the table.
  • Correct: The list of items is on the table.

Error 2: Tense Consistency

  • Wrong: He went to the store and buys milk.
  • Correct: He went to the store and bought milk.

Error 3: Pronoun Case

  • Wrong: Between you and I, this is wrong.
  • Correct: Between you and me, this is wrong.

Error 4: Confusing Adjectives and Adverbs

  • Wrong: She did good on the test.
  • Correct: She did well on the test.
  • Wrong: He runs quick.
  • Correct: He runs quickly.

Error 5: Double Negatives

  • Wrong: I don't know nothing.
  • Correct: I don't know anything.

Error 6: Dangling Modifiers

  • Wrong: Running quickly, the finish line was reached.
  • Correct: Running quickly, he reached the finish line.

Error 7: Misplaced Modifiers

  • Wrong: He almost drove his kids to school every day. (sounds like he almost drove but didn't)
  • Correct: He drove his kids to school almost every day.

Error 8: Its vs. It's

  • Wrong: Its raining.
  • Correct: It's raining.

Error 9: Your vs. You're

  • Wrong: Your welcome.
  • Correct: You're welcome.

Error 10: Their/There/They're

  • Wrong: Their is the book.
  • Correct: There is the book.
  • Wrong: There going to the park.
  • Correct: They're going to the park.

Error 11: Fewer vs. Less

  • Wrong: There are less books on the shelf.
  • Correct: There are fewer books on the shelf.

Error 12: A/An Usage

  • Wrong: A apple a day keeps the doctor away.
  • Correct: An apple a day keeps the doctor away.

Error 13: Who vs. Whom

  • Wrong: Whom is coming to the party?
  • Correct: Who is coming to the party? (subject)
  • Wrong: To who did you give the book?
  • Correct: To whom did you give the book? (object)

Error 14: Lie vs. Lay

  • Lie (to recline): lie, lying, lay, lain
  • Lay (to put): lay, laying, laid, laid
  • Wrong: I will lay down.
  • Correct: I will lie down.

Error 15: Then vs. Than

  • Wrong: He is taller then me.
  • Correct: He is taller than me.

Error 16: Affect vs. Effect

  • Affect (verb): to influence
  • Effect (noun): result
  • Wrong: The rain effected the crops.
  • Correct: The rain affected the crops.

Error 17: Accept vs. Except

  • Accept (verb): to receive
  • Except (preposition): excluding
  • Wrong: I will except your apology.
  • Correct: I will accept your apology.

Error 18: Lose vs. Loose

  • Lose (verb): to misplace
  • Loose (adjective): not tight
  • Wrong: Don't loose your keys.
  • Correct: Don't lose your keys.

Error 19: Principal vs. Principle

  • Principal (noun/adjective): main/chief
  • Principle (noun): rule/belief
  • Wrong: The school principle is here.
  • Correct: The school principal is here.

Error 20: I vs. Me

  • Wrong: Me and Ram went to school.
  • Correct: Ram and I went to school.
  • Wrong: He gave the book to I.
  • Correct: He gave the book to me.

17.2 MCQ ON COMMON ERRORS

Q1. Choose the correct sentence:

  • (a) He don't know the answer
  • (b) He doesn't knows the answer
  • (c) He doesn't know the answer
  • (d) He not know the answer

Answer: (c) He doesn't know the answer


Q2. Choose the correct sentence:

  • (a) She did good in the exam
  • (b) She did well in the exam
  • (c) She did goodly in the exam
  • (d) She did better in the exam

Answer: (b) She did well in the exam (well is adverb)


Q3. Choose the correct sentence:

  • (a) Between you and I, this is wrong
  • (b) Between you and me, this is wrong
  • (c) Between you and myself, this is wrong
  • (d) Between I and you, this is wrong

Answer: (b) Between you and me, this is wrong (me is object)


Q4. Choose correct:

  • (a) There are less students today
  • (b) There are fewer students today
  • (c) There is less students today
  • (d) There is fewer students today

Answer: (b) There are fewer students today (countable)


Q5. Choose correct:

  • (a) The dog wagged it's tail
  • (b) The dog wagged its tail
  • (c) The dog wagged it tail
  • (d) The dog wagged it self tail

Answer: (b) The dog wagged its tail (its = possessive)


Q6. Choose correct:

  • (a) Your going to fail
  • (b) You're going to fail
  • (c) Youre going to fail
  • (d) Yours going to fail

Answer: (b) You're going to fail (you're = you are)


Q7. Choose correct:

  • (a) He is taller then me
  • (b) He is taller than me
  • (c) He is taller than I
  • (d) He is more taller than me

Answer: (b) He is taller than me (than for comparison)


Q8. Choose correct:

  • (a) I have less homework
  • (b) I have fewer homework
  • (c) I have lesser homework
  • (d) I have less homeworks

Answer: (a) I have less homework (uncountable)


Q9. Choose correct:

  • (a) I feel badly
  • (b) I feel bad
  • (c) Both
  • (d) Neither

Answer: (b) I feel bad (feel is linking verb, adjective follows)


Q10. Choose correct:

  • (a) He is more smart than her
  • (b) He is smarter than her
  • (c) He is most smart than her
  • (d) He is smarter then her

Answer: (b) He is smarter than her (no "more" with -er)


CHAPTER 18: COMMON SPELLING ERRORS

18.1 COMMONLY MISSPELLED WORDS

Correct Incorrect Memory Trick
Accommodate Accomodate Two c's, two m's
Acknowledge Acknowlege Silent g before e
Acquaintance Aquaintance c before q
Address Adress Two d's, two s's
Argument Arguement Drop the e
Beginning Begining Double n
Believe Beleive i before e (after l)
Beneficial Benefical i before c
Business Buisness i after s
Calendar Calender Ends in -ar, not -er
Category Catagory e before g
Cemetery Cemetary Three e's
Changeable Changable Drop the e, add -able
Colleague Collegue Ends in -ague, not -auge
Coming Comming One m
Commitment Committment Two t's
Committee Commitee Two m's, two t's, two e's
Conscious Concious Sci, not sci before ous
Consensus Concensus Two s's, one c
Daffodil Dafodill One d, two f's, one l
December Decembre -ber, not -bre
Definite Definit -ite, not -int
Disappear Disapear One p, two p's
Disappoint Disapoint Two p's, one s
Discipline Disipline s before c
Drunkenness Drunkeness Two n's, one s
Embarrass Embarass Two r's, two s's
Environment Enviroment -on, not -o
Exaggerate Exagerate Two g's, two r's
Exercise Excercise rcise, not rcise
Experience Experiance -ience, not -iance
Familiar Familar i before a
February Febuary -ruary, not -uary
Foreign Foriegn ei, not ie
Friend Freind i before e (except after c... but in friend, i comes after r)
Government Goverment n before m
Guarantee Gaurantee a before r (twice)
Harass Harrass One r, two s's
Height Heighth No h after t
Independent Independant ent, not ant
Interrupt Interupt Two r's
Irrelevant Irrevelant v before l
Itinerary Itininery er before i
Jewelry Jewellry One l
Judgment Judgement American English drops the e
Knowledge Knowlege d before g (silent)
Leisure Liesure ei, not ie
Length Lenght th, not ht
Liaison Liason i before s
Library Libary r before a
License Lisence se, not ce
Lightning Lightening Light + ning (not ening)
Maintenance Maintainance enance, not ance
Mathematician Mathematican ian, not an
Millennium Millenium enn, not en
Miniature Minature ia, not ia
Miscellaneous Miscellanous aneous, not anous
Mortgage Morgage t before g
Necessary Neccessary One c, two s's
Negligence Negligance gence, not gance
Noticeable Noticable e before a
Occasion Ocassion One c, two s's
Occurred Occured Two c's, two r's
Occurrence Occurance ence, not ance
Opportunity Oppertunity One p, two p's
Parallel Parralel One r, two l's
Parenthesis Parenthisis e before i
Particular Particuliar ar, not ar
Pavilion Pavillion One l
Peaceable Peacable e before a
Perception Preception e before p
Performance Performence ance, not ence
Permanent Permanant en, not an
Perseverance Perseverence ance, not ence
Personnel Personel Two n's, one l
Playwright Playright w before right
Possession Posession Two s's, one s after e
Precede Preceed One c, two e's
Preference Preferance erence, not erance
Principal Principial pal, not pal
Privilege Priviledge ilege, not iledge
Pronunciation Pronounciation uncia, not ouncia
Prophecy (noun) Prophesy (verb) -cy for noun, -sy for verb
Publicly Publically c before l
Questionnaire Questionaire aire, not aire
Quiet Quite Different words
Quite Quit Different words
Quotient Quotent ient, not ent
Recommend Recomend One c, two m's
Reference Referance ence, not ance
Relevant Relevent evant, not event
Religious Religous i before o
Remittance Remitance ance, not ance
Repetition Repetion ition, not ition
Restaurant Resturant au, not au
Rhythm Rythem Rhythm has y
Ridiculous Rediculous i before d
Sacrilegious Sacriligious e before g
Schedule Shedule s before c
Scissors Scisors Two s's, two c's
Separate Seperate a before a
Sergeant Seargent e before a
Similar Similer i before l
Simultaneous Simultanious aneous, not anious
Since Sence Different words
Skillful Skilful Two l's (American)
Stationary (still) Stationery (paper) -ary for still, -ery for paper
Strength Strengh th, not gh
Successful Sucessful Two c's, two s's
Supersede Supercede e before e (vary)
Surprise Suprise One r, two p's
Threshold Threshhold One h, two h's
Tomorrow Tommorow One m, two r's
Truly Truely Drop the e
Twelfth Twelth Add the f
Unanimous Unanymous a before i
Until Untill One l
Unusual Unususal One s, one u
Vacancy Vacency a before c
Vacuum Vacum One u, two c's
Vegetable Vegtable e before t
Vehicle Vehical i before c
Village Villege i before l
Wednesday Wensday dnes, not nds
Weird Wierd ei, not ie
Whether (if) Weather (climate) Different words
Which Wich Different spelling
Write Rite Different words
Writing Writting Two t's
Yesterday Yesturday e before r

CHAPTER 19: COMMON ABBREVIATIONS

Abbreviation Full Form
A.M. / a.m. Ante Meridiem (before noon)
P.M. / p.m. Post Meridiem (after noon)
B.C. Before Christ
A.D. Anno Domini (in the year of our Lord)
B.A. Bachelor of Arts
M.A. Master of Arts
B.Sc. Bachelor of Science
M.Sc. Master of Science
Ph.D. Doctor of Philosophy
M.D. Doctor of Medicine
B.Ed. Bachelor of Education
M.Ed. Master of Education
B.Com. Bachelor of Commerce
M.Com. Master of Commerce
LL.B. Bachelor of Laws
LL.M. Master of Laws
M.B.A. Master of Business Administration
B.Tech Bachelor of Technology
M.Tech Master of Technology
I.A.S. Indian Administrative Service
I.P.S. Indian Police Service
I.F.S. Indian Foreign Service
I.R.S. Indian Revenue Service
U.N. / UN United Nations
U.S.A. United States of America
U.K. United Kingdom
U.A.E. United Arab Emirates
U.S.S.R. Union of Soviet Socialist Republics
E.U. European Union
NATO North Atlantic Treaty Organization
WHO World Health Organization
UNICEF United Nations Children's Fund
UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
ILO International Labour Organization
IMF International Monetary Fund
WTO World Trade Organization
WHO World Health Organization
FIFA Fédération Internationale de Football Association
IOC International Olympic Committee
NASA National Aeronautics and Space Administration
HIV Human Immunodeficiency Virus
AIDS Acquired Immune Deficiency Syndrome
COVID-19 Coronavirus Disease 2019
A.I. / AI Artificial Intelligence
C.V. Curriculum Vitae
R.S.V.P. Répondez s'il vous plaît (Please respond)
A.S.A.P. As Soon As Possible
P.S. Postscript
O.K. / OK All Correct
I.O.U. I Owe You
D.I.Y. Do It Yourself
FAQ Frequently Asked Questions
VIP Very Important Person
BPO Business Process Outsourcing
IT Information Technology
HR Human Resources
PR Public Relations
CEO Chief Executive Officer
CFO Chief Financial Officer
COO Chief Operating Officer
CTO Chief Technology Officer
CIO Chief Information Officer
MD Managing Director
GM General Manager
AGM Annual General Meeting
ATM Automated Teller Machine
PIN Personal Identification Number
SIM Subscriber Identity Module
Wi-Fi Wireless Fidelity
GPS Global Positioning System
CCTV Closed-Circuit Television
PDF Portable Document Format
SMS Short Message Service
URL Uniform Resource Locator
WWW World Wide Web
USB Universal Serial Bus
RAM Random Access Memory
ROM Read-Only Memory
CPU Central Processing Unit
GPU Graphics Processing Unit
SQL Structured Query Language
HTML HyperText Markup Language
CSS Cascading Style Sheets
API Application Programming Interface
UI User Interface
UX User Experience

CHAPTER 20: FORMATION OF NEW WORDS (COMPREHENSIVE)

20.1 PREFIXES WITH EXAMPLES

Prefix Meaning Examples
anti- against anti-social, anti-war, anti-tobacco, anti-body
auto- self auto-biography, auto-mobile, auto-pilot
bi- two bi-cycle, bi-lingual, bi-annual, bi-weekly
co- together co-operate, co-exist, co-author, co-pilot
counter- against counter-attack, counter-balance, counter-clockwise
de- reverse, remove de-forest, de-value, de-activate, de-classify
dis- opposite, not dis-agree, dis-appear, dis-connect, dis-honest
en-/em- put into, cause en-large, en-courage, em-power, em-bark
ex- former, out ex-president, ex-husband, ex-pand, ex-port
fore- before fore-see, fore-tell, fore-ground, fore-man
il-/im-/in-/ir- not il-legal, im-possible, in-active, ir-regular
inter- between inter-national, inter-act, inter-change, inter-state
micro- small micro-scope, micro-wave, micro-chip, micro-biology
mis- wrongly mis-understand, mis-use, mis-lead, mis-spell
mono- one, single mono-rail, mono-logue, mono-tone, mono-cle
multi- many multi-national, multi-purpose, multi-media, multi-tasking
non- not non-sense, non-stop, non-violence, non-profit
out- beyond, more out-do, out-shine, out-smart, out-live
over- too much, above over-do, over-look, over-come, over-flow
post- after post-war, post-graduate, post-pone, post-script
pre- before pre-view, pre-pay, pre-school, pre-historic
re- again re-write, re-play, re-turn, re-consider
semi- half semi-circle, semi-final, semi-tone, semi-skilled
sub- under sub-way, sub-marine, sub-merge, sub-ordinate
super- above, over super-market, super-natural, super-man, super-star
tele- distance tele-phone, tele-vision, tele-gram, tele-scope
trans- across trans-port, trans-form, trans-late, trans-continental
tri- three tri-angle, tri-cycle, tri-nitro, tri-colour
ultra- beyond ultra-violet, ultra-modern, ultra-sound, ultra-conservative
un- not, opposite un-happy, un-fair, un-true, un-do
under- below, less under-developed, under-stand, under-line, under-estimate
uni- one uni-form, uni-cycle, uni-verse, uni-versal
up- up, better up-grade, up-lift, up-root, up-date

20.2 SUFFIXES WITH EXAMPLES

Noun Suffixes

Suffix Meaning/Function Examples
-ance/-ence state of, act of appear-ance, differ-ence, perform-ance, depend-ence
-ant/-ent one who, that which assist-ant, depend-ent, partici-pant, presid-ent
-ation/-ition action, process inform-ation, examin-ation, competit-ion, repeti-tion
-er/-or one who does teach-er, work-er, act-or, conduct-or
-hood state, condition child-hood, brother-hood, man-hood, neighbor-hood
-ion action, state act-ion, fus-ion, tens-ion, decis-ion
-ism belief, practice hero-ism, nation-al-ism, capital-ism, social-ism
-ist one who practices art-ist, scient-ist, capital-ist, social-ist
-ity/-ty quality, state equal-ity, real-ity, safe-ty, certain-ty
-ment result, action move-ment, achieve-ment, develop-ment, state-ment
-ness state, quality kind-ness, happy-ness, dark-ness, weak-ness
-ship state, art, skill friend-ship, member-ship, leader-ship, partner-ship
-sion/-tion state, action deci-sion, at-ten-tion, loca-tion, situa-tion
-ure action, process fail-ure, pleas-ure, clo-sure, pres-sure
-age state, action pass-age, marri-age, bag-gage, mess-age
-dom state, realm free-dom, king-dom, wis-dom, bores-dom
-ery/-ry state, practice slav-ery, robb-ery, mock-ery, bra-very

Adjective Suffixes

Suffix Meaning Examples
-able/-ible capable of read-able, drink-able, divis-ible, poss-ible
-al relating to nation-al, natur-al, music-al, person-al
-ant/-ent inclined to pleas-ant, differ-ent, import-ant, depend-ent
-ary relating to imagin-ary, element-ary, moment-ary, second-ary
-ful full of beauti-ful, hope-ful, care-ful, harm-ful
-ic/-ical relating to hero-ic, histor-ic, magic-al, music-al
-ish like, somewhat child-ish, fool-ish, book-ish, self-ish
-ive having nature of act-ive, creat-ive, product-ive, effect-ive
-less without hope-less, help-less, care-less, home-less
-like similar to child-like, life-like, god-like, dream-like
-ous full of danger-ous, famous, courage-ous, mountain-ous
-some full of, causing trouble-some, hand-some, tire-some, whole-some
-y full of, like cloud-y, rain-y, health-y, sleep-y

Adverb Suffixes

Suffix Examples
-ly slow-ly, quick-ly, brave-ly, care-ful-ly
-ward/-wards up-ward, down-ward, back-ward, home-ward
-wise clock-wise, street-wise, other-wise, like-wise

Verb Suffixes

Suffix Examples
-ate domin-ate, activ-ate, origin-ate, motiv-ate
-en deep-en, strength-en, short-en, length-en
-ify/-fy class-ify, simpl-ify, just-ify, beaut-ify
-ize/-ise modern-ize, critic-ize, real-ize, recogn-ize

20.3 WORD FORMATION PROCESSES

1. Derivation (Affixation)

  • Adding prefixes or suffixes to a base word
  • happy → unhappy (prefix)
  • happy → happiness (suffix)

2. Compounding

  • Combining two or more words
  • book + shelf = bookshelf
  • rain + bow = rainbow
  • bed + room = bedroom
  • foot + ball = football
  • under + stand = understand
  • out + law = outlaw

3. Conversion (Zero Derivation)

  • Changing word class without adding affixes
  • work (noun) → work (verb)
  • play (noun) → play (verb)
  • run (noun) → run (verb)
  • book (noun) → book (verb) "to book a ticket"
  • water (noun) → water (verb) "to water the plants"

4. Blending

  • Combining parts of two words
  • smoke + fog = smog
  • breakfast + lunch = brunch
  • motor + hotel = motel
  • spoon + fork = spork
  • channel + tunnel = chunnel

5. Clipping/Shortening

  • Reducing a word
  • advertisement → ad
  • laboratory → lab
  • photograph → photo
  • examination → exam
  • influenza → flu
  • gymnasium → gym
  • dormitory → dorm
  • refrigerator → fridge
  • mathematics → math
  • airplane → plane
  • telephone → phone
  • bicycle → bike
  • microphone → mike

6. Acronyms/Initialisms

  • Forming words from initial letters
  • UN, NATO, AIDS, NASA, UNESCO
  • laser (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation)
  • radar (Radio Detection and Ranging)
  • sonar (Sound Navigation and Ranging)
  • scuba (Self-Contained Underwater Breathing Apparatus)

7. Borrowing

  • Taking words from other languages
  • From French: restaurant, café, ballet
  • From Latin: agenda, bonus, exit
  • From Greek: philosophy, democracy
  • From Hindi (Nepali): jungle, shampoo, pyjamas

8. Back-formation

  • Creating a new word by removing an affix
  • editor (from edit)
  • donation (from donate)
  • television (televise)

9. Coinage (Neologism)

  • Creating entirely new words
  • selfie, blog, podcast, meme
  • google (verb), tweet

10. Onomatopoeia

  • Words that imitate sounds
  • buzz, hiss, splash, crash, bang, pop, click, beep, meow, woof

20.4 MCQ ON WORD FORMATION

Q1. "Happy" → "happiness" (process)

  • (a) Adding prefix un-
  • (b) Adding suffix -ness
  • (c) Adding suffix -ly
  • (d) Compounding

Answer: (b) Adding suffix -ness


Q2. "Bookshelf" is formed by:

  • (a) Derivation
  • (b) Compounding
  • (c) Conversion
  • (d) Borrowing

Answer: (b) Compounding (book + shelf)


Q3. "Smog" is formed by:

  • (a) Compounding
  • (b) Blending
  • (c) Clipping
  • (d) Acronym

Answer: (b) Blending (smoke + fog)


Q4. "Advertisement → ad" is:

  • (a) Derivation
  • (b) Clipping
  • (c) Compounding
  • (d) Blending

Answer: (b) Clipping


Q5. "Work" (noun) → "work" (verb) is:

  • (a) Derivation
  • (b) Compounding
  • (c) Conversion (Zero Derivation)
  • (d) Borrowing

Answer: (c) Conversion


Q6. "Beautiful" → "beauty" (process)

  • (a) Adding prefix
  • (b) Removing suffix
  • (c) Adding suffix
  • (d) Borrowing

Answer: (b) Removing suffix (beauti + ful → beauty)


Q7. "Kind" → "unkind" (process)

  • (a) Adding suffix
  • (b) Adding prefix
  • (c) Compounding
  • (d) Clipping

Answer: (b) Adding prefix (un-)


Q8. "Decide" → "decision" (process)

  • (a) Adding suffix -sion
  • (b) Adding prefix
  • (c) Compounding
  • (d) Borrowing

Answer: (a) Adding suffix -sion


Q9. "Friend" → "friendship" (process)

  • (a) Adding suffix -ship
  • (b) Adding prefix
  • (c) Compounding
  • (d) Clipping

Answer: (a) Adding suffix -ship


Q10. "Modern" → "modernize" (process)

  • (a) Adding suffix -ize
  • (b) Adding prefix
  • (c) Compounding
  • (d) Clipping

Answer: (a) Adding suffix -ize


CHAPTER 21: COMPREHENSIVE ANSWER KEY

21.1 ANSWERS TO ALL ADDITIONAL MCQs

Additional Pronoun Practice (13.1)

Q1: b | Q2: a | Q3: b | Q4: b | Q5: c | Q6: b | Q7: b | Q8: c | Q9: a | Q10: c

Q11: b | Q12: c | Q13: a | Q14: b | Q15: c | Q16: b | Q17: c | Q18: c | Q19: a | Q20: c

Additional Adjective Practice (13.2)

Q1: b | Q2: b | Q3: a | Q4: c | Q5: d | Q6: c | Q7: b | Q8: b | Q9: c | Q10: a

Q11: b | Q12: a | Q13: c | Q14: b | Q15: b | Q16: b | Q17: a | Q18: a | Q19: b | Q20: b

Additional Verb Practice (13.3)

Q1: b | Q2: c | Q3: c | Q4: c | Q5: c | Q6: c | Q7: c | Q8: b | Q9: a | Q10: b

Q11: b | Q12: a | Q13: b | Q14: b | Q15: b | Q16: b | Q17: c | Q18: c | Q19: c | Q20: c

Additional Tense Practice (13.4)

Q1: c | Q2: b | Q3: c | Q4: c | Q5: c | Q6: c | Q7: c | Q8: b | Q9: c | Q10: c

Q11: b | Q12: c | Q13: c | Q14: b | Q15: b | Q16: b | Q17: b | Q18: b | Q19: b | Q20: c

Q21: b | Q22: c | Q23: c | Q24: c | Q25: c

Additional Voice Practice (13.5)

Q1: a | Q2: b | Q3: b | Q4: c | Q5: a | Q6: c | Q7: c | Q8: a | Q9: b | Q10: a

Q11: c | Q12: b | Q13: b | Q14: c | Q15: a | Q16: b | Q17: a | Q18: a | Q19: a | Q20: a

Additional Subject-Verb Agreement Practice (13.6)

Q1: a | Q2: a | Q3: b | Q4: a | Q5: b | Q6: a | Q7: a | Q8: a | Q9: a | Q10: b

Q11: a | Q12: b | Q13: b | Q14: a | Q15: a | Q16: a | Q17: a | Q18: a | Q19: b | Q20: a

Additional Preposition Practice (13.7)

Q1: a | Q2: b | Q3: a | Q4: a | Q5: a | Q6: b | Q7: a | Q8: a | Q9: a | Q10: a

Q11: a | Q12: a | Q13: a | Q14: a | Q15: a | Q16: a | Q17: a | Q18: a | Q19: b | Q20: a

Additional Vocabulary Practice - Synonyms (13.8)

Q1: b | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: b | Q6: b | Q7: b | Q8: b | Q9: b | Q10: b

Q11: b | Q12: b | Q13: b | Q14: b | Q15: b | Q16: b | Q17: b | Q18: b | Q19: b | Q20: b

Additional Vocabulary Practice - Antonyms (13.8)

Q1: a | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: b | Q6: b | Q7: b | Q8: b | Q9: b | Q10: b

Q11: b | Q12: b | Q13: b | Q14: a | Q15: b | Q16: b | Q17: b | Q18: b | Q19: b | Q20: b

Past Loksewa Questions Expanded (15.1)

Section Officer: Q1: b | Q2: b | Q3: a | Q4: a | Q5: a | Q6: b | Q7: b | Q8: a | Q9: b | Q10: b

Kharidar: Q1: b | Q2: a | Q3: b | Q4: b | Q5: a | Q6: c | Q7: b | Q8: a | Q9: a | Q10: a

Nayab Subba: Q1: b | Q2: c | Q3: b | Q4: b | Q5: a | Q6: b | Q7: a | Q8: b | Q9: b | Q10: c

Pre-Qualifying: Q1: b | Q2: b | Q3: a | Q4: c | Q5: b | Q6: a | Q7: b | Q8: a | Q9: c | Q10: b

Adhikrit: Q1: c | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: c | Q6: b | Q7: a | Q8: b | Q9: a | Q10: a

Common Errors (17.2)

Q1: c | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: b | Q6: b | Q7: b | Q8: a | Q9: b | Q10: b

Transformation (16.7)

Q1: d | Q2: a | Q3: a | Q4: b | Q5: b

Word Formation (20.4)

Q1: b | Q2: b | Q3: b | Q4: b | Q5: c | Q6: b | Q7: b | Q8: a | Q9: a | Q10: a


CHAPTER 22: FINAL EXAM STRATEGY

22.1 DAY-BEFORE-EXAM TIPS

  1. Don't study new topics - Just review what you know
  2. Sleep well - At least 7-8 hours
  3. Eat properly - Don't skip meals
  4. Stay calm - You've prepared well
  5. Carry essentials - Admit card, pen, ID
  6. Reach early - Avoid last-minute rush
  7. Read instructions carefully - Before starting
  8. Manage time - Don't spend too long on one question
  9. Mark for review - Skip difficult ones, return later
  10. Stay positive - Confidence is key

22.2 DURING THE EXAM

  1. Read each question carefully - Especially the stem
  2. Eliminate obviously wrong options - Use process of elimination
  3. Look for keywords - "NOT," "EXCEPT," "ALWAYS"
  4. Don't second-guess too much - First instinct is often right
  5. Manage negative marking - Don't guess blindly
  6. Review your answers - If time permits
  7. Stay focused - Don't get distracted

22.3 COMMON TRAPS IN EXAMS

  1. Similar options - Two answers may seem correct; choose the most accurate
  2. Tricky wording - Read the question twice
  3. Out-of-syllabus questions - Skip and move on
  4. Time pressure - Don't panic
  5. Confusing pairs - Prey on common errors

22.4 LAST-MINUTE QUICK REVISION

Key Rules to Remember

Subject-Verb Agreement:

  • Singular subjects take singular verbs
  • Plural subjects take plural verbs
  • "Each," "every," "either," "neither" → singular
  • "Both," "many," "few," "several" → plural
  • "Either...or" → verb agrees with nearest
  • "With," "along with" → main subject determines verb
  • Collective nouns (unit) → singular

Tense Rules:

  • "Yesterday," "ago," "last" → Simple Past
  • "Since" + point of time, "for" + period → Present Perfect
  • "By" + future time → Future Perfect
  • "Before" past action → Past Perfect
  • "Now," "at present" → Present Continuous
  • "Tomorrow," "next," "soon" → Simple Future

Voice Rules:

  • Only transitive verbs → passive
  • Object becomes subject
  • Add "by" + agent
  • Be + V3 (past participle)
  • Modals: Modal + be + V3
  • Imperatives: Let + object + be + V3
  • "There is/are" → "It is said/known"

Preposition Rules:

  • "In" (months/years/enclosed)
  • "On" (days/dates/surface)
  • "At" (precise time/specific point)
  • "Since" (point), "For" (period)
  • "Between" (two), "Among" (more than two)
  • "In" (position), "Into" (motion)
  • "By" (means), "With" (instrument)

Conjunction Rules:

  • FANBOYS = coordinating
  • When subordinate clause first → comma
  • Correlative pairs → parallel structure

Adjective Comparison:

  • One syllable: -er/-est
  • y→i+er/-est
  • e: add -r/-st
  • CVC: double consonant
  • 2+ syllables: more/most
  • Irregular: good/better/best

Pronoun Rules:

  • Subject form (I/he/she) for subject
  • Object form (me/him/her) for object
  • "Who" (subject), "Whom" (object)
  • "Its" (possessive), "It's" (it is)

Important Word Pairs:

  • Affect (verb) vs. Effect (noun)
  • Accept vs. Except
  • Lose vs. Loose
  • Then vs. Than
  • Principal vs. Principle

CHAPTER 23: PRACTICE TESTS

23.1 FULL MOCK TEST 1 (10 MCQs - 5 Marks)

Q1. Identify the part of speech: "Quickly" in "He runs quickly."

  • (a) Noun
  • (b) Verb
  • (c) Adverb
  • (d) Adjective

Answer: (c) Adverb


Q2. "She ___ since 9 AM." (work)

  • (a) works
  • (b) is working
  • (c) has been working
  • (d) worked

Answer: (c) has been working


Q3. Synonym of "EPHEMERAL":

  • (a) Permanent
  • (b) Brief
  • (c) Long
  • (d) Wide

Answer: (b) Brief


Q4. Active → Passive: "They helped him."

  • (a) He was helped by them
  • (b) He is helped by them
  • (c) He has been helped by them
  • (d) He will be helped by them

Answer: (a) He was helped by them


Q5. "He is good ___ English." (preposition)

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (b) in (subject context) or (a) at (skill context)

Most accepted answer: (a) at (good at English is common)


Q6. Antonym of "BENEVOLENT":

  • (a) Kind
  • (b) Generous
  • (c) Malevolent
  • (d) Good

Answer: (c) Malevolent


Q7. "Either he or I ___ wrong." (am/is/are)

  • (a) am
  • (b) is
  • (c) are
  • (d) were

Answer: (a) am


Q8. "Beautiful" → noun (derivative)

  • (a) beautify
  • (b) beauty
  • (c) beautifulness
  • (d) beauteous

Answer: (b) beauty


Q9. "The news ___ true." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have been

Answer: (a) is


Q10. "I have been waiting ___ two hours." (since/for)

  • (a) since
  • (b) for
  • (c) from
  • (d) at

Answer: (b) for


23.2 FULL MOCK TEST 2 (10 MCQs - 5 Marks)

Q1. Comparative of "BAD":

  • (a) badder
  • (b) worse
  • (c) more bad
  • (d) worst

Answer: (b) worse


Q2. Synonym of "FORTITUDE":

  • (a) Weakness
  • (b) Cowardice
  • (c) Courage
  • (d) Laziness

Answer: (c) Courage


Q3. "Each of the students ___ a book." (has/have)

  • (a) has
  • (b) have
  • (c) are having
  • (d) were having

Answer: (a) has


Q4. Active → Passive: "She writes a letter."

  • (a) A letter is written by her
  • (b) A letter was written by her
  • (c) A letter has been written by her
  • (d) A letter will be written by her

Answer: (a) A letter is written by her


Q5. Identify the conjunction: "I was tired, but I continued."

  • (a) Coordinating
  • (b) Subordinating
  • (c) Correlative
  • (d) Conjunctive

Answer: (a) Coordinating (but)


Q6. "He is afraid ___ the dog." (preposition)

  • (a) from
  • (b) of
  • (c) with
  • (d) at

Answer: (b) of


Q7. Antonym of "ANCIENT":

  • (a) Old
  • (b) Modern
  • (c) Aged
  • (d) Antique

Answer: (b) Modern


Q8. "I ___ here since 2010." (live)

  • (a) live
  • (b) am living
  • (c) have been living
  • (d) lived

Answer: (c) have been living


Q9. "Friend" + ___ = "friendship"

  • (a) -ness
  • (b) -hood
  • (c) -ship
  • (d) -ly

Answer: (c) -ship


Q10. Identify the type: "What a beautiful day!"

  • (a) Assertive
  • (b) Exclamatory
  • (c) Imperative
  • (d) Interrogative

Answer: (b) Exclamatory


23.3 FULL MOCK TEST 3 (10 MCQs - 5 Marks)

Q1. "She is interested ___ music." (preposition)

  • (a) in
  • (b) on
  • (c) at
  • (d) with

Answer: (a) in


Q2. Past of "RUN":

  • (a) run
  • (b) runned
  • (c) ran
  • (d) running

Answer: (c) ran


Q3. Synonym of "HAPPY":

  • (a) Sad
  • (b) Joyful
  • (c) Angry
  • (d) Bored

Answer: (b) Joyful


Q4. "He ___ go to school." (modal - future)

  • (a) can
  • (b) may
  • (c) will
  • (d) should

Answer: (c) will


Q5. "Neither the students nor the teacher ___ present." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are

Answer: (b) are (nearest subject is plural - students)


Q6. Antonym of "VICTORY":

  • (a) Success
  • (b) Defeat
  • (c) Win
  • (d) Triumph

Answer: (b) Defeat


Q7. "Beautiful" → adverb:

  • (a) beauty
  • (b) beautifully
  • (c) beautify
  • (d) beautied

Answer: (b) beautifully


Q8. Active → Passive: "Someone stole my wallet."

  • (a) My wallet was stolen
  • (b) My wallet is stolen
  • (c) My wallet has been stolen
  • (d) My wallet was being stolen

Answer: (a) My wallet was stolen


Q9. "I prefer tea ___ coffee." (preposition)

  • (a) than
  • (b) to
  • (c) over
  • (d) from

Answer: (b) to


Q10. Identify: "Wow! That's amazing."

  • (a) Noun
  • (b) Verb
  • (c) Adjective
  • (d) Interjection

Answer: (d) Interjection


23.4 FULL MOCK TEST 4 (10 MCQs - 5 Marks)

Q1. "Alas! He is dead." "Alas" expresses:

  • (a) Joy
  • (b) Sorrow
  • (c) Surprise
  • (d) Anger

Answer: (b) Sorrow


Q2. "He died ___ cancer." (preposition)

  • (a) of
  • (b) from
  • (c) with
  • (d) for

Answer: (a) of


Q3. Superlative of "GOOD":

  • (a) gooder
  • (b) better
  • (c) best
  • (d) more good

Answer: (c) best


Q4. Synonym of "DILIGENT":

  • (a) Lazy
  • (b) Hardworking
  • (c) Stupid
  • (d) Slow

Answer: (b) Hardworking


Q5. "She ___ here for 5 years." (live)

  • (a) lives
  • (b) is living
  • (c) has been living
  • (d) lived

Answer: (c) has been living


Q6. Identify the part: "She is a good girl."

  • (a) Noun
  • (b) Pronoun
  • (c) Adjective
  • (d) Verb

Answer: (c) Adjective (good describes girl)


Q7. Antonym of "GENEROUS":

  • (a) Kind
  • (b) Selfish
  • (c) Giving
  • (d) Helpful

Answer: (b) Selfish


Q8. "Open the door!" This is:

  • (a) Declarative
  • (b) Imperative
  • (c) Interrogative
  • (d) Exclamatory

Answer: (b) Imperative


Q9. Passive of "He gave me a book":

  • (a) I was given a book
  • (b) A book was given to me
  • (c) Both (a) and (b)
  • (d) None

Answer: (c) Both (a) and (b)


Q10. "I am proud ___ my son." (preposition)

  • (a) for
  • (b) of
  • (c) with
  • (d) on

Answer: (b) of


23.5 FULL MOCK TEST 5 (10 MCQs - 5 Marks)

Q1. "He is good ___ mathematics."

  • (a) at
  • (b) in
  • (c) on
  • (d) with

Answer: (a) at


Q2. Synonym of "AMIABLE":

  • (a) Hostile
  • (b) Friendly
  • (c) Angry
  • (d) Sad

Answer: (b) Friendly


Q3. "Brave" → noun (derivative)

  • (a) braveness
  • (b) bravery
  • (c) bravehood
  • (d) bravely

Answer: (b) bravery


Q4. "I have known him ___ 2010." (since/for)

  • (a) for
  • (b) since
  • (c) from
  • (d) at

Answer: (b) since


Q5. "She is senior ___ me." (preposition)

  • (a) than
  • (b) to
  • (c) from
  • (d) of

Answer: (b) to


Q6. Past of "BREAK":

  • (a) breaked
  • (b) broke
  • (c) broken
  • (d) breaking

Answer: (b) broke


Q7. "Many a student ___ present." (is/are)

  • (a) is
  • (b) are
  • (c) were
  • (d) have

Answer: (a) is (Many a + singular)


Q8. Antonym of "STINGY":

  • (a) Mean
  • (b) Generous
  • (c) Tight
  • (d) Cheap

Answer: (b) Generous


Q9. Identify the type: "Although he is poor, he is happy."

  • (a) Simple
  • (b) Compound
  • (c) Complex
  • (d) Compound-complex

Answer: (c) Complex (subordinating "although")


Q10. "Burning the midnight oil" means:

  • (a) Working late at night
  • (b) Burning oil
  • (c) Cooking
  • (d) Reading

Answer: (a) Working late at night


CHAPTER 24: ADDITIONAL HELPFUL TIPS

24.1 QUICK GRAMMAR REVIEW

Articles (A, An, The)

A: Before consonant sound

  • A book, a pen, a university (sounds like "you")

An: Before vowel sound

  • An apple, an hour (silent h), an honest man

The: For specific/known nouns

  • The book I bought
  • The sun, the moon

No article: With proper nouns, meals, sports, languages, "by + transport"

Singular/Plural Rules

Regular plurals: +s (book → books)

+es: sibilant sounds (box → boxes, church → churches, bus → buses)

-y → -ies: baby → babies

-f/-fe → -ves: knife → knives, leaf → leaves

Irregular: man → men, child → children, mouse → mice, foot → feet, tooth → teeth, ox → oxen

Unchanged: sheep, deer, fish, species, series

Punctuation Rules

Period (.): End of declarative/imperative sentences

Question mark (?): End of questions

Exclamation mark (!): After exclamations/interjections

Comma (,): For pauses, lists, joining clauses

Semicolon (;): To join independent clauses

Colon (:): Before lists, explanations

Apostrophe ('): Possession (Ram's book), contractions (don't)

Hyphen (-): Compound adjectives (well-known)

Quotation marks (" "): For direct speech

24.2 FORMAL vs INFORMAL ENGLISH

Formal Informal
However But
Therefore So
Additionally Also
Furthermore Moreover
In addition Plus
Nevertheless Anyway
Subsequently Then
Previously Before
Subsequently After
Accordingly So
Subsequently Then
Approximately About
Assist Help
Commence Start/Begin
Terminate End
Purchase Buy
Utilise Use
Endeavor Try
Subsequent Next/Following
Prior Before
Obtain Get
Require Need
Sufficient Enough
Insufficient Not enough
Numerous Many
Frequently Often
Occasionally Sometimes
Subsequently Later
Consequently So
Demonstrate Show
Indicate Show
Regrettably Unfortunately
Inquiring Asking

24.3 COMMON BRITISH vs AMERICAN ENGLISH

British American
Colour Color
Favourite Favorite
Centre Center
Theatre Theater
Metre Meter
Kilometre Kilometer
Litre Liter
Organise Organize
Realise Realize
Analyse Analyze
Catalogue Catalog
Dialogue Dialog
Programme Program
Travelling Traveling
Cancelled Canceled
Jewellery Jewelry
Grey Gray
Defence Defense
Licence (noun) License
Practice (verb) Practice
Aluminium Aluminum
Maths Math
Autumn Fall
Lift Elevator
Lorry Truck
Petrol Gas/Gasoline
Flat Apartment
Cinema Movie theater
Queue Line
Biscuit Cookie
Sweets Candy
Trousers Pants
Bracket Parentheses
Full stop Period
Rubbish Garbage/Trash
Tap Faucet
Garden Yard
Post Mail
Holiday Vacation
Trolley Cart

FINAL WORD

Total Content Summary:

  • 8 Parts of Speech (detailed rules + MCQs)
  • Sentence Structure (types, transformations + MCQs)
  • Clauses (independent, dependent, types + MCQs)
  • All 12 Tenses (rules, examples, MCQs)
  • Voice (active, passive, all tense conversions + MCQs)
  • Subject-Verb Agreement (20+ rules + MCQs)
  • Vocabulary: 300+ words with meanings, synonyms, antonyms
  • Derivatives/Word Formation (prefixes, suffixes, processes + MCQs)
  • Common Errors in English (20 errors with corrections)
  • Spelling Errors (100+ commonly misspelled words)
  • Common Idioms (200+ idioms with meanings)
  • Common Phrasal Verbs (100+ with examples)
  • Common Abbreviations (100+)
  • Transformation of Sentences (all types)
  • Direct/Indirect Speech (rules + examples)
  • 200+ Past Loksewa Questions
  • 300+ Additional Practice MCQs
  • 5 Full Mock Tests
  • Quick Reference Tables
  • Comprehensive Answer Key

Total MCQs: 800+

Total Pages (when printed): 150+


Best of luck for your 5th Level Sangathit Sanstha Pretest!

May God bless you with success.


Compiled from various sources including Loksewa Tayari App, Examveda, Testbook, Loksewa Sathi, Bidhya Mandir, and standard English grammar references.

Last Updated: 2026

For any queries, please consult your English teacher or standard English grammar books like Wren & Martin.

🇳🇵 नेपाली व्याकरण - सम्पूर्ण नोट्स

२६ अध्यायहरू - वर्णविन्यासदेखि उखान टुक्कासम्म

नेपाली व्याकरण र शब्दभण्डार

५ औं तह सङ्गठित संस्था प्रि-टेस्ट (१०.२ - ५ अङ्क)

लोकसेवा पाठ्यक्रम १०.२ अनुसार


लक्षित परीक्षा: ५ औं तह सङ्गठित संस्था प्रि-टेस्ट

विषय कोड: १०.२ - नेपाली व्याकरण र शब्दभण्डार

पूर्णाङ्क:

प्रश्न प्रकार: वस्तुगत (MCQ)

स्तर: कक्षा १० सम्म

तयार पारिएको: २०२६


विषयसूची

  1. वर्णविन्यास (शुद्ध लेखन)
  • १.१ ह्रस्व-दीर्घ नियम
  • १.२ श, ष, स नियम
  • १.३ ब-व नियम
  • १.४ पदयोग र पदवियोग
  • १.५ अ, आ नियम
  1. पदसङ्गति
  • २.१ लिङ्ग अनुसार
  • २.२ वचन अनुसार
  • २.३ पुरुष अनुसार
  1. पदवर्ग
  • ३.१ नाम (संज्ञा)
  • ३.२ सर्वनाम
  • ३.३ विशेषण
  • ३.४ क्रियापद
  • ३.५ क्रियाविशेषण
  • ३.६ नामयोगी
  • ३.७ संयोजक
  • ३.८ विस्मयादिबोधक
  1. धातु
  • ४.१ धातुको परिचय
  • ४.२ धातुका प्रकार
  • ४.३ धातुका रूपायन
  1. क्रिया
  • ५.१ क्रियाका प्रकार
  • ५.२ सकर्मक र अकर्मक
  • ५.३ संयुक्त क्रिया
  1. काल र पक्ष
  • ६.१ वर्तमान काल
  • ६.२ भूत काल
  • ६.३ भविष्यत् काल
  • ६.४ पक्ष
  1. कारक र विभक्ति
  • ७.१ कारकका प्रकार
  • ७.२ विभक्ति चिन्ह
  1. वाच्य
  • ८.१ कर्तृवाच्य
  • ८.२ कर्मवाच्य
  • ८.३ भाववाच्य
  1. वाक्य संरचना
  • ९.१ सरल वाक्य
  • ९.२ संयुक्त वाक्य
  • ९.३ मिश्र वाक्य
  1. शब्दनिर्माण
  • १०.१ उपसर्ग
  • १०.२ प्रत्यय
  • १०.३ समास
  1. पर्यायवाची र विपरीतार्थक शब्द
  1. उखान र टुक्का
  1. विगत लोकसेवा प्रश्नहरू
  1. उत्तर कुञ्जी

अध्याय १: वर्णविन्यास (शुद्ध लेखनका नियमहरू)

१.१ परिचय

वर्णविन्यास भनेको शब्दहरूलाई शुद्ध रूपमा लेख्ने नियम हो। नेपालीमा शुद्ध लेखनका लागि विभिन्न नियमहरू पालना गर्नुपर्छ। यसमा ह्रस्व-दीर्घ, श-ष-स, ब-व, अ-आ, र पदयोग-पदवियोगका नियमहरू पर्दछन्।

१.२ ह्रस्व र दीर्घ नियम (इ/ई, उ/ऊ)

ह्रस्व (इ, उ) प्रयोग हुने स्थानहरू:

क) शब्दको सुरुमा: प्रायः सबै शब्दमा ह्रस्व नै प्रयोग हुन्छ।

  • किताब, कुकुर, हिमाल, पुतली, गाउँ, घर, कमल

ख) शब्दको बीचमा: प्रायः सबै शब्दमा ह्रस्व प्रयोग हुन्छ।

  • कोसिस, गरिब, महिना, कलिलो, अचम्म, उचित

ग) शब्दको अन्त्यमा:

  • पुलिङ्गी नाता/सम्बन्धका शब्दमा: दाजु, बाबु, भाइ, काका, हजुरबुबा
  • ठाउँको नाममा: पोखरा, काठमाडौं (काठमाण्डौं), चितवन
  • क्रियापदमा 'नु' आउँदा: खानु, जानु, पढ्नु, लेख्नु, हेर्नु

घ) प्रत्यय लाग्दा: इक, इत, इमा, इलो, इलो प्रत्यय लाग्दा ह्रस्व।

  • सामाजिक (सामाज + इक)
  • हर्षित (हर्ष + इत)
  • गरिमा (गरि + इमा)

दीर्घ (ई, ऊ) प्रयोग हुने स्थानहरू:

क) शब्दको सुरुमा: केही तत्सम शब्दमा मात्र।

  • ईश्वर, ऊर्जा, ईक्षा, ईमानदार

ख) शब्दको बीचमा: इय, अनीय प्रत्यय लागेमा।

  • आदरणीय, राष्ट्रीय, सामाजिक (बीचमा), नैतिक (बीचमा), कानुनी
  • अपवाद: महिना, गरिब (यी ह्रस्व)

ग) शब्दको अन्त्यमा:

  • स्त्रीलिङ्गी नाता/सम्बन्धमा: दिदी, बहिनी, आमा, काकी
  • थरमा: कार्की, थापा (मगर), गुरुङ, देवी
  • नदीको नाममा: कोसी, गण्डकी, कर्णाली, मेची, त्रिशुली
  • आइ (आ) प्रत्यय: कमाइ, पढाइ, लेखाइ
  • औ, आउ, नी प्रत्यय: मिठाई, भलाई, गराई
  • वती, मती, ती प्रत्यय: गुणवती, लक्ष्मीमती, सती

घ) सर्वनाम र विशेषणमा:

  • ती, ऊ (दीर्घ रूप)
  • यो, त्यो, कोही (ह्रस्व)

१.३ श, ष, स नियम

'श' को प्रयोग:

  • तत्सम शब्दमा: शास्त्र, शुद्ध, शिक्षा, शरीर, शब्द, शक्ति, शान्ति
  • आगन्तुक शब्दमा: सहिद, सहर, साहित्य, समाचार, सभा, सूचना, सङ्घर्ष (कतिपय आगन्तुकमा 'स' पनि)
  • संयुक्त क्रियामा: पढ्छ, लेख्छ, खेल्छ, हेर्छ, गर्छ
  • सहायक क्रियामा: छ, छन्, छैन, थिए, थियो, थिइन्, हुन्छ, भन्छ

'ष' को प्रयोग:

  • तत्सम शब्दमा मात्र: षड्यन्त्र, षड्ऋतु, षष्ठी, षोष्ठी, पञ्चष, षोडश, नवरत्न, त्रिरत्न
  • 'ष' कहिल्यै 'श' वा 'स' सँग साटिने सजिलो छैन

'स' को प्रयोग:

  • तद्भव शब्दमा: सानो, सुन्दर, सफा, सीधा, सत्य, सम्पत्ति
  • आगन्तुक शब्दमा: सरकार, समाज, सभा, सहयोग
  • स्वरान्त शब्दमा: घरस, छोरस
  • ह्रस्व-दीर्घ अगाडि: पस, सस, साँस
  • कतिपय आगन्तुक: समाचार (स), सम्पादन (स)

सम्झनाको सूत्र:

  • तत्सममा 'श' र 'ष' - संस्कृतबाट आएका शब्द
  • तद्भव र आगन्तुकमा 'स' - नेपाली र विदेशी शब्द

१.४ ब र व को नियम

'ब' को प्रयोग:

  • 'ब' कडा रूप हो, स्वर वा 'र' पछि 'ब' आउँछ
  • अगाडि स्वर भए: कवि, विद्या, महान् (बीचमा 'व')
  • पछाडि स्वर भए: रवि, कविता, सवारी

'व' को प्रयोग:

  • 'व' मृदु रूप हो, अनुस्वार वा 'न' पछि 'व' आउँछ
  • संवाद, संविधान, सर्वत्र, पर्वत, विश्व, विद्वान
  • 'न्व' मा: ज्ञानवर्द्धक, सम्वत् (वा सम्बत्), अन्वेषण
  • 'रव' मा: आशीर्वाद, सर्वशक्तिमान्
  • शब्दको अन्त्यमा: नभ, सभ (ब), भव, दिव (व)

सम्झनाको तरिका:

  • 'ब' पछाडि स्वर आउँदा: रवि (र+वि), कवि (क+वि)
  • 'व' पछाडि न, म वा अनुस्वार आउँदा: संवाद, सर्वत्र, सम्वत्

१.५ अ र आ को नियम

ह्रस्व 'अ' को प्रयोग:

  • शब्दको सुरुमा: अगाडि, अचम्म, अनौठो, अप्ठ्यारो
  • शब्दको बीचमा: कमल, नमस्ते, गरिब
  • शब्दको अन्त्यमा 'अ' स्वरले अन्त्य हुँदा: पुस्तक, विद्या (यहाँ 'या' = ह्रस्व)
  • अकारान्त पुलिङ्गी नाम: राम, हरि, गोपी, देवी (नामको अन्तिम)

दीर्घ 'आ' को प्रयोग:

  • आकारान्त स्त्रीलिङ्गी: रमा, सीता, गीता, गंगा
  • थरमा: कार्की (दीर्घ), थापा (दीर्घ)
  • नदीको नाममा: गंगा, यमुना, गण्डकी
  • प्रत्ययमा: पनि, धेरै (यी दीर्घ)
  • मात्रा शब्दमा: दशा, कथा, चर्चा, माया

१.६ पदयोग र पदवियोग

पदयोग (जोडेर लेख्ने) का नियमहरू:

नियम १: नाम र विभक्ति जोडेर लेखिन्छ

  • भाइले, साथीलाई, हिजोदेखि, इनारबाट, जहाजद्वारा
  • प्रमोदको, प्रमोदका, प्रमोदकी, दराजमा
  • रामको, घरको, विद्यालयको

नियम २: शब्दमा लागेको उपसर्ग जोडेर लेखिन्छ

  • प्रतिदिन, प्रत्येक, अनुसार, अवकाश
  • सुपुत्र, दुर्गुण, निरपराध

नियम ३: शब्दमा लागेको प्रत्यय जोडेर लेखिन्छ

  • सहारा, हराइ, खेलाइ, पढाइ
  • आदरणीय, महत्त्वपूर्ण, गुणस्तर

नियम ४: समस्त शब्द जोडेर लेखिन्छ

  • कक्षाकोठा = कक्षा + कोठा
  • चौघेरा = चार + घेरा
  • दशकुमार = दश + कुमार
  • राजकुमारी = राजा + कुमारी
  • अठन्नी, पञ्चवटी, त्रिभुवन

नियम ५: द्वित्व शब्द जोडेर लेखिन्छ

  • हल्लोखल्लो, भागाभाग, हुर्रुर, झ्याउँझ्याउँ
  • हिँडाहिँडा, खानुखानु, लेख्नालेख्ना

नियम ६: अनुकरणात्मक शब्द जोडेर लेखिन्छ

  • ठूल्ठूलो, सानोसानो, रातोरातो, नीलोनीलो
  • टूलटूल, फुस्रोफुस्रो

नियम ७: 'न' लागेका शब्द (अकरणबोधक)

  • सुनसान, खालिखालि, लामोलामो, माथिमाथि

नियम ८: सामान्य वर्तमान, भूत र भविष्यत् क्रिया

  • पढ्छ, पढ्यो, पढ्नेछ, लेख्छ, लेख्यो, लेख्नेछ
  • खेल्छ, खेल्यो, खेल्नेछ, हेर्छ, हेर्नेछ

नियम ९: अज्ञात र अभ्यस्त भूत क्रिया

  • पढेछ, पढ्थ्यो, लेखेछ, लेख्थ्यो, हेरेछ, हेर्थ्यो

नियम १०: व्यक्तिवाचक नाम शब्द जोडेर लेखिन्छ

  • लक्ष्मीप्रसाद, सोमबहादुर, भरतकुमार, देवनारायण
  • लोकनाथ, हरिराज, मानदेव, काजीमान, विष्णुकान्त

नियम ११: सहायक क्रियापद जोडिन्छ

  • छ, छु, छौं, छैन, थिए, हुन्छ, भन्छ

नियम १२: सङ्ख्यावाचक शब्द पछि जोडिन्छ

  • दशजना, पाँचवटा, दुईओटा, हजारौं

पदवियोग (छुट्ट्याएर लेख्ने) का नियमहरू:

नियम १: वाक्यमा प्रयुक्त सबै शब्द छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • रामलाल पराजुली विद्यालयबाट आई हातखुट्टा धोएर खाजा खान्छ।

नियम २: क्रियायोगी (क्रियापदको बीचमा) छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • हिजो, आज, भोलि, पर्सि, पोहोर, साँझ, बिहान, दिउँसो
  • बेलुका, भरे, सबेरै, अचेल, सधैं, भर्खर, अघि, पछि
  • तुरुन्तै, अब, बिहानै, अहिले, पहिले

नियम ३: नाम र नामयोगी छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • राम सँग, घर माथि, स्कूल तर्फ, टेबुल मुनि
  • गाउँ भित्र, जङ्गल पारि, घर पछाडि, बाटो छेउ

नियम ४: विभक्तिभन्दा पछि आउने विभक्ति वा नामयोगी छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • भाइका लागि, साथीको निम्ति, उसले भन्दा
  • घरको अगाडि, घरको अगिल्तिर, कोठादेखि बाहिर
  • त्यसभन्दा माथि, बाटादेखि मुनि

नियम ५: संयोजक (र, वा, तर, किन्तु) छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • राम र श्याम, कलम वा कापी, अघि तर पछि

नियम ६: संकेत शब्दहरू छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • यो किताब, त्यो मान्छे, यस्तो घर, त्यस्तो काम

नियम ७: प्रश्नवाचक शब्दहरू छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • कुन किताब, कस्तो मान्छे, कत्रो घर, कति पैसा

नियम ८: 'जना, वटा, मात्र, चाहिँ, जस्तो' छुट्ट्याएर लेख्न सकिन्छ

  • दश जना, पाँच वटा, एउटा मात्र, मलाई चाहिँ, उस्तो जस्तो

नियम ९: विशेषण-विशेष्य युक्त शब्द छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • अकासे खेती, कान्छो बाबु, कालो मुन्टो, माइला दाइ
  • सानो दाइ, ठूली आमा, रातो कपडा, हरियो घाँस

नियम १०: उपसर्ग र मूल शब्द बीचमा क्रियायोगी आएमा छुट्ट्याएर लेखिन्छ

  • प्रति दिन, अनु कूल, प्रति पक्ष, अधि लिखित

१.७ महत्त्वपूर्ण शुद्ध लेखन नियमहरू

नियम १: अनुकरणात्मक शब्दमा 'तै' नभई 'दै' हुन्छ

  • गर्दै, हेर्दै, खान्दै (अपूर्ण क्रियामा)
  • गरेँ, हेरेँ, खाएँ (पूर्ण क्रियामा)

नियम २: कार्यवाच्यमा 'इन्छ' आदि ले 'इ' लाग्छ

  • पढिन्छ, लेखिन्छ, बनाइन्छ, गरिन्छ

नियम ३: वचनबोधक 'हरू' लाई दीर्घ नै लेख्ने

  • केटाहरू, केटीहरू, घरहरू, मान्छेहरू

नियम ४: कार्यवाच्यमा कर्ता 'म' भए 'आफू' हुन्छ

  • म पढ्छु → आफू पढिन्छ

नियम ५: 'नँ' चिन्ह अनिवार्य छ

  • गर्दैनँ, पढ्दैनँ, खाँदैनँ, आउँदैनँ

नियम ६: हलन्त जनाउन '्' को प्रयोग

  • बच्चा, पुस्तक, झ्याल, ओछ्यान

नियम ७: पुलिङ्गी कर्मधारय समासमा 'ए' प्रत्यय

  • कालोमान्छे → कालेमान्छे, नीलोकमल → नीलेकमल

१.८ MCQ खण्ड: वर्णविन्यास

प्रश्न १. "ईश्वर" मा प्रयोग भएको स्वर कुन हो?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई


प्रश्न २. "दाजु" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) दीर्घ ऊ
  • (ख) ह्रस्व उ
  • (ग) दीर्घ ऊ
  • (घ) ह्रस्व उ

उत्तर: (ख) ह्रस्व उ


प्रश्न ३. "दिदी" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व ई
  • (घ) दीर्घ इ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई


प्रश्न ४. "किताब" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) दीर्घ ई
  • (ख) ह्रस्व इ
  • (ग) दीर्घ ऊ
  • (घ) ह्रस्व उ

उत्तर: (ख) ह्रस्व इ


प्रश्न ५. "नदी" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई (नदीको नाम)


प्रश्न ६. "पोखरा" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ग) ह्रस्व उ (ठाउँको नाम)


प्रश्न ७. "सामाजिक" शब्दमा प्रयुक्त इ कस्तो हो?

  • (क) ह्रस्व
  • (ख) दीर्घ
  • (ग) कुनै पनि हुन सक्छ
  • (घ) माथिका कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ह्रस्व (इक प्रत्ययमा)


प्रश्न ८. "शिक्षा" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) सबै हुन सक्छ

उत्तर: (क) श (तत्सम शब्द)


प्रश्न ९. "षड्यन्त्र" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) ष (तत्सम शब्द)


प्रश्न १०. "संवाद" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व (अनुस्वार पछि 'व')


प्रश्न ११. "कवि" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व (स्वर पछि 'व')


प्रश्न १२. "रामले" मा कुन विभक्ति प्रयोग भएको छ?

  • (क) ले
  • (ख) को
  • (ग) लाई
  • (घ) बाट

उत्तर: (क) ले (कर्तृवाचक)


प्रश्न १३. "विद्यालयको" मा कुन विभक्ति प्रयोग भएको छ?

  • (क) ले
  • (ख) को
  • (ग) लाई
  • (घ) बाट

उत्तर: (ख) को (सम्बन्धवाचक)


प्रश्न १४. "कक्षाकोठा" कस्तो शब्द हो?

  • (क) रूढ शब्द
  • (ख) समस्त शब्द
  • (ग) तत्सम शब्द
  • (घ) आगन्तुक शब्द

उत्तर: (ख) समस्त शब्द (कक्षा + कोठा)


प्रश्न १५. "गर्दै" मा कुन प्रत्यय प्रयोग भएको छ?

  • (क) दै
  • (ख) तै
  • (ग) एको
  • (घ) एकी

उत्तर: (क) दै (अपूर्ण क्रियामा)


प्रश्न १६. "पढिन्छ" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न १७. "अगाडि" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व आ
  • (घ) दीर्घ आ

उत्तर: (क) ह्रस्व इ (सुरुमा)


प्रश्न १८. "कार्की" मा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व आ
  • (घ) दीर्घ आ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई (थर)


प्रश्न १९. "कोसी" मा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई (नदी)


प्रश्न २०. "सहर" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) स (आगन्तुक)


अध्याय २: पदसङ्गति (Subject-Verb Agreement)

२.१ परिचय

पदसङ्गति भनेको वाक्यमा प्रयोग भएका पदहरू (नाम, सर्वनाम, विशेषण र क्रियापद) बीचको पारस्परिक मेल वा सम्बन्ध हो। विशेषगरी कर्ता र क्रियाबीचको लिङ्ग, वचन, पुरुष र आदरको मेललाई पदसङ्गति भनिन्छ।

२.२ लिङ्गका आधारमा पदसङ्गति (Gender Agreement)

नियमहरू:

नियम १: कर्ता पुलिङ्ग भए क्रिया पनि पुलिङ्ग र कर्ता स्त्रीलिङ्ग भए क्रिया पनि स्त्रीलिङ्ग हुनुपर्छ।

  • राम आयो (पुलिङ्ग कर्ता + पुलिङ्ग क्रिया)
  • सीता आई (स्त्रीलिङ्ग कर्ता + स्त्रीलिङ्ग क्रिया)
  • बुबा गए (पुलिङ्ग + पुलिङ्ग)
  • आमा गइन् (स्त्रीलिङ्ग + स्त्रीलिङ्ग)

नियम २: पद वा ओहदा बहुवचनमा प्रयोग गर्दा पनि आदरका लागि बहुवचन क्रिया प्रयोग गरिन्छ।

  • मन्त्री आउनुहुन्छ (एक जना भए पनि बहुवचन)
  • डाक्टर हुनुहुन्छ (आदर)
  • सम्पादक जानुहुन्छ (आदर)
  • गुरु हुनुहुन्छ (आदर)

२.३ वचनका आधारमा पदसङ्गति (Number Agreement)

नियमहरू:

नियम १: एकवचन कर्ता भए क्रिया एकवचन र बहुवचन कर्ता भए क्रिया बहुवचन हुनुपर्छ।

  • राम पढ्छ (एकवचन)
  • राम र श्याम पढ्छन् (बहुवचन)
  • जान्छु (एकवचन)
  • हामी जान्छौं (बहुवचन)

नियम २: 'र' ले जोडिएका दुई वा दुईभन्दा बढी एकवचन नामहरू मिलेर बहुवचन बन्छन्।

  • राम र श्याम पढ्छन् (दुई जना = बहुवचन)
  • राम, श्याम र हरि आउँछन् (तीन जना = बहुवचन)

नियम ३: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'म' र 'तँ' आएमा क्रिया मध्यम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • म र तँ जान्छौं (हामी)
  • तँ र ऊ जान्छस् (तिमी)

नियम ४: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'ऊ' र 'तिमी' आएमा क्रिया मध्यम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • तिमी र ऊ जान्छौं
  • ऊ र तिमी जान्छौं

नियम ५: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'म' र 'ऊ' आएमा क्रिया उत्तम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • म र ऊ जान्छौं (हामी)

नियम ६: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'म' र 'तिमी' आएमा क्रिया उत्तम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • म र तिमी जान्छौं

नियम ७: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'म' र 'हामी' आएमा क्रिया उत्तम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • म र हामी जान्छौं

नियम ८: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'तँ' र 'ऊ' आएमा क्रिया मध्यम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • तँ र ऊ जान्छौं

नियम ९: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'तँ' र 'तिमी' आएमा क्रिया मध्यम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • तँ र तिमी जान्छौं

नियम १०: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'तिमी' र 'तिमीहरू' आएमा क्रिया मध्यम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • तिमी र तिमीहरू जान्छौं

नियम ११: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'ऊ' र 'ऊ' आएमा क्रिया प्रथम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • ऊ र ऊ जान्छन्

नियम १२: 'र' ले जोडिएका पदहरूमा 'उनी' र 'उनी' आएमा क्रिया प्रथम पुरुष बहुवचन हुन्छ।

  • उनी र उनी जान्छन्

२.४ पुरुषका आधारमा पदसङ्गति (Person Agreement)

नेपालीमा प्रथम, द्वितीय र तृतीय पुरुष अनुसार क्रियाको मेल हुनुपर्छ।

प्रथम पुरुष (उत्तम पुरुष):

  • जान्छु (एकवचन)
  • हामी जान्छौं (बहुवचन)

द्वितीय पुरुष (मध्यम पुरुष):

  • तँ जान्छस् (अपमानजनक एकवचन)
  • तिमी जान्छौं (आदर एकवचन)
  • तिमीहरू जान्छौं (बहुवचन)
  • तपाईं जानुहुन्छ (अत्यन्त आदर)

तृतीय पुरुष (अन्य पुरुष):

  • ऊ / उ / त्यो जान्छ (नजिकको एकवचन)
  • उनी जानुहुन्छ (आदर एकवचन)
  • उनीहरू / तिनीहरू / वे जान्छन् (बहुवचन)

२.५ कालका आधारमा पदसङ्गति

वर्तमान काल:

  • पढ्छु, तँ पढ्छस्, ऊ पढ्छ, हामी पढ्छौं, तिमी पढ्छौं, उनी पढ्नुहुन्छ, उनीहरू पढ्छन्

भूत काल:

  • पढेँ, तँ पढेस्, ऊ पढ्यो, हामी पढ्यौं, तिमी पढ्यौ, उनी पढ्नुभयो, उनीहरू पढे

भविष्यत् काल:

  • पढ्नेछु, तँ पढ्नेछस्, ऊ पढ्नेछ, हामी पढ्नेछौं, तिमी पढ्नेछौ, उनी पढ्नुहुनेछ, उनीहरू पढ्नेछन्

२.६ MCQ खण्ड: पदसङ्गति

प्रश्न १. "राम र श्याम स्कूल गए।" - क्रिया कस्तो छ?

  • (क) एकवचन
  • (ख) बहुवचन
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) बहुवचन (दुई जना कर्ता)


प्रश्न २. "म र ऊ जान्छौं।" - क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम पुरुष
  • (ख) द्वितीय पुरुष
  • (ग) तृतीय पुरुष
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) प्रथम पुरुष (म रहेकाले)


प्रश्न ३. "तँ र ऊ जान्छौं।" - क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम पुरुष
  • (ख) द्वितीय पुरुष
  • (ग) तृतीय पुरुष
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) द्वितीय पुरुष (तँ रहेकाले)


प्रश्न ४. "म र तँ जान्छौं।" - क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम पुरुष
  • (ख) द्वितीय पुरुष
  • (ग) तृतीय पुरुष
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) प्रथम पुरुष (उत्तम पुरुषले प्राथमिकता पाउँछ)


प्रश्न ५. "तिमी र ऊ जान्छौं।" - क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम पुरुष
  • (ख) द्वितीय पुरुष
  • (ग) तृतीय पुरुष
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) द्वितीय पुरुष


प्रश्न ६. "सीता विद्यालय गई।" - क्रियाको लिङ्ग कस्तो छ?

  • (क) पुलिङ्ग
  • (ख) स्त्रीलिङ्ग
  • (ग) उभयलिङ्गी
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) स्त्रीलिङ्ग (स्त्रीलिङ्गी कर्ता)


प्रश्न ७. "बुबा बजार जानुभयो।" - क्रिया कस्तो हो?

  • (क) एकवचन
  • (ख) बहुवचन (आदर)
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) बहुवचन (आदरका लागि)


प्रश्न ८. "मन्त्री आउनुभयो।" - यहाँ कस्तो पदसङ्गति छ?

  • (क) कर्ता एकवचन, क्रिया एकवचन
  • (ख) कर्ता एकवचन, क्रिया बहुवचन
  • (ग) कर्ता बहुवचन, क्रिया बहुवचन
  • (घ) कर्ता बहुवचन, क्रिया एकवचन

उत्तर: (ख) कर्ता एकवचन, क्रिया बहुवचन (आदर)


प्रश्न ९. "राम, श्याम र हरि आए।" - क्रिया कस्तो छ?

  • (क) एकवचन
  • (ख) बहुवचन
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) बहुवचन (तीन जना कर्ता)


प्रश्न १०. "म र हामी सँगै जान्छौं।" - क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम पुरुष
  • (ख) द्वितीय पुरुष
  • (ग) तृतीय पुरुष
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) प्रथम पुरुष


अध्याय ३: पदवर्ग (Parts of Speech)

३.१ परिचय

पदवर्ग भनेको शब्दलाई कार्य र भूमिकाका आधारमा वर्गीकरण गर्नु हो। नेपाली व्याकरणमा पदका आठ भेदहरू हुन्छन्:

  1. नाम (संज्ञा)
  2. सर्वनाम
  3. विशेषण
  4. क्रियापद
  5. क्रियाविशेषण
  6. नामयोगी
  7. संयोजक
  8. विस्मयादिबोधक

३.२ नाम (संज्ञा)

परिचय

नाम भनेको कुनै पनि व्यक्ति, वस्तु, स्थान, भाव वा विचारको नाम हो।

नामका प्रकारहरू

१. व्यक्तिवाचक नाम: कुनै एक विशेष व्यक्ति, स्थान वा वस्तुको नाम

  • राम, श्याम, काठमाडौं, नेपाल, हिमालय, एशिया

२. जातिवाचक नाम: एउटै जाति वा प्रकारका सबै व्यक्ति, वस्तु वा स्थानका लागि प्रयोग हुने सामान्य नाम

  • मान्छे, घर, किताब, नदी, शहर, फूल

३. भाववाचक नाम: कुनै भाव, गुण, दशा वा क्रियाको नाम

  • सुख, दुःख, ईर्ष्या, माया, प्रेम, घृणा, साहस, बुढ्यौली
  • राम्रो (नाम बनाउन 'ता' प्रत्यय): मिठास, गरिमा

४. समूहवाचक नाम: समूह वा समुदायलाई एकै नामले जनाउने

  • सरकार, समिति, कुटुम्ब, जनता, सेना, कक्षा, टोल

५. द्रव्यवाचक नाम: कुनै द्रव्य वा पदार्थको नाम

  • पानी, दूध, तेल, माटो, सुन, चाँदी, हावा

६. सङ्ख्यावाचक नाम: सङ्ख्या बताउने

  • एक, दुई, तीन, पहिलो, दोस्रो, दश, सय

नाम चिन्ने उपाय

  • कुन/को उत्तर आउँछ → नाम

नाम बनाउने तरिका

  • विशेषण + आ/इका/इकी/इको प्रत्यय:
  • राम्रो → राम्रा (बहुवचन)
  • सानो → साना (बहुवचन)
  • गरिब → गरिबी (भाववाचक)
  • साँचो → साँचो (भाववाचक)
  • धातु + नु/आइ/ई/एको प्रत्यय:
  • पढ् → पढ्नु (क्रियार्थक नाम)
  • पढ् → पढाइ (भाववाचक नाम)
  • हेर् → हेर्नु, हेराइ
  • समास गरेर:
  • कक्षा + कोठा → कक्षाकोठा
  • हिम + आलय → हिमालय

नामको लिङ्ग

पुलिङ्ग: राम, बाबु, दाजु, भाइ, हात्ती, घोडा

स्त्रीलिङ्गी: सीता, आमा, दिदी, बहिनी, गाई, भैंसी

उभयलिङ्गी: बच्चा, साथी, मान्छे, विद्यार्थी, मन्त्री

नामको वचन

एकवचन: राम, घर, किताब

बहुवचन: रामहरू, घरहरू, किताबहरू

वचन बनाउन: एकवचन + हरू = बहुवचन

३.३ सर्वनाम

परिचय

नामको सट्टा आउने शब्दलाई सर्वनाम भनिन्छ।

सर्वनामका प्रकारहरू

१. पुरुषवाचक सर्वनाम:

पुरुष एकवचन बहुवचन
प्रथम पुरुष (उत्तम) हामी, हामीहरू
द्वितीय पुरुष (मध्यम) तँ, तिमी, तपाईं तिमीहरू, तपाईंहरू
तृतीय पुरुष (अन्य) ऊ, उ, उनी, यो, त्यो, यी, ती उनीहरू, तिनीहरू, यी, ती, वे

२. निजवाचक सर्वनाम: आफू, आफैं, स्वयं, आफ्नै

३. निश्चयवाचक सर्वनाम: यो, त्यो, यी, ती, यस्तो, त्यस्तो, यत्ति, त्यत्ति

४. अनिश्चयवाचक सर्वनाम: कोही, केही, कसै, कुनै, जो कोही, जुनसुकै

५. प्रश्नवाचक सर्वनाम: कुन, कसले, कसको, के, कति, कसरी, कहाँ, कहिले, किन

६. सम्बन्धवाचक सर्वनाम: जो, जुन, जसले, जसको, जति, जहाँ, जहिले, जसरी, जुनसँग

७. दर्शक सर्वनाम: यो, त्यो, यी, ती (नजिक वा टाढा देखाउने)

सर्वनाम चिन्ने उपाय

  • नामको ठाउँमा प्रयोग हुन्छ → सर्वनाम
  • कुन/कसले/कसको/केको उत्तर आउँछ → सर्वनाम

३.४ विशेषण

परिचय

नाम वा सर्वनामको विशेषता, गुण, सङ्ख्या, परिमाण आदि बताउने शब्दलाई विशेषण भनिन्छ।

विशेषणका प्रकारहरू

१. गुणवाचक विशेषण: गुण, रङ, रूप, स्वाद आदि बताउने

  • राम्रो, नराम्रो, कालो, सेतो, ठूलो, सानो, मीठो, गुलियो, सुन्दर

२. सङ्ख्यावाचक विशेषण: सङ्ख्या बताउने

  • एक, दुई, तीन, पहिलो, दोस्रो, अन्तिम, केही, धेरै

३. परिमाणवाचक विशेषण: परिमाण बताउने

  • अलिकति, धेरै, थोरै, अनगिन्ती, प्रशस्त, अत्यधिक, कम

४. सङ्केतवाचक विशेषण: देखाएर बताउने

  • यो, त्यो, यस्तो, त्यस्तो, यत्ति, त्यत्ति

५. प्रश्नवाचक विशेषण: प्रश्न गर्ने

  • कुन, कत्रो, कस्तो, कतिओटा, कति, कसको

६. सम्बन्धवाचक विशेषण: सम्बन्ध जनाउने

  • जुन, जस्तो, जत्रो, जति, जसको

७. निजवाचक विशेषण: स्वामित्व जनाउने

  • मेरो, तेरो, हाम्रो, तिम्रो, उनको, आफ्नो

८. अनिश्चयवाचक विशेषण: अनिश्चित बताउने

  • कुनै, केही, जुनसुकै, जो पनि, हरेक

विशेषण चिन्ने उपाय

  • कस्तो/कुन/कत्रो/कसको/कतिको उत्तर आउँछ → विशेषण
  • नाम अगाडि आउँछ → विशेषण

विशेषणको तुलनात्मक रूप (तीन वचनमा)

मूल अवस्था (Positive): राम्रो, ठूलो, सानो

तुलनात्मक (Comparative): राम्रो + ईयर = राम्रीयर

उत्कर्ष (Superlative): राम्रो + ईयर + ठूलो = राम्रीयर ठूलो

३.५ क्रियापद

परिचय

कुनै कार्य गर्ने वा हुने अवस्था बताउने शब्दलाई क्रियापद भनिन्छ।

क्रियापदको बनोट

धातु (Root) + प्रत्यय (Suffix) = क्रियापद

उदाहरण:

  • पढ् + छ = पढ्छ
  • खा + यो = खायो
  • जा + न्छ = जान्छ

क्रियापद चिन्ने उपाय

  • के गर्छ/गर्दैछ/ग¥यो/गर्नेछ भन्ने प्रश्नको उत्तर → क्रियापद
  • धातु + नु/नुहुन्छ/नुभयो = क्रियापद

३.६ क्रियाविशेषण (Adverb)

परिचय

क्रियापद, विशेषण वा अर्को क्रियाविशेषणको विशेषता बताउने शब्दलाई क्रियाविशेषण भनिन्छ।

क्रियाविशेषणका प्रकारहरू

१. स्थानवाचक क्रियाविशेषण: ठाउँ बताउने

  • माथि, तल, अगाडि, पछाडि, भित्र, बाहिर, यहाँ, त्यहाँ, जहाँ, त्यतै

२. कालवाचक क्रियाविशेषण: समय बताउने

  • आज, हिजो, भोलि, अहिले, पहिले, पछि, बिहान, साँझ, राति, सधैं, कहिले

३. रीतिवाचक क्रियाविशेषण: कसरी/कुन रीतिले भन्ने बताउने

  • राम्ररी, सफासँग, बिस्तारै, छिट्टै, सजिलै, मिहेनतपूर्वक

४. परिमाणवाचक क्रियाविशेषण: कति भन्ने बताउने

  • अत्यधिक, अलिकति, धेरै, थोरै, प्रशस्त, मात्र, लगभग

५. कारणवाचक क्रियाविशेषण: किन भन्ने बताउने

  • किनभने, यसकारण, त्यसैले, अतः, तसर्थ

क्रियाविशेषण चिन्ने उपाय

  • कसरी/कहाँ/कहिले/किन/कति भन्ने प्रश्नको उत्तर → क्रियाविशेषण
  • क्रियापदको अगाडि वा पछाडि आउँछ

३.७ नामयोगी (Postposition)

परिचय

नाम वा सर्वनामसँग जोडिएर त्यसको वाक्यमा क्रियासँगको सम्बन्ध बताउने शब्दलाई नामयोगी भनिन्छ।

नामयोगीका प्रकारहरू

१. विभक्ति चिन्ह (कारक चिन्ह): ले, लाई, को, का, की, बाट, मा, देखि, सम्म, सँग, तिर, द्वारा

२. अन्य नामयोगी: माथि, तल, अगाडि, पछाडि, भित्र, बाहिर, अगि, पछि, मुनि, छेउ, पारि, नजिक, तर्फ, वरिपरि

नामयोगी चिन्ने उपाय

  • नाम/सर्वनाम पछि आउँछ → नामयोगी
  • पदयोग/पदवियोगमा पहिचान गर्न सकिन्छ

३.८ संयोजक (Conjunction)

परिचय

दुई वा दुईभन्दा बढी शब्द, पद वा वाक्यलाई जोड्ने शब्दलाई संयोजक भनिन्छ।

संयोजकका प्रकारहरू

१. समुच्चयबोधक (Coordinating Conjunctions):

  • र, वा, अथवा, तर, किन्तु, तापनि, तथापि, अनि, कि, या, एवम्
  • र पनि, अनि पनि, होइन भने, नत्र, अन्यथा

२. अधीनबोधक (Subordinating Conjunctions):

  • कि, जुन, जो, किनकि, किनभने, यदि, यद्यपि, तापनि, तथापि, जब, तब, जसरी, त्यसरी, जहाँ, त्यहाँ, जुन बेला, त्यस बेला

संयोजक चिन्ने उपाय

  • दुई शब्द/वाक्य जोड्छ → संयोजक
  • स्वतन्त्र अर्थ नहुने, अरू शब्दसँग मिलेर प्रयोग हुन्छ

३.९ विस्मयादिबोधक (Interjection)

परिचय

सहसै मनमा आएको भाव वा विचारलाई बोल्ने शब्दलाई विस्मयादिबोधक भनिन्छ।

विस्मयादिबोधकका प्रकारहरू

हर्ष/खुसी: हौ, वाह, हुर्रे, क्या राम्रो, अहा!

दुःख/शोक: हाय, हाय, अरे, बाप, ओहो, उफ्, अफ्, कसरी!

आश्चर्य: के!, ओहो!, साह्रै!, कस्तो!

घृणा/रिस: छि छि, धत्तेर, चूप, हट, अप्ठ्यारो

बोलाउने: अरे!, ओ!, ए!, हो!

सङ्केत: चुप!, हेर!, सुन!, आ!

पीडा: उफ्!, छि!, पिर!

सन्तोष: ठीक!, भो!, राम्रो!

विस्मयादिबोधक चिन्ने उपाय

  • भाव व्यक्त गर्ने एकल शब्द → विस्मयादिबोधक
  • वाक्यमा अन्तिममा वा सुरुमा आउँछ

३.१० MCQ खण्ड: पदवर्ग

प्रश्न १. "रामले किताब पढ्यो।" यहाँ "राम" कुन पद हो?

  • (क) सर्वनाम
  • (ख) नाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ख) नाम (व्यक्तिवाचक नाम)


प्रश्न २. "ऊ स्कूल गयो।" यहाँ "ऊ" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) सर्वनाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ख) सर्वनाम (पुरुषवाचक)


प्रश्न ३. "राम्रो मान्छे" मा "राम्रो" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) सर्वनाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियाविशेषण

उत्तर: (ग) विशेषण (नाम अगाडि आएको)


प्रश्न ४. "उनी छिटो आउँछन्।" यहाँ "छिटो" कुन पद हो?

  • (क) विशेषण
  • (ख) क्रियाविशेषण
  • (ग) नाम
  • (घ) सर्वनाम

उत्तर: (ख) क्रियाविशेषण (क्रियापदको विशेषता)


प्रश्न ५. "कुर्सीमा बस" मा "मा" कुन पद हो?

  • (क) नामयोगी
  • (ख) संयोजक
  • (ग) क्रियापद
  • (घ) विशेषण

उत्तर: (क) नामयोगी


प्रश्न ६. "राम र श्याम आए" मा "र" कुन पद हो?

  • (क) नामयोगी
  • (ख) संयोजक
  • (ग) क्रियापद
  • (घ) विशेषण

उत्तर: (ख) संयोजक


प्रश्न ७. "अरे! कस्तो राम्रो दिन!" यहाँ "अरे" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) क्रियापद
  • (ग) विस्मयादिबोधक
  • (घ) विशेषण

उत्तर: (ग) विस्मयादिबोधक


प्रश्न ८. "दूध पिउ" मा "दूध" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) सर्वनाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (क) नाम (द्रव्यवाचक)


प्रश्न ९. "कालो कुकुर" मा "कालो" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) विशेषण
  • (ग) सर्वनाम
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ख) विशेषण (नाम अगाडि)


प्रश्न १०. "उनीहरू खेल्छन्" मा "खेल्छन्" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) विशेषण
  • (ग) क्रियापद
  • (घ) सर्वनाम

उत्तर: (ग) क्रियापद


अध्याय ४: धातु

४.१ धातुको परिचय

धातु भनेको क्रियापदको मूल रूप हो जसमा प्रत्यय लागेर क्रियापद बन्छ। नेपाली व्याकरणमा धातुलाई क्रियाको जरा मानिन्छ।

सूत्र: धातु + प्रत्यय = क्रियापद

उदाहरण:

  • पढ् + छ = पढ्छ
  • खा + यो = खायो
  • जा + नेछ = जानेछ
  • गर् + छ = गर्छ
  • हेर् + यो = हेर्यो

४.२ धातुका प्रकारहरू

१. स्वरान्त धातु (अन्तमा स्वर आउने)

  • पढ् + नु = पढ्नु (पढ् स्वरान्त)
  • खा + नु = खानु
  • जा + नु = जानु
  • हेर् + नु = हेर्नु (हेर् + ई + नु = हेर्नु)
  • गर् + नु = गर्नु
  • सुन् + नु = सुन्‍नु
  • बस् + नु = बस्नु
  • उठ् + नु = उठ्नु
  • पिउ + नु = पिउनु

२. व्यञ्जनान्त धातु (अन्तमा व्यञ्जन आउने)

  • हिँड् + नु = हिँड्नु
  • पठ् + नु = पठाउनु
  • ओर्छ् + नु = ओर्छ्याउनु

३. स्वदेशी धातु

नेपाली भाषामा मौलिक रूपमा रहेका धातुहरू:

  • जा, आ, खा, पिउ, सुत्, बस्, हिँड्, दौड्, उठ्, फर्क्, नाच्, गाउ, हेर्, सुन्, पढ्, लेख्, खेल्, भन्, गर्, गइ, आउ, ल्याउ, पठाउ

४. तत्सम धातु

संस्कृतबाट आएका धातुहरू:

  • कुर् (गर्न), चल् (हिँड्न), भ्राम् (भुल्न), स्था (रहन), पा (पाउन), हन् (मार्न), दा (दिन), धा (राख्न), नी (ल्याउन), जीव् (जिउन), प्रच्छ् (सोध्न)

५. आगन्तुक धातु

विदेशी भाषाबाट आएका धातुहरू:

  • रेडियो सुन्नु, टेलिफोन गर्नु, फ्याक्स गर्नु, इमेल गर्नु

४.३ धातुको रूपायन (विभिन्न कालमा)

वर्तमान काल (Present Tense)

सामान्य वर्तमान: कर्ता + धातु + छ, छु, छौं, छस्, छे, छेस्

  • म पढ्छु (पढ्छु)
  • तँ पढ्छस् (पढ्छस्)
  • ऊ पढ्
  • हामी पढ्छौं
  • तिमी पढ्छौ
  • उनी पढ्नुहुन्छ
  • उनीहरू पढ्छन्

अपूर्ण वर्तमान (तै/दै): कर्ता + धातु + दै/तै + छ/छन्

  • म पढ्दैछु
  • ऊ पढ्दैछ
  • हामी पढ्दैछौं
  • उनीहरू पढ्दैछन्

पूर्ण वर्तमान (एको/एकी/एका): कर्ता + धातु + एको/एकी/एका + छ/छन्

  • म पढ्ेको छु
  • ऊ पढ्ेको छ
  • उनी पढ्ेकी छन्
  • उनीहरू पढ्ेका छन्

अज्ञात वर्तमान: कर्ता + धातु + दैछ/दैछन्/छ/छन्

  • ऊ पढ्दैछ
  • उनीहरू पढ्दैछन्
  • म पढ्छु (पनि प्रयोग हुन्छ)

भूत काल (Past Tense)

सामान्य भूत: कर्ता + धातु + यो/ए/यौं/यौ/इन्/एस्/भयो

  • म पढ्ेँ
  • तँ पढ्ेस्
  • ऊ पढ््यो
  • हामी पढ््यौं
  • तिमी पढ््यौ
  • उनी पढ््नुभयो
  • उनीहरू पढ्

अपूर्ण भूत (तै/दै): कर्ता + धातु + तै/दै + थिए/थियो/थिइन्

  • म पढ्दै थिएँ
  • ऊ पढ्दै थियो
  • हामी पढ्दै थियौं
  • उनीहरू पढ्दै थिए

पूर्ण भूत (एको/एकी/एका): कर्ता + धातु + एको/एकी/एका + थियो/थिए/थिइन्

  • म पढ्ेको थिएँ
  • ऊ पढ्ेको थियो
  • उनी पढ्ेकी थिइन्
  • उनीहरू पढ्ेका थिए

अभ्यस्त भूत (थ्यो/थे/थिन्): कर्ता + धातु + थ्यो/थे/थिन्

  • ऊ पढ्थ्यो (बानी पर्ने अर्थमा)
  • उनीहरू पढ्थे
  • म पढ््थें
  • उनी पढ््थिन्

अज्ञात भूत (छ/छन्): कर्ता + धातु + छ/छन्

  • ऊ पढ् (अज्ञात/अनुमान)
  • उनीहरू पढ्छन्
  • ऊ हिँड् (सँधै जान्थ्यो भन्ने अर्थ)

भविष्यत् काल (Future Tense)

सामान्य भविष्यत्: कर्ता + धातु + नेछ/नेछु/नेछौं/नेछस्/नेछे/नेछन्

  • म पढ््नेछु
  • तँ पढ््नेछस्
  • ऊ पढ््नेछ
  • हामी पढ््नेछौं
  • तिमी पढ््नेछौ
  • उनी पढ््नुहुनेछ
  • उनीहरू पढ््नेछन्

४.४ महत्त्वपूर्ण धातुहरूको सूची

धातु अर्थ वर्तमान भूत भविष्यत्
पढ् पढ्नु पढ्छ पढ्यो पढ्नेछ
लेख् लेख्नु लेख्छ लेख्यो लेख्नेछ
खा खानु खान्छ खायो खानेछ
पिउ पिउनु पिउँछ पियो पिउनेछ
जा जानु जान्छ गयो जानेछ
आउ आउनु आउँछ आयो आउनेछ
गर् गर्नु गर्छ ग¥यो गर्नेछ
हेर् हेर्नु हेर्छ हेर्यो हेर्नेछ
सुन् सुन्‍नु सुन्छ सुन्यो सुन्‍नेछ
भन् भन्नु भन्छ भन्यो भन्नेछ
बस् बस्नु बस्छ बस्यो बस्नेछ
उठ् उठ्नु उठ्छ उठ्यो उठ्नेछ
सुत् सुत्नु सुत्छ सुत्यो सुत्नेछ
हिँड् हिँड्नु हिँड्छ हिँड्यो हिँड्नेछ
नाच् नाच्नु नाच्छ नाच्यो नाच्नेछ
गाउ गाउनु गाउँछ गायो गाउनेछ
खेल् खेल्नु खेल्छ खेल्यो खेल्नेछ
फर्क् फर्कनु फर्कन्छ फर्कियो फर्किनेछ
मर् मर्नु मर्छ म¥यो मर्नेछ
रुन् रुनु रुन्छ रुनुवो रुनुनेछ
हाँस् हाँस्नु हाँस्छ हाँस्यो हाँस्नेछ
राख् राख्नु राख्छ राख्यो राख्नेछ
पठाउ पठाउनु पठाउँछ पठायो पठाउनेछ
ल्याउ ल्याउनु ल्याउँछ ल्यायो ल्याउनेछ
बोल् बोल्नु बोल्छ बोल्यो बोल्नेछ
कुम् कुम्‍न कुम्‍न्छ कुम्‍यो कुम्‍नेछ

४.५ MCQ खण्ड: धातु

प्रश्न १. "पढ्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) पढ
  • (ख) पढ्
  • (ग) पढ्न
  • (घ) पढ्नु

उत्तर: (ख) पढ्


प्रश्न २. "गर्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) ग
  • (ख) गर
  • (ग) गर्
  • (घ) गर्नु

उत्तर: (ग) गर्


प्रश्न ३. "खान्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) खा
  • (ख) खान
  • (ग) खान्
  • (घ) खा

उत्तर: (क) खा


प्रश्न ४. "जानु" मा कुन धातु छ?

  • (क) जा
  • (ख) जान
  • (ग) जान्
  • (घ) जा

उत्तर: (क) जा


प्रश्न ५. "हेर्नु" मा कुन धातु छ?

  • (क) हेर
  • (ख) हेर्
  • (ग) हेर्न
  • (घ) हे

उत्तर: (ख) हेर्


प्रश्न ६. धातुमा कस्तो प्रत्यय लागेर क्रियापद बन्छ?

  • (क) कालबोधक
  • (ख) विभक्ति
  • (ग) वचन
  • (घ) लिङ्ग

उत्तर: (क) कालबोधक (प्रत्यय)


प्रश्न ७. "सुत्नु" मा कुन धातु छ?

  • (क) सु
  • (ख) सुत
  • (ग) सुत्
  • (घ) सुता

उत्तर: (ग) सुत्


प्रश्न ८. "बस्नु" मा कुन धातु छ?

  • (क) ब
  • (ख) बस
  • (ग) बस्
  • (घ) बस्न

उत्तर: (ग) बस्


प्रश्न ९. "लेख्नु" मा कुन धातु छ?

  • (क) ले
  • (ख) लेख
  • (ग) लेख्
  • (घ) लेख्न

उत्तर: (ग) लेख्


प्रश्न १०. "खेल्नु" मा कुन धातु छ?

  • (क) खे
  • (ख) खेल
  • (ग) खेल्
  • (घ) खेल्न

उत्तर: (ग) खेल्


अध्याय ५: क्रिया

५.१ क्रियाको परिचय

क्रिया भनेको कुनै कार्य गर्ने, हुने वा अवस्था बताउने शब्द हो। क्रियापदले वाक्यमा मुख्य कार्य बताउँछ।

५.२ क्रियाका प्रकारहरू

१. संरचनाका आधारमा

क) सरल क्रिया (एउटा मात्र धातुबाट बनेको)

  • सोनिया बिहानै उठी। (उठ्)
  • उनी हिँडे। (हिँड्)
  • बच्चा रोयो। (रु)
  • ऊ गायो। (गा)

ख) संयुक्त क्रिया (दुई वा दुईभन्दा बढी धातु मिलेर बनेको)

  • उ अघिनै गईसक्यो। (जा + सक्)
  • त यही बसिराख। (बस् + राख्)
  • उहाँले भनी दिई सक्नुभएको थियो। (भन् + दिई + सक्)
  • राम हेरिहाल्छ। (हेर् + हाल्)
  • कृष्ण पढिखान्छ। (पढ् + खान्)
  • उनी गइन्। (जा + इन्)

२. अर्थ प्रधानका आधारमा

क) मुख्य क्रिया: वाक्यको मुख्य अर्थ बताउने

  • राम पढ्छ (पढ्छ = मुख्य क्रिया)

ख) सहायक क्रिया: मुख्य क्रियालाई सहयोग गर्ने

  • राम पढ्दैछ (छ = सहायक क्रिया)
  • उसले पढेको छ (छ = सहायक)
  • ऊ पढ्नेछ (छ = सहायक)

३. कर्म/कर्ताका आधारमा

क) सकर्मक क्रिया (कर्मसहित): कर्म लिने क्रिया

  • रामले किताब पढ्यो। (किताब = कर्म)
  • उसले भात खायो। (भात = कर्म)
  • सीताले कपडा सिइन्। (कपडा = कर्म)

ख) अकर्मक क्रिया (कर्मरहित): कर्म नलिने क्रिया

  • बच्चा रोयो। (कर्म छैन)
  • बिरामी म¥यो।
  • ऊ हाँस्छ।
  • ऊ सुत्छ।

ग) दुकर्मक क्रिया: दुई ओटा कर्म लिने

  • उसले मलाई पुस्तक दियो। (मलाई + पुस्तक = दुई कर्म)
  • शिक्षकले विद्यार्थीलाई पुरस्कार दिए। (विद्यार्थीलाई + पुरस्कार)

४. रूपायनका आधारमा

क) अकरण क्रिया: कुनै प्रत्यय नलागेको

  • पढ्, खा, जा, गर् (धातुकै रूप)

ख) सकर्मक क्रिया: 'नु' प्रत्यय लागेको

  • पढ्नु, खानु, जानु, गर्नु

ग) अपूर्ण क्रिया: 'तै/दै' प्रत्यय लागेको

  • पढ्दै, खादै, गर्दै, हेर्दै

घ) पूर्ण क्रिया: 'एको/एकी/एका' प्रत्यय लागेको

  • पढेको, पढेकी, पढेका, खाएको, गरेको

५.३ संयुक्त क्रियाका प्रकारहरू

१. नामधातु संयुक्त क्रिया: नाम + धातु

  • युद्ध गर्नु, भोज खानु, नाच गर्नु, खेल खेल्नु, गीत गाउनु

२. क्रियायोगी संयुक्त क्रिया: क्रियायोगी + धातु

  • बिहानै उठ्नु, राति नसुत्नु, भोलि आउनु, अहिले जानु

३. सहायक क्रियासहितको संयुक्त क्रिया: मुख्य + सहायक

  • पढ्न थाल्नु, खान सक्नु, गर्न पाउनु, हेर्न लाग्नु

४. बहुधातुक संयुक्त क्रिया: दुई वा बढी धातु मिलेको

  • गईसक्नु, पढिखानु, हेरिहाल्नु, गरिबक्सनु

५.४ सकर्मक र अकर्मक क्रिया

सकर्मक क्रिया

जुन क्रियाले कर्म लिन्छ, त्यसलाई सकर्मक क्रिया भनिन्छ।

  • लेख्नु, पढ्नु, खानु, पिउनु, हेर्नु, सुन्नु, गर्नु, बनाउनु, कुट्नु
  • यी क्रियालाई कर्मवाच्यमा बदल्न सकिन्छ।

अकर्मक क्रिया

जुन क्रियाले कर्म लिँदैन, त्यसलाई अकर्मक क्रिया भनिन्छ।

  • रुनु, हाँस्नु, सुत्नु, मर्नु, उठ्नु, जानु, आउनु, बस्नु
  • यी क्रियालाई कर्मवाच्यमा बदल्न सकिँदैन।

५.५ MCQ खण्ड: क्रिया

प्रश्न १. "रामले किताब पढ्यो" मा "पढ्यो" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) अकर्मक
  • (ख) सकर्मक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) नामधातु

उत्तर: (ख) सकर्मक (किताब = कर्म)


प्रश्न २. "बच्चा रोयो" मा "रोयो" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सकर्मक
  • (ख) अकर्मक
  • (ग) दुकर्मक
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) अकर्मक (कर्म छैन)


प्रश्न ३. "गीत गाउनु" मा कस्तो संयुक्त क्रिया छ?

  • (क) नामधातु
  • (ख) क्रियायोगी
  • (ग) सहायक
  • (घ) बहुधातुक

उत्तर: (क) नामधातु (गीत + गाउ)


प्रश्न ४. "बिहानै उठ्नु" मा कस्तो संयुक्त क्रिया छ?

  • (क) नामधातु
  • (ख) क्रियायोगी
  • (ग) सहायक
  • (घ) बहुधातुक

उत्तर: (ख) क्रियायोगी (बिहानै = क्रियायोगी)


प्रश्न ५. "उसले मलाई पुस्तक दियो" मा कस्तो क्रिया छ?

  • (क) अकर्मक
  • (ख) सकर्मक
  • (ग) दुकर्मक
  • (घ) संयुक्त

उत्तर: (ग) दुकर्मक (मलाई + पुस्तक = दुई कर्म)


प्रश्न ६. "हेरिहाल्छ" मा कस्तो संयुक्त क्रिया छ?

  • (क) नामधातु
  • (ख) क्रियायोगी
  • (ग) सहायक
  • (घ) बहुधातुक

उत्तर: (घ) बहुधातुक (हेर् + हाल्)


प्रश्न ७. "ऊ सुत्छ" मा कस्तो क्रिया छ?

  • (क) सकर्मक
  • (ख) अकर्मक
  • (ग) दुकर्मक
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) अकर्मक (कर्म छैन)


प्रश्न ८. "गईसक्यो" मा कस्तो क्रिया छ?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) सहायक
  • (घ) नामधातु

उत्तर: (ख) संयुक्त (जा + सक्)


प्रश्न ९. "रामले भात खायो" मा "खायो" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) अकर्मक
  • (ख) सकर्मक
  • (ग) दुकर्मक
  • (घ) संयुक्त

उत्तर: (ख) सकर्मक (भात = कर्म)


प्रश्न १०. "पढ्न थाल्नु" मा कस्तो क्रिया छ?

  • (क) नामधातु
  • (ख) क्रियायोगी
  • (ग) सहायक सहितको संयुक्त
  • (घ) बहुधातुक

उत्तर: (ग) सहायक सहितको संयुक्त क्रिया


अध्याय ६: काल र पक्ष

६.१ कालको परिचय

क्रियाको कार्य हुने वा भएको समयलाई काल भनिन्छ। कालले कार्य कहिले भयो/हुन्छ/हुनेछ भन्ने जनाउँछ।

६.२ कालका प्रकारहरू

१. वर्तमान काल (Present Tense)

कार्य अहिले भइरहेको वा भइरहने समय।

क) सामान्य वर्तमान काल: नियमित कार्य, सत्य, बानी

  • म पढ्छु।
  • सूर्य पूर्वमा उदाउँछ।
  • ऊ रोज आउँछ।
  • म मिठो खान्छु।

ख) अपूर्ण वर्तमान काल (Progressive Present): कार्य जारी छ

  • म पढ्दैछु।
  • ऊ खेल्दैछ।
  • हामी काम गरिरहेका छौं।
  • उनी गाउँदैछन्।

ग) पूर्ण वर्तमान काल (Perfect Present): कार्य पूरा भइसकेको छ

  • म पढेको छु।
  • उसले खाएको छ।
  • ऊ गएकी छन्।
  • हामी आइसकेका छौं।

घ) अज्ञात वर्तमान काल: कार्य कहिले भयो भन्ने थाहा नभएको

  • ऊ पढ्छ।
  • उसले खाएछ।
  • ऊ हिँडेछ।
  • उनीहरू गएछन्।

२. भूत काल (Past Tense)

कार्य विगतमा भइसकेको।

क) सामान्य भूत काल: विगतमा पूरा भएको कार्य

  • मैले पढेँ।
  • ऊ गयो।
  • उसले खायो।
  • हामी आयौं।

ख) अपूर्ण भूत काल (Past Continuous): विगतमा कार्य जारी थियो

  • म पढ्दै थिएँ।
  • ऊ खेल्दै थियो।
  • हामी गाउँदै थियौं।
  • उनीहरू हिँड्दै थिए।

ग) पूर्ण भूत काल (Past Perfect): विगतको अर्को विगत कार्य अगाडि भएको

  • म पढेको थिएँ।
  • ऊ गएको थियो।
  • उसले खाएको थियो।
  • हामी आइसकेका थियौं।

घ) अभ्यस्त भूत काल: विगतमा निरन्तर/बानीपूर्वक हुने कार्य

  • ऊ पढ्थ्यो। (बानी)
  • म रोज जान्थें।
  • उसले खान्थ्यो।
  • हामी खेल्थ्यौं।

ङ) अज्ञात भूत काल: विगतमा भएको कार्य थाहा नभएको

  • ऊ पढेछ (भर्खर थाहा भयो)।
  • उसले खाएछ।
  • ऊ हिँडेछ।
  • उनीहरू गएछन्।

३. भविष्यत् काल (Future Tense)

कार्य भविष्यमा हुने।

क) सामान्य भविष्यत् काल: भविष्यमा हुने कार्य

  • म पढ्नेछु।
  • ऊ जानेछ।
  • हामी आउनेछौं।
  • उनीहरू खानेछन्।

ख) अपूर्ण भविष्यत् काल: भविष्यमा कार्य जारी रहने

  • म पढ्दै हुनेछु।
  • ऊ खेल्दै हुनेछ।
  • हामी गाउँदै हुनेछौं।

ग) पूर्ण भविष्यत् काल: भविष्यमा कार्य पूरा भइसकेको

  • म पढिसकेको हुनेछु।
  • ऊ गइसकेको हुनेछ।
  • हामी आइसकेका हुनेछौं।

६.३ काल चिन्ने उपाय

वर्तमान कालका सूचक शब्दहरू:

  • आज, अहिले, हाल, अचेल, अब, यतिबेला, यो बेला, हरेक दिन, रोज

भूत कालका सूचक शब्दहरू:

  • हिजो, अस्ति, गत, पोहोर, अघिल्लो, पहिले, पहिल्यै, पहिला, अघि, विगतमा

भविष्यत् कालका सूचक शब्दहरू:

  • भोलि, पर्सि, अब, आउँदो, अगाडि, पछि, छिट्टै, शीघ्र, भविष्यमा

६.४ पक्ष (Aspect)

पक्ष भनेको कार्यको अवस्था वा तरिका हो। नेपालीमा तीन पक्ष हुन्छन्:

१. सामान्य पक्ष (Simple Aspect): कार्य भयो/हुन्छ/हुनेछ

  • म पढ्छु (सामान्य वर्तमान)
  • म पढेँ (सामान्य भूत)
  • म पढ्नेछु (सामान्य भविष्यत्)

२. अपूर्ण पक्ष (Progressive/Continuous Aspect): कार्य जारी छ/थियो/हुनेछ

  • म पढ्दैछु (अपूर्ण वर्तमान)
  • म पढ्दै थिएँ (अपूर्ण भूत)
  • म पढ्दै हुनेछु (अपूर्ण भविष्यत्)

३. पूर्ण पक्ष (Perfect Aspect): कार्य पूरा भइसकेको छ/थियो/हुनेछ

  • म पढेको छु (पूर्ण वर्तमान)
  • म पढेको थिएँ (पूर्ण भूत)
  • म पढिसकेको हुनेछु (पूर्ण भविष्यत्)

६.५ काल र पक्षको सम्बन्ध

पक्ष \ काल वर्तमान भूत भविष्यत्
सामान्य पढ्छु पढेँ पढ्नेछु
अपूर्ण पढ्दैछु पढ्दै थिएँ पढ्दै हुनेछु
पूर्ण पढेको छु पढेको थिएँ पढिसकेको हुनेछु

६.६ MCQ खण्ड: काल र पक्ष

प्रश्न १. "म पढ्छु" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) वर्तमान (सामान्य वर्तमान)


प्रश्न २. "ऊ गयो" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) भूत (सामान्य भूत)


प्रश्न ३. "म पढ्दैछु" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण (कार्य जारी छ)


प्रश्न ४. "ऊ पढेको छ" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) वर्तमान (पूर्ण वर्तमान)


प्रश्न ५. "म पढ्नेछु" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) भविष्यत् (सामान्य भविष्यत्)


प्रश्न ६. "ऊ पढ्थ्यो" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अभ्यस्त भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (ख) अभ्यस्त भूत (बानी)


प्रश्न ७. "ऊ पढेछ" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अभ्यस्त भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (घ) अज्ञात भूत


प्रश्न ८. "म पढ्दै थिएँ" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अपूर्ण भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (ख) अपूर्ण भूत


प्रश्न ९. "म पढिसकेको छु" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) पूर्ण


प्रश्न १०. "भोलि म पढ्नेछु" मा "भोलि" कुन कालको सूचक हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) भविष्यत्


अध्याय ७: कारक र विभक्ति

७.१ कारकको परिचय

कारक भनेको वाक्यमा क्रियासँग नाम वा सर्वनामको सम्बन्ध बताउने तरिका हो। कारकले कर्ता, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान, सम्बन्ध र अधिकरणको भेद बताउँछ।

७.२ कारकका प्रकारहरू र विभक्ति चिन्हहरू

१. कर्ता कारक (Nominative Case)

  • परिचय: क्रिया गर्ने व्यक्ति, वस्तु वा कुरा
  • विभक्ति: ले (आदर अगाडि)
  • उदाहरण:
  • रामले पढ्यो।
  • बालकले खायो।
  • शिक्षकले पढाए।
  • सीताले गीत गाइन्।

विशेष: वर्तमान र भविष्यत् कालमा 'ले' को प्रयोग हुँदैन।

  • राम पढ्छ (रामले पढ्दैन)
  • ऊ जानेछ (ऊले जानेछैन)

२. कर्म कारक (Accusative Case)

  • परिचय: जसमाथि क्रिया भइरहेको छ वा जुन कुरामा कार्य भइरहेको छ
  • विभक्ति: लाई (आदर अगाडि)
  • उदाहरण:
  • रामलाई हेर।
  • मैले किताबलाई पढेँ।
  • बालकलाई खाजा दियो।
  • उसलाई बोलाऊ।

३. करण कारक (Instrumental Case)

  • परिचय: जसको सहायताले कार्य सम्पन्न हुन्छ
  • विभक्ति: ले, बाट, द्वारा, लगायत
  • उदाहरण:
  • उसले हातले खायो। (हात = करण)
  • कलमले लेख।
  • रेलबाट आयो।
  • सरकारद्वारा काम भयो।

४. सम्प्रदान कारक (Dative Case)

  • परिचय: जसलाई कुनै कुरा दिइन्छ वा समर्पित गरिन्छ
  • विभक्ति: लाई, निम्ति, लागि, को लागि
  • उदाहरण:
  • मैले रामलाई किताब दिएँ।
  • उसको निम्ति म आएको।
  • बालकको लागि खाना ल्याएँ।

५. अपादान कारक (Ablative Case)

  • परिचय: जहाँबाट अलग हुन्छ (विच्छेद, आरम्भ, भय, तुलना)
  • विभक्ति: बाट, देखि, बाट पनि
  • उदाहरण:
  • घरबाट आयो।
  • हिजोदेखि सुरु भयो।
  • काठमाडौंबाट पोखरा।
  • उसबाट डर लाग्छ।
  • उसभन्दा अग्लो।

६. सम्बन्ध कारक (Genitive Case)

  • परिचय: दुई वस्तुबीचको सम्बन्ध बताउने
  • विभक्ति: को, का, की, रो, रा, री
  • उदाहरण:
  • रामको घर।
  • छोराको किताब।
  • छोरीको साडी।
  • को भाइ।

७. अधिकरण कारक (Locative Case)

  • परिचय: जहाँ कार्य हुन्छ वा जुन ठाउँमा छ
  • विभक्ति: मा, माथि, तल, भित्र, बाहिर, अगाडि, पछाडि
  • उदाहरण:
  • घरमा छ।
  • टेबुलमाथि राख।
  • कोठाभित्र छिर।
  • पोखरामा बस्छु।

७.३ कारक पहिचान गर्ने तरिका

कारक पहिचान
कर्ता ले (भूतकालमा) / को, ले, वाला
कर्म लाई, माथि, मा, ले, मुनि (क्रियाको प्रभाव पर्ने)
करण ले, द्वारा, बाट (साधन)
सम्प्रदान लाई, निम्ति, लागि (दिने/पाउने)
अपादान बाट, देखि, भन्दा (अलग हुने)
सम्बन्ध को, का, की, रो, रा, री
अधिकरण मा, माथि, तल, भित्र, अगाडि, पछाडि

७.४ MCQ खण्ड: कारक र विभक्ति

प्रश्न १. "रामले किताब पढ्यो" मा "राम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्प्रदान

उत्तर: (क) कर्ता (क्रिया गर्ने)


प्रश्न २. "उसले किताब पढ्यो" मा "किताब" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ख) कर्म (क्रियाको प्रभाव)


प्रश्न ३. "कलमले लेख" मा "कलम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्प्रदान

उत्तर: (ग) करण (साधन)


प्रश्न ४. "मैले रामलाई किताब दिएँ" मा "रामलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान (जसलाई दिइयो)


प्रश्न ५. "घरबाट आयो" मा "घरबाट" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अपादान
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ग) अपादान (विच्छेद)


प्रश्न ६. "रामको घर" मा "रामको" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) सम्बन्ध
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्बन्ध


प्रश्न ७. "घरमा छ" मा "घरमा" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अधिकरण
  • (घ) अपादान

उत्तर: (ग) अधिकरण (स्थान)


प्रश्न ८. "मैले हातले खाएँ" मा "हातले" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ग) करण (साधन)


प्रश्न ९. "हिजोदेखि सुरु भयो" मा "हिजोदेखि" कुन कारक हो?

  • (क) अधिकरण
  • (ख) अपादान
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ख) अपादान (आरम्भ)


प्रश्न १०. "छोराको किताब" मा "छोराको" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) सम्बन्ध
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्बन्ध


अध्याय ८: वाच्य

८.१ वाच्यको परिचय

वाच्य भनेको वाक्यमा क्रिया र कर्ताको सम्बन्ध कसरी व्यक्त गरिएको छ भन्ने तरिका हो। नेपालीमा तीन प्रकारका वाच्य हुन्छन्:

  1. कर्तृवाच्य (Active Voice)
  2. कर्मवाच्य (Passive Voice)
  3. भाववाच्य (Impersonal Voice)

८.२ कर्तृवाच्य (Active Voice)

परिचय

कर्तृवाच्यमा कर्ता प्रधान हुन्छ र क्रियाले कर्ताको कार्य देखाउँछ।

उदाहरण:

  • रामले किताब पढ्यो।
  • सीताले भात खाइन्।
  • बालकले खेल्यो।
  • शिक्षकले पढाए।

सूत्र

कर्ता (ले) + कर्म + क्रिया

८.३ कर्मवाच्य (Passive Voice)

परिचय

कर्मवाच्यमा कर्म प्रधान हुन्छ र कर्ता गौण हुन्छ वा हटाइन्छ।

उदाहरण:

  • किताब पढियो। / किताब रामद्वारा पढियो।
  • भात खाइयो। / भात सीताद्वारा खाइयो।
  • बालकलाई खेलाइयो।
  • पढाइयो। / शिक्षकद्वारा पढाइयो।

सूत्र

कर्म (लाई) + क्रियायोगी 'इ/आइ' + सहायक क्रिया

  • कर्म + इ/आइ + यो/ए/इयो/योस्/इन्छ/इन्थ्यो

कर्तृवाच्यलाई कर्मवाच्यमा बदल्ने नियम

नियम १: कर्ता + लाई हटाउने, कर्मलाई कर्ता बनाउने

  • रामले किताब पढ्यो → किताब पढियो

नियम २: क्रियाको रूप बदल्ने

  • क्रियामा 'इ/आइ' प्रत्यय लाग्छ
  • पढ्यो → पढियो, खायो → खाइयो, ग¥यो → गरियो

नियम ३: कर्तालाई 'बाट/द्वारा/ले' ले जोड्ने (वैकल्पिक)

  • किताब रामद्वारा पढियो।
  • किताब रामबाट पढियो।

काल अनुसार कर्मवाच्य

काल कर्तृवाच्य कर्मवाच्य
सामान्य वर्तमान पढ्छ पढिन्छ
अपूर्ण वर्तमान पढ्दैछ पढिँदैछ
पूर्ण वर्तमान पढेको छ पढिएको छ
सामान्य भूत पढ्यो पढियो
अपूर्ण भूत पढ्दै थियो पढिँदै थियो
पूर्ण भूत पढेको थियो पढिएको थियो
अभ्यस्त भूत पढ्थ्यो पढिन्थ्यो
सामान्य भविष्यत् पढ्नेछ पढिनेछ

कर्ता 'म' भएमा कर्मवाच्यमा

  • म पढ्छु → आफू पढिन्छ
  • मैले पढेँ → आफूद्वारा पढियो
  • म पढ्नेछु → आफू पढिनेछ

८.४ भाववाच्य (Impersonal Voice)

परिचय

भाववाच्यमा कर्ता नहुने वा नदेखिने, क्रियाको भाव मात्र बताइन्छ। यो अकर्मक क्रियाको कर्मवाच्य हो।

उदाहरण:

  • रामलाई रुन्छ। (कर्ता छैन, रुनु भाव)
  • बालकलाई सुत्न मन लाग्छ।
  • मलाई हिँड्न मन छ।
  • उनलाई खुसी लाग्छ।
  • तपाईंलाई कस्तो लाग्छ?

सूत्र

कर्म/अनुभव कर्ता (लाई) + अकर्मक क्रिया + भाव

८.५ वाच्य बदल्ने अभ्यास

कर्तृवाच्य → कर्मवाच्य:

कर्तृवाच्य कर्मवाच्य
रामले किताब पढ्छ किताब पढिन्छ
सीताले भात खान्छिन् भात खाइन्छ
बालकले खेल्छ खेलिन्छ
शिक्षकले पढाउँछन् पढाइन्छ
किसानले खेती गर्छन् खेती गरिन्छ
उसले चिठ्ठी लेख्यो चिठ्ठी लेखियो
हामीले गीत गायौं गीत गाइयो
उसले मलाई हेर्यो म हेरिएँ / मलाई हेरियो
रामले किताब पढेको छ किताब पढिएको छ
बालकले खाना खाए खाना खाइयो

कर्मवाच्य → कर्तृवाच्य:

कर्मवाच्य कर्तृवाच्य
किताब पढिन्छ रामले किताब पढ्छ
भात खाइन्छ सीताले भात खान्छिन्
गीत गाइन्छ उसले गीत गाउँछ
चिठ्ठी लेखिन्छ उसले चिठ्ठी लेख्छ
पढाइन्छ शिक्षकले पढाउँछन्

८.६ MCQ खण्ड: वाच्य

प्रश्न १. "रामले किताब पढ्यो" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्मवाच्य
  • (ख) कर्तृवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्तृवाच्य


प्रश्न २. "किताब पढियो" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ३. "रामलाई रुन्छ" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) भाववाच्य


प्रश्न ४. "उसले भात खायो" लाई कर्मवाच्यमा बदल्नुहोस्।

  • (क) भात उसले खायो
  • (ख) भात खाइयो
  • (ग) भात खान्छ
  • (घ) भात खानेछ

उत्तर: (ख) भात खाइयो


प्रश्न ५. "किताब पढिन्छ" लाई कर्तृवाच्यमा बदल्नुहोस्।

  • (क) किताब पढ्छ
  • (ख) रामले किताब पढ्छ
  • (ग) किताब पढे
  • (घ) किताब पढिनेछ

उत्तर: (ख) रामले किताब पढ्छ


प्रश्न ६. कर्मवाच्यमा क्रियामा कुन प्रत्यय लाग्छ?

  • (क) इ/आइ
  • (ख) एको/एकी
  • (ग) दै/तै
  • (घ) नेछ

उत्तर: (क) इ/आइ


प्रश्न ७. कर्मवाच्यमा कर्तालाई कसरी जोडिन्छ?

  • (क) ले
  • (ख) बाट/द्वारा
  • (ग) लाई
  • (घ) मा

उत्तर: (ख) बाट/द्वारा


प्रश्न ८. "पढाइन्छ" मा कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ९. "म पढ्छु" लाई कर्मवाच्यमा कसरी बदलिन्छ?

  • (क) म पढिन्छ
  • (ख) आफू पढिन्छ
  • (ग) मलाई पढिन्छ
  • (घ) मद्वारा पढिन्छ

उत्तर: (ख) आफू पढिन्छ (कर्ता 'म' → 'आफू')


प्रश्न १०. "किताब पढिन्छ" मा कर्म कारक कुन हो?

  • (क) किताब
  • (ख) पढिन्छ
  • (ग) पढ
  • (घ) न

उत्तर: (क) किताब


अध्याय ९: वाक्य संरचना

९.१ वाक्यको परिचय

वाक्य भनेको पूरा अर्थ दिने शब्दहरूको समूह हो। वाक्यमा उद्देश्य र विधेय हुन्छ।

उद्देश्य: वाक्यमा कसको बारेमा कुरा गरिएको छ

विधेय: उद्देश्यको बारेमा के भनिएको छ

उदाहरण:

  • राम पढ्छ। (उद्देश्य: राम, विधेय: पढ्छ)
  • सीता गीत गाउँछिन्। (उद्देश्य: सीता, विधेय: गीत गाउँछिन्)

९.२ वाक्यका प्रकारहरू (रचनाका आधारमा)

१. सरल वाक्य (Simple Sentence)

परिचय: एउटा मात्र उद्देश्य र एउटा मात्र विधेय भएको वाक्य।

उदाहरण:

  • राम पढ्छ।
  • सीता गीत गाउँछिन्।
  • बालक खेल्छ।
  • ऊ हिँड्छ।
  • हामी स्कूल जान्छौं।

पहिचान: एउटा मात्र कर्ता र एउटा मात्र क्रिया

२. संयुक्त वाक्य (Compound Sentence)

परिचय: दुई वा दुईभन्दा बढी सरल वाक्यहरू संयोजकले जोडिएको वाक्य।

संयोजकहरू: र, वा, अथवा, तर, किन्तु, तापनि, तथापि, अनि, या, एवम्, अनि, अन्यथा, होइन भने, नत्र

उदाहरण:

  • राम पढ्छ श्याम खेल्छ।
  • म जान्छु तर ऊ आउँदैन।
  • म आउँछु अनि तिमी जान्छौ।
  • ऊ आउँछ किन्तु बस्दैन।
  • तिमी पढ्छौ वा खेल्छौ।
  • हामी हिँड्छौं अनि उनीहरू पनि हिँड्छन्।

३. मिश्र वाक्य (Complex Sentence)

परिचय: एउटा प्रधान वाक्य र एक वा बढी आश्रित वाक्य मिलेर बनेको वाक्य।

आश्रित वाक्य जोड्ने शब्दहरू: कि, जुन, जो, किनकि, किनभने, यदि, यद्यपि, तापनि, तथापि, जब, तब, जसरी, त्यसरी, जहाँ, त्यहाँ, जुन बेला, त्यस बेला, जति, उति

उदाहरण:

  • जब म आएँ, तब ऊ गयो।
  • जुन किताब मन पर्छ, त्यो किन।
  • यदि पढ्छौ भने पास हुन्छौ।
  • जो गर्छ त्यो पाउँछ।
  • किनकि ऊ आएन, म गएँ।
  • ऊ भन्छ कि ऊ आउँछ।
  • जहाँ पुग्छ, त्यहाँ बस्छ।

९.३ अर्थका आधारमा वाक्यका प्रकारहरू

१. विधिवाचक वाक्य (Assertive/Declarative)

  • कथन/जानकारी दिने
  • राम पढ्छ।
  • म स्कूल जान्छु।

२. प्रश्नवाचक वाक्य (Interrogative)

  • प्रश्न गर्ने
  • तिमी कहाँ जान्छौ?
  • किताब कसको हो?

३. आज्ञार्थक वाक्य (Imperative)

  • आदेश/अनुरोध
  • पढ।
  • यहाँ आउ।
  • चुप लाग।

४. विस्मयादिबोधक वाक्य (Exclamatory)

  • आश्चर्य/भाव व्यक्त
  • अरे! कस्तो राम्रो!
  • ओहो! कति सुन्दर!

५. इच्छावाचक वाक्य (Optative)

  • इच्छा/आशीर्वाद
  • यस्तै होस्!
  • देशको भलो होस्!

९.४ वाक्य रूपान्तरण

सरल → संयुक्त

  • सरल: राम हाँस्दै आयो। → संयुक्त: राम हाँस्यो र आयो।
  • सरल: ऊ पढेर गयो। → संयुक्त: ऊ पढ्यो र गयो।
  • सरल: उसले खाएर सुत्यो। → संयुक्त: उसले खायो र सुत्यो।

सरल → मिश्र

  • सरल: पढेको मान्छे सफल हुन्छ। → मिश्र: जसले पढ्छ, त्यो सफल हुन्छ।
  • सरल: सूर्य उदाएपछि फूल फुल्छ। → मिश्र: जब सूर्य उदाउँछ, तब फूल फुल्छ।
  • सरल: ऊ असफल भयो किनभने उसले मेहनत गरेन। → मिश्र: उसले मेहनत नगरेकाले ऊ असफल भयो। / ऊ असफल भयो, किनभने उसले मेहनत गरेन।

संयुक्त → मिश्र

  • संयुक्त: ऊ आयो र म गएँ। → मिश्र: ऊ आएपछि म गएँ। / ऊ आँदा म गएँ।
  • संयुक्त: ऊ पढ्छ र पास हुन्छ। → मिश्र्र: ऊ पढ्नाले पास हुन्छ।
  • संयुक्त: ऊ गयो तर आएन। → मिश्र: ऊ गए तर आएन। (यी उस्तै हुन्छन्)

मिश्र → सरल

  • मिश्र: जब ऊ आयो, म गएँ। → सरल: ऊ आएपछि म गएँ।
  • मिश्र: जसले मेहनत ग¥यो, त्यो सफल भयो। → सरल: मेहनती मान्छे सफल भयो।
  • मिश्र: ऊ भन्छ कि ऊ आउँछ। → सरल: उसको भनाइ उसको आउने कुरा हो।
  • मिश्र: यदि पढ्छौ भने पास हुन्छौ। → सरल: पढेमा पास हुन्छौ।

मिश्र → संयुक्त

  • मिश्र: जब ऊ आयो, म गएँ। → संयुक्त: ऊ आयो र म गएँ।
  • मिश्र: जसले पढ्यो त्यो पास भयो। → संयुक्त: कसैले पढ्यो र त्यो पास भयो।
  • मिश्र: किनभने ऊ आएन, म गएँ। → संयुक्त: ऊ आएन र म गएँ।

९.५ MCQ खण्ड: वाक्य संरचना

प्रश्न १. "राम पढ्छ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सरल


प्रश्न २. "राम पढ्छ र श्याम खेल्छ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) संयुक्त


प्रश्न ३. "जब ऊ आयो, म गएँ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र


प्रश्न ४. "ऊ पढेर गयो" लाई संयुक्त वाक्यमा बदल्नुहोस्।

  • (क) ऊ पढ्छ र जान्छ
  • (ख) ऊ पढ्यो र गयो
  • (ग) ऊ पढ्थ्यो र जान्थ्यो
  • (घ) ऊ पढ्नेछ र जानेछ

उत्तर: (ख) ऊ पढ्यो र गयो


प्रश्न ५. "जसले पढ्यो त्यो सफल भयो" लाई सरल वाक्यमा बदल्नुहोस्।

  • (क) पढ्ने मान्छे सफल हुन्छ
  • (ख) पढेको मान्छे सफल भयो
  • (ग) सफल मान्छे पढ्थ्यो
  • (घ) सबै सफल भए

उत्तर: (ख) पढेको मान्छे सफल भयो


प्रश्न ६. संयुक्त वाक्यमा कति उद्देश्य र विधेय हुन्छन्?

  • (क) एक
  • (ख) दुई वा बढी
  • (ग) तीन
  • (घ) कुनै पनि हुँदैन

उत्तर: (ख) दुई वा बढी


प्रश्न ७. "चुप लाग" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) विधिवाचक
  • (ख) प्रश्नवाचक
  • (ग) आज्ञार्थक
  • (घ) विस्मयादिबोधक

उत्तर: (ग) आज्ञार्थक


प्रश्न ८. "कस्तो राम्रो दिन!" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) विधिवाचक
  • (ख) प्रश्नवाचक
  • (ग) आज्ञार्थक
  • (घ) विस्मयादिबोधक

उत्तर: (घ) विस्मयादिबोधक


प्रश्न ९. मिश्र वाक्यमा कति प्रधान र आश्रित वाक्य हुन्छन्?

  • (क) १ प्रधान, १ आश्रित
  • (ख) २ प्रधान, १ आश्रित
  • (ग) १ प्रधान, ० आश्रित
  • (घ) ० प्रधान, १ आश्रित

उत्तर: (क) १ प्रधान, १ आश्रित (वा बढी)


प्रश्न १०. "ऊ पढ्छ र म लेख्छु" मा कुन संयोजक छ?

  • (क) तर
  • (ख) किन्तु
  • (ग) र
  • (घ) वा

उत्तर: (ग) र


अध्याय १०: शब्दनिर्माण

१०.१ उपसर्ग (Prefix)

परिचय

शब्दको अगाडि जोडिएर नयाँ शब्द बनाउने शब्दांशलाई उपसर्ग भनिन्छ। उपसर्गले मूल शब्दको अर्थलाई उल्टाउने, विशिष्ट बनाउने वा नयाँ अर्थ दिने काम गर्छ।

नेपालीका प्रमुख उपसर्गहरू

१. अ (नकारात्मक अर्थ): अधर्म, अज्ञान, अपवित्र, असाध्य, असली

  • सु + अ = असु (नराम्रो)

२. अधि (माथि वा मुख्य): अधिपति, अधिकार, अधिराज, अधिराज्य, अधिकारी

३. अनु (पछि, साथमा): अनुसार, अनुकूल, अनुपम, अनुशासन, अनुभव

४. अप (विपरीत, नकारात्मक): अपमान, अपशब्द, अपव्यय, अपठित

५. अभि (विरुद्ध, तिर): अभिमुख, अभियान, अभिवादन

६. आ (नजिक, तिर): आशीर्वाद, आमुख, आह्वान

७. उप (नजिक, सहायक): उपाध्यक्ष, उपनगर, उपकार, उपचार, उपहार

८. उत् / उद् (माथि): उत्पत्ति, उद्भव, उत्सव, उदार, उदय

९. कु (नराम्रो): कुकर्म, कुरीति, कुपुत्र, कुशासन, कुसंग

१०. चिर (लामो समयसम्म): चिरकाल, चिरञ्जीवी, चिरस्थायी

११. दुर् / दु (नराम्रो): दुर्गुण, दुर्दशा, दुर्जन, दुःख

१२. नि (भित्र, तल): निकट, निदान, निरोग, नियम, निर्णय

१३. निर् / निः (बिना): निरर्थक, निरपराध, निर्जल, निडर, निःशुल्क

१४. परा (उल्टो, विपरीत): पराजय, पराक्रम, परावर्तन, पराधीन

१५. प (पनि): पचास, पन्ध्र

१६. प्र (धेरै वा अगाडि): प्रयत्न, प्रगति, प्रहार, प्रदर्शन, प्रभाव

१७. प्रति (उल्टो, विरुद्ध): प्रतिदिन, प्रतिकूल, प्रतिनिधि, प्रतिबद्ध

१८. ब (पनि): बत्तीस, बयालीस

१९. वि (विशेष वा विपरीत): विज्ञान, विदेश, विनाश, विभाग, विशेष

२०. सम् / स (राम्रो, साथमा): सम्पत्ति, समाचार, सङ्गीत, सहयोग, सद्भाव

२१. सु (राम्रो): सुकर्म, सुशासन, सुगम, सुलभ, सुपुत्र

२२. अ (नकारात्मक): असभ्य, असफल, असंभव, असुन्दर

१०.२ प्रत्यय (Suffix)

परिचय

शब्दको पछाडि जोडिएर नयाँ शब्द बनाउने शब्दांशलाई प्रत्यय भनिन्छ। नेपालीमा दुई प्रकारका प्रत्यय हुन्छन्:

१. कृत् प्रत्यय: धातुको पछाडि लाग्ने

  • पढ् + आइ = पढाइ
  • गर् + ई = गरी

२. तद्धित प्रत्यय: नाम, सर्वनाम वा विशेषणको पछाडि लाग्ने

  • सहर + ई = सहरी
  • बुद्धि + मान् = बुद्धिमान्

नेपालीका प्रमुख प्रत्ययहरू

१. आई / ई / ई (भाववाचक नाम बनाउने):

  • पढ् + आइ = पढाइ
  • लेख् + ई = लेखी
  • पिउ + ई = पिउने/पिउँँ
  • बुन्न + ई = बुनाई
  • गर् + ई = गरी

२. नु (क्रियार्थक नाम):

  • पढ् + नु = पढ्नु
  • खा + नु = खानु
  • जा + नु = जानु

३. ई / लो / ली / लु / ईय (विशेषण बनाउने):

  • घर + लु = घरेलु
  • गाउँ + लो = गाउँलो
  • कृष्ण + ईय = कृष्णीय (कालो)
  • सहर + ई = सहरी

४. मा / मा (संज्ञा बनाउने):

  • गरि + मा = गरिमा
  • महि + मा = महिमा
  • लघि + मा = लघिमा

५. ता / त्व (भाववाचक नाम):

  • मानव + ता = मानवता
  • मित्र + ता = मैत्री (पुरानो)
  • नेता + त्व = नेतृत्व
  • गुरु + त्व = गुरुत्व

६. इत (विशेषण वा नाम):

  • हर्ष + इत = हर्षित
  • कृष्ण + इत = कृष्णित
  • वि + ज्ञ + ान = विज्ञान

७. क (विशेषण बनाउने):

  • पति + क = पतिक
  • राज + क = राजक
  • मानव + क = मानवक

८. इक (विशेषण):

  • सामाज + इक = सामाजिक
  • ऐतिहास + इक = ऐतिहासिक
  • आर्थ + इक = आर्थिक

९. ईय (विशेषण):

  • कृष्ण + ईय = कृष्णीय
  • जन + ईय = जनीय
  • स्थान + ईय = स्थानीय

१०. मय / मयी (पूर्ण भएको):

  • ज्ञान + मय = ज्ञानमय
  • सुख + मय = सुखमय
  • आनन्द + मय = आनन्दमय

११. वान् / वती (पूर्ण भएको):

  • गुण + वान् = गुणवान्
  • धन + वान् = धनवान्
  • लक्ष्मी + वती = लक्ष्मीवती

१२. आलु / एलु (सम्बन्ध):

  • घर + एलु = घरेलु
  • गाउँ + आलु = गाउँलु
  • सहर + आलु = सहरालु

१३. हरू (बहुवचन):

  • केटा + हरू = केटाहरू
  • घर + हरू = घरहरू
  • मान्छे + हरू = मान्छेहरू

१०.३ समास (Compound Words)

परिचय

दुई वा दुईभन्दा बढी शब्दहरू जोडेर एउटा नयाँ शब्द बनाउने प्रक्रियालाई समास भनिन्छ।

समासका प्रकारहरू

१. तत्पुरुष समास: दोस्रो पद प्रधान हुन्छ, पहिलो पद विशेषता बताउँछ

  • कक्षाकोठा (कक्षाको + कोठा)
  • राजकुमार (राजाको + कुमार)
  • गङ्गाजल (गङ्गाको + जल)
  • हिमालय (हिमको + आलय)
  • पुस्तकालय (पुस्तकको + आलय)

२. कर्मधारय समास: दुवै पद प्रधान, विशेषण-विशेष्य सम्बन्ध

  • कालोमान्छे (कालो + मान्छे)
  • नीलगाय (नीलो + गाय)
  • कमलनयन (कमल + नयन) - कमल जस्तै आँखा

३. द्विगु समास: पहिलो पद सङ्ख्यावाचक

  • दशकुमार (दश + कुमार)
  • चौघेरा (चार + घेरा)
  • त्रिभुवन (तीन + भुवन)
  • पञ्चवटी (पाँच + वटी)

४. द्वन्द्व समास: दुवै वा बढी पदहरू मिल्छन्

  • रामलक्ष्मण (राम + लक्ष्मण)
  • सुखदुःख (सुख + दुःख)
  • हाँसीखुसी (हाँसी + खुसी)
  • लेखापढी (लेखा + पढी)
  • अनिपानी (अनि + पानी)

५. अव्ययीभाव समास: अव्यय (क्रियायोगी) पहिलो पद

  • बेखर्ची (बे + खर्ची)
  • यथाशक्ति (यथा + शक्ति)
  • प्रतिदिन (प्रति + दिन)
  • हरेक (हर + एक)
  • सप्रसंग (स + प्रसंग)

६. बहुव्रीहि समास: तेस्रो पदलाई बुझाउने

  • त्रिलोचन (तीन ओटा लोचन भएको = शिव)
  • दशानन (दश ओटा अनन भएको = रावण)
  • चतुर्भुज (चार भुजा भएको = विष्णु)

१०.४ द्वित्व (Reduplication)

परिचय

शब्द दोहो¥याएर बनाइएको शब्दलाई द्वित्व शब्द भनिन्छ।

द्वित्वका प्रकारहरू

१. पूर्ण द्वित्व: पूरा शब्द दोहो¥याउने

  • हल्लोखल्लो, भागाभाग, हुर्रुर

२. आंशिक द्वित्व: शब्दको केही भाग मात्र दोहो¥याउने

  • चौघेरा (चार + घेरा)
  • दशकुमार (दश + कुमार)
  • ठूलाठूला (आंशिक + बहुवचन)

१०.५ अनुकरणात्मक शब्द (Onomatopoeia)

परिचय

शब्दको ध्वनिबाटै अर्थ बुझिने शब्दलाई अनुकरणात्मक शब्द भनिन्छ।

उदाहरणहरू:

  • ठूल्ठूलो, सानोसानो, रातोरातो
  • टूलटूल, फुस्रोफुस्रो, नीलोनीलो
  • हुर्रुर, फुर्रुर, झ्याउँझ्याउँ

१०.६ MCQ खण्ड: शब्दनिर्माण

प्रश्न १. "असभ्य" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) स
  • (ग) सभ्य
  • (घ) भ्य

उत्तर: (क) अ


प्रश्न २. "प्रतिदिन" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) प्रति
  • (ख) दिन
  • (ग) प्र
  • (घ) ति

उत्तर: (क) प्रति


प्रश्न ३. "सुकर्म" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) कर्म
  • (ख) सु
  • (ग) स
  • (घ) म

उत्तर: (ख) सु


प्रश्न ४. "पढाइ" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) पढ
  • (ख) आइ
  • (ग) ाइ
  • (घ) इ

उत्तर: (ख) आइ


प्रश्न ५. "घरेलु" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) घर
  • (ख) एलु
  • (ग) लु
  • (घ) रे

उत्तर: (ख) एलु


प्रश्न ६. "कक्षाकोठा" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (क) तत्पुरुष (कक्षाको + कोठा)


प्रश्न ७. "त्रिभुवन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु (तीन + भुवन)


प्रश्न �. "सुखदुःख" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (घ) द्वन्द्व


प्रश्न ९. "चिरञ्जीवी" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) चिर
  • (ख) जीवी
  • (ग) चिरन्
  • (घ) जी

उत्तर: (क) चिर


प्रश्न १०. "सामाजिक" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) सामा
  • (ख) जिक
  • (ग) इक
  • (घ) क

उत्तर: (ग) इक


अध्याय ११: पर्यायवाची र विपरीतार्थक शब्द

११.१ पर्यायवाची शब्द (Synonyms)

पर्यायवाची शब्द भनेको एउटै अर्थ भएका फरक-फरक शब्दहरू हुन्।

महत्त्वपूर्ण पर्यायवाची शब्दहरू

शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
सूर्य रवि, भानु, आदित्य, दिनकर, प्रभाकर, मार्तण्ड, सविता
चन्द्रमा शशी, रजनीपति, इन्दु, सोम, कलाधर, निशाकर, चन्द्र
पृथ्वी भू, भूमि, धरा, धरित्री, वसुधा, मही, क्षिति, भूमण्डल
पानी जल, नीर, अम्बु, तोय, सलिल, पय, वारि, अप्
अग्नि आगो, पावक, अनल, वह्नि, कृशानु, ज्वाला, हुताशन
हावा वायु, पवन, समीर, अनिल, मरुत, वात, पवमान
आकाश गगन, नभ, अम्बर, व्योम, अन्तरिक्ष, ख
पर्वत गिरि, अचल, भूधर, शैल, नग, अद्रि, महीधर
नदी सरिता, तटिनी, निर्झरिणी, कूलम्भसा, आपगा, स्रोतस्विनी
समुद्र सागर, सिन्धु, रत्नाकर, सिंधु, उदधि, पारावार, अर्णव
सत्य ठीक, सच, यथार्थ, सत्यता, तथ्य, वास्तविकता
झूठो मिथ्या, असत्य, कपट, छल, मिथ्यावाद, कूट
सुन्दर रमणीय, मनोहर, चारु, कान्त, मनोज्ञ, सुषमा, लावण्य
मन हृदय, चित्त, अन्तर, हियो, मानस, दिल
आँखा नेत्र, चक्षु, लोचन, नयन, अक्षि, दृग
मुख आनन, वदन, मुख, आस्य, वक्त्र, मुखड़ा
माटो मृत्तिका, माटी, भूमि, मृदा, कर्दम, पङ्क
रात रात्रि, निशा, रजनी, विभावरी, यामिनी, क्षणदा
दिन दिवस, वार, दिन, दिवा, अहर्निश, दिवस
अन्धकार तम, तमस, अन्धकार, अँधेरी, रात्रि, तिमिर
प्रकाश ज्योति, आलोक, कान्ति, दीप्ति, उज्यालो, प्रभा
शिक्षक गुरु, आचार्य, उपाध्याय, शिक्षक, अध्यापक, पण्डित
विद्यार्थी छात्र, शिष्य, चेलो, विद्यार्थी, शागिर्द
युद्ध सङ्ग्राम, लडाइँ, जङ्ग, रण, समर, भेरी
विजय जीत, जय, विजय, सफलता, सिद्धि
पराजय हार, पराजय, असफलता, हानि
सुख आनन्द, हर्ष, प्रसन्नता, खुसी, सुख, सन्तोष
दुःख पीडा, कष्ट, तकलीफ, दुःख, शोक, खेद, विषाद
रोग बिमारी, व्याधि, आमय, रुग्णता, अस्वस्थता, रोग
स्वास्थ्य निरोगता, तन्दुरुस्ती, आरोग्य, स्वास्थ्य, कुशलता
विश्वास आस्था, भरोसा, निष्ठा, विश्वास, श्रद्धा, प्रतीति
अविश्वास सन्देह, शङ्का, अविश्वास, अपत्ति
साहस हिम्मत, पराक्रम, वीरता, साहस, शौर्य, ओज
कायरता डरपोकपन, भीरुता, कायरता, भीरुत्व
यश कीर्ति, प्रतिष्ठा, यश, प्रसिद्धि, ख्याति, गौरव
अपयश बदनामी, अपयश, अपकीर्ति, कुख्याति
मित्र साथी, सखा, मित्र, बन्धु, सहयोगी, मीत
शत्रु दुश्मन, वैरी, शत्रु, अरि, रिपु, प्रतिपक्षी
ज्ञान विद्या, ज्ञान, बुद्धि, प्रज्ञा, मति, ज्ञानविज्ञान
अज्ञानता अविद्या, अज्ञान, मूर्खता, अज्ञानता, अविवेक
बुद्धिमान पण्डित, विद्वान, बुद्धिमान, ज्ञानी, प्राज्ञ, मेधावी
मूर्ख अज्ञ, मूर्ख, बेवकूफ, निर्बुद्धि, जड, अल्पबुद्धि
गृह घर, गृह, निवास, आवास, भवन, गृहस्थी, नीड
कृषक किसान, खेतिहर, कृषक, कृषिजीवी
पशु जनावर, पशु, प्राणी, जीव, मृग, पशु
महिला नारी, स्त्री, महिला, महिला, वनिता, कान्ता, अबला
पुरुष मान्छे, पुरुष, नर, मानव, पुरुष, मनुज
बालक केटाकेटी, बालक, बालबालिका, शिशु, बच्चा
वृद्ध बूढो, वृद्ध, वयोवृद्ध, पाको, ज्येष्ठ
भोक क्षुधा, भूख, भोक, अनशन, उपवास
तिर्खा पिपासा, तिर्खा, तृष्णा
निन्द्रा निद्रा, सुत्ने, नींद, निन्द्रा, शयन, स्वप्न
स्वप्न सपना, स्वप्न, सपना, निद्रादर्शन
मृत्यु मृत्यु, मौत, देहान्त, निधन, अन्त, प्राणान्त
जीवन जीवन, जिउने, प्राण, आयु, जीवित
साथी मित्र, सखा, साथी, बन्धु, संगी
हतियार अस्त्र, शस्त्र, हतियार, आयुध
वर्षा वर्षा, झरी, पानी पर्ने, वृष्टि, मेघ
शरद शरद, हेमन्त, पतझर, शिशिर
बसन्त बसन्त, वसन्त, फूल फुल्ने ऋतु, कुसुमे
ग्रीष्म गर्मी, ग्रीष्म, ऊष्ण
वर्ष वर्षा ऋतु, वर्षा काल, वर्ष
चाँदी रजत, चाँदी, रूपा, चन्द्रहास
सुन कनक, हेम, हिरण्य, स्वर्ण, सुन, कञ्चन
पत्थर पाषाण, प्रस्तर, पत्थर, अश्मन, शिला
हरियो श्यामल, हरियो, हरित, सस्य
रातो अरुण, रक्त, रातो, लोहित, रक्तिम
सेतो श्वेत, धवल, सेतो, शुभ्र, सित
कालो कृष्ण, श्याम, कालो, अन्धकार, तामस
पहेँलो पीत, हरिद्रा, पहेँलो, सुवर्ण
नीलो नील, नीलो, श्याम, आसमानी
ठूलो विशाल, महान्, बृहत्, विराट, ठूलो
सानो क्षुद्र, लघु, सानो, छोटो, अणु
नयाँ नूतन, नयाँ, नव, नवीन, अभिनव
पुरानो प्राचीन, पुरातन, पुरानो, पुराण, चिरन्तन
राम्रो उत्तम, श्रेष्ठ, राम्रो, सुन्दर, भलो, असल
नराम्रो कु, अधम, नीच, नराम्रो, बुरा, असल
सत्य ठीक, सच, यथार्थ, सत्य, सत्यता
झूठो मिथ्या, कूट, छल, असत्य, झूठ
प्रेम माया, स्नेह, प्रेम, अनुराग, अनन्य, प्रीति
घृणा द्वेष, घृणा, विद्वेष, रागद्वेष, अरुचि
क्रोध रिस, क्रोध, कोप, रोष, प्रकोप, अमर्ष
शान्ति सुख, शान्ति, निर्वाण, उपशम, प्रशम
कलह झगडा, कलह, विवाद, कलुष, वैमनस्य
जीविका गुजारा, जीविका, रोजी, निर्वाह
शिक्षा तालीम, शिक्षा, विद्या, प्रशिक्षण, उपदेश
पाप दोष, पाप, अधर्म, कुकर्म, अपराध
पुण्य धर्म, पुण्य, सत्कर्म, शुभकर्म, सुकृत्य

११.२ विपरीतार्थक शब्द (Antonyms)

विपरीतार्थक शब्द भनेको विपरीत अर्थ भएका शब्दहरू हुन्।

महत्त्वपूर्ण विपरीतार्थक शब्दहरू

शब्द विपरीतार्थक
सत्य झूठो, मिथ्या, असत्य
झूठो सत्य, ठीक, सच
सुख दुःख, पीडा, कष्ट
दुःख सुख, आनन्द, हर्ष
जीत हार, पराजय
हार जीत, विजय
साथी शत्रु, दुश्मन, वैरी
शत्रु मित्र, साथी
प्रेम घृणा, द्वेष, राग
घृणा प्रेम, स्नेह
नयाँ पुरानो, प्राचीन
पुरानो नयाँ, नवीन
राम्रो नराम्रो, खराब
नराम्रो राम्रो, असल
ठूलो सानो, क्षुद्र
सानो ठूलो, विशाल
अगाडि पछाडि, पछि
पछाडि अगाडि, सम्मुख
माथि तल, तल्लो
तल माथि, उच्च
भित्र बाहिर, बाह्य
बाहिर भित्र, आभ्यन्तर
दिन रात, रात्रि
रात दिन, दिवस
उज्यालो अँधेरी, अन्धकार
अँधेरी उज्यालो, प्रकाश
हाँसो रुदन, विलाप
रुदन हाँसो, हास्य
आय व्यय, खर्च
व्यय आय, आम्दानी
बाँच्नु मर्नु, मृत्यु
मर्नु बाँच्नु, जीवित
आउनु जानु, प्रस्थान
जानु आउनु, आगमन
उठ्नु बस्नु, लेट्नु
बस्नु उठ्नु, उभिनु
सिक्नु सिकाउनु, पढाउनु
सिकाउनु सिक्नु
प्रश्न उत्तर, जवाफ
उत्तर प्रश्न, सवाल
सुरु अन्त्य, अन्त
अन्त्य सुरु, आरम्भ
दिनु लिनु, प्राप्त
लिनु दिनु
जोड्नु छुट्ट्याउनु, अलग गर्नु
छुट्ट्याउनु जोड्नु, मिलाउनु
अग्लो होचो, बौना
होचो अग्लो, उच्च
गहिरो छिटो, उथलो
उथलो गहिरो, गम्भीर
धनी गरिब, निर्धन
गरिब धनी, सम्पन्न
युवा वृद्ध, बूढो
वृद्ध युवा, जवान
प्रसिद्ध अप्रसिद्ध, अज्ञात
अज्ञात प्रसिद्ध, विख्यात
स्पष्ट अस्पष्ट, अस्पष्ट
अस्पष्ट स्पष्ट, स्पष्ट
सजिलो गाह्रो, कठिन
गाह्रो सजिलो, सरल
सरल जटिल, कठिन
कठिन सरल, सजिलो
असली नक्कली, जाली
नक्कली असली, सक्कली
सफा फोहोर, मैलो
फोहोर सफा, स्वच्छ
सुक्खा भिजेको, ओसिलो
भिजेको सुक्खा, शुष्क
पाकेको काँचो, अपरिपक्व
काँचो पाकेको, पाक्यो
जाग्नु सुत्नु, निद्रा लाग्नु
सुत्नु जाग्नु, बिउँझनु
बाँच्नु मर्नु
मर्नु बाँच्नु
खुला बन्द, रोकिएको
बन्द खुला, उद्घाटित
छिटो ढिलो, बिस्तारै
ढिलो छिटो, शीघ्र
गर्नु नगर्नु, छोड्नु
नगर्नु गर्नु, कार्य गर्नु
चाहनु नचाहनु, अनिच्छा
अनिच्छा चाहना, इच्छा
सम्भव असम्भव, असाध्य
असम्भव सम्भव, साध्य
सन्तुष्ट असन्तुष्ट, अप्रसन्न
असन्तुष्ट सन्तुष्ट, प्रसन्न
सफल असफल, विफल
असफल सफल, सिद्ध
बुद्धिमान मूर्ख, अज्ञ
मूर्ख बुद्धिमान, विद्वान
साहसी कायर, डरपोक
कायर साहसी, वीर
ईर्ष्या सन्तोष, तुष्टि
सन्तोष ईर्ष्या, असन्तोष
विनम्र अहङ्कारी, घमण्डी
अहङ्कारी विनम्र, भद्र
उदार कङ्जूस, कृपण
कङ्जूस उदार, दानी

११.३ MCQ खण्ड: पर्यायवाची र विपरीतार्थक

प्रश्न १. "सूर्य" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) चन्द्रमा
  • (ख) रवि
  • (ग) तारा
  • (घ) पृथ्वी

उत्तर: (ख) रवि


प्रश्न २. "पानी" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) अग्नि
  • (ख) जल
  • (ग) पवन
  • (घ) माटो

उत्तर: (ख) जल


प्रश्न ३. "पृथ्वी" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) आकाश
  • (ख) धरा
  • (ग) पानी
  • (घ) अग्नि

उत्तर: (ख) धरा


प्रश्न ४. "सुख" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) आनन्द
  • (ख) दुःख
  • (ग) शान्ति
  • (घ) प्रेम

उत्तर: (ख) दुःख


प्रश्न ५. "नयाँ" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) राम्रो
  • (ख) पुरानो
  • (ग) ठूलो
  • (घ) सानो

उत्तर: (ख) पुरानो


प्रश्न ६. "मित्र" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) साथी
  • (ख) शत्रु
  • (ग) बन्धु
  • (घ) मीत

उत्तर: (ख) शत्रु


प्रश्न ७. "आकाश" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पृथ्वी
  • (ख) गगन
  • (ग) पानी
  • (घ) अग्नि

उत्तर: (ख) गगन


प्रश्न ८. "हावा" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पवन
  • (ख) जल
  • (ग) अग्नि
  • (घ) माटो

उत्तर: (क) पवन


प्रश्न ९. "दिन" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) बिहान
  • (ख) रात
  • (ग) साँझ
  • (घ) दिउँसो

उत्तर: (ख) रात


प्रश्न १०. "प्रेम" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) माया
  • (ख) घृणा
  • (ग) स्नेह
  • (घ) अनुराग

उत्तर: (ख) घृणा


अध्याय १२: उखान र टुक्का

१२.१ उखान (Proverbs)

उखान भनेको अनुभवबाट बनेको छोटो वाक्य हो जसमा गहिरो अर्थ लुकेको हुन्छ।

महत्त्वपूर्ण उखानहरू

उखान अर्थ
अभावले गरिबी, अनावृष्टिले दुःख अभावमा पनि कष्ट हुन्छ
अल्छीको बाउ तीन वर्ष पुग्दैन अल्छी मान्छे कहिल्यै सफल हुँदैन
अन्धाले हात्ती छामे झैं अन्धाले नदेखी अनुमान गरेको
अघि आँखा पछि कान आँखाले नदेखे पनि कानले सुन्न सकिने
अरुको भलो चित्तमा, आफ्नो भलो गोजीमा आफ्नो स्वार्थ पहिले
अरुको हाँसोमा हाँस्ने, आँखामा आँसु बाहिर हाँस्ने भित्र रुने
अँध्यारोमा सबै खालि उस्तै अन्धकारमा सबै उस्तै देखिन्छ
अन्धालाई अँध्यारो अन्धा मान्छेलाई जुनसुकै बेला उस्तै
आँखा देख्दैन भनेर मन पनि विश्वास गर्दैन जब आँखाले देख्दैन तब मनले पनि विश्वास गर्दैन
आँखा नदेखे पनि मनले देख्छ सद्भावले सबै देख्छ
आँसु पुछ्ने साथी साँचो साथी
आकाशको फल आँखा ताक्ने असम्भव कुरा चाहने
आफ्नो देश आफ्नै जस्तो विदेश जति राम्रो भए पनि आफ्नो देश राम्रो
आमाको मुख हेर्ने, बाबुको जुध्ने आमाको आशीर्वाद, बाबुको डर
उँभो लागेपछि मात्र खुट्टा देखिन्छ सफल भएपछि मात्र साथीहरू देखिन्छन्
एक हातले ताली बज्दैन दुई जना नभई काम हुँदैन
एकले अर्कालाई साथ दिन्छ, अर्कोले अर्कोलाई मिलेर काम गर्नुपर्छ
ओठमा राम नाम, कलिजोमा कुटुम्ब बोलीमा राम्रो, भित्र खराब
करले गर्ने हेला, पापले गर्ने केला नराम्रो कामको फल पछि आउँछ
काठको कुकुर काठै हान्ने काठको कुकुरलाई काठले हान्दा आवाज आउँदैन
कुकुरलाई काँध्यो भन्दैमा सुँघ्ने स्वभाव हराउँदैन स्वभाव कहिल्यै बदलिँदैन
कुकुरले हाँस देखेर पुच्छर हल्लाउँछ सजिलोमा सबै साथी
कुम्लो माटोले माटो काढ्ने उस्तैले उस्तैलाई
के गर्नु, के नगर्नु अन्योलमा पर्दा
खाएपछि मात्र जुँगा मुछ्ने पछुतो गर्ने
गाउँ गाउँमा सिंह, जहाँ पुगे त्यहाँ शेर आफू सबैतिर बहादुर
गाली गर्नु स्वभाव हो, मन पराउनु दुर्लभ मन नपराउने मान्छे राम्रो
गोरु खोज्ने र गोरु पाउने इच्छा र पूर्ति
घरको भात पनि तातो, घरको लुगा पनि आफ्नै राम्रो
चोरको मुन्दरी भन्दैमा हराउँदैन चोरी गरेको सम्पत्ति गुम्दैन
छोरा हुर्काउनु छोराको, बुबा हुर्काउनु संसारको बाबु बढेपछि अरूको भर पर्नुपर्छ
जसको लाठी उसको भैंसी शक्तिशालीको जित
जहाँ गए पनि आफ्नै बाटो आफ्नो बाटो नछोड्ने
जे गरे पनि राम्ररी गर जुनसुकै काम गरे पनि राम्रो गर्नुपर्छ
झमक्क बाजा, झ्याम्म गीत बाहिर राम्रो, भित्र खराब
टाउको नभएको मान्छे टाउको नभएको भैंसी अरूलाई आफ्नो जस्तो देख्ने
ठूलो मान्छेको ठूलै कुरा, सानो मान्छेको सानो कुरा ठूला मान्छेका कुरा ठूला
डोकोमा डोको, बोकोमा बोको सँधै सँगै
ढुङ्गा खोज्दै गए पहाड भेटिन्छ खोज्दै जाँदा ठूलो कुरा भेटिन्छ
तरुनो मरुवा, बूढो सिकारु नयाँ मान्छेलाई सिक्ने बानी हुन्छ
दुधले नुहाए झैं राम्ररी
दैलोमा आँगन, आँगनमा खेत गरिबी
नअध्याएको पनि गुरु, अग्लो मान्छेलाई घुँडा टेकाउने अरूको दर्जा नबुझ्ने
नक्कली भिक्षु, नक्कली पण्डित नक्कली ज्ञानी
नचाहिँदो कुरा कान पनि सुन्दैन जुन कुरा चाहिँदैन त्यो सुन्न पनि मन लाग्दैन
नबुझेको कुरा सोध्नु, बुझेको कुरा भन्नु ज्ञानको बाटो
नयाँ घरमा, नयाँ भान्सा नयाँ ठाउँमा नयाँ नयाँ कुरा
निन्दा गर्ने मुख पनि आफ्नै आफूले आफैलाई गाली गर्ने
पछ्याउने पनि पछि, अगाडि जाने पनि अगाडि दुवैतिर अनुशासन
पहिले आफ्नो, पछि अरूको पहिले आफू हेर्ने
पानी बिनाको माछा असहाय
पापीको पाप, पुण्यको पुण्य जसको गुण उसैको
पेटको लागि पाप, पेटको लागि पुण्य भोकले मान्छेलाई जे गर्न पनि बाध्य पार्छ
फट्याइँमा फेरि बारम्बार उस्तै
बाँदरलाई बाँसरी, अँगुरोलाई अँगुरी सबैलाई आफ्नो जस्तै
बाटोमा नपर्ने, घरमा पर्ने अनपेक्षित कुरा
बिरालोलाई बाघ बनाउनु सानो कुरालाई ठूलो बनाउनु
बूढो मान्छे, जवान विचार उमेर ठूलो भए पनि विचार जवान
भेडालाई भेडा, बाघलाई बाघ उस्तैलाई उस्तै
भेडी भेडी, बाघी बाघ स्वभाव अनुसारको
मरे पनि किराँती मरे, नमरे पनि किराँती नमरे हिम्मत गर्ने
मुखमा मुख एकै प्रकारको
रुखलाई रुख, माटोलाई माटो आफ्नो जाति अनुसारको
लाज नभएको मान्छेलाई कुकुरले पनि टोक्दैन निर्लज्ज मान्छे
लोभले पाप, लोभले दुःख लोभमा सबै बिग्रन्छ
शत्रुको मुखमा स्याउ, मित्रको मुखमा विष शत्रु र मित्रको भेद
साँचो साथी सङ्गी, झूटो साथी फटाहा साँचो र झूटो साथीको भेद
सानो जुकोटी, ठूलो भकारी सानो घर, ठूलो भकारी
सुखमा साथी, दुःखमा कसैले पनि सुखमा साथी धेरै, दुःखमा कोही हुँदैन
सेतो भयो भन्दैमा दूध हुँदैन बाहिर सेतो देखिए पनि दूध नहुन सक्छ
हाँस उठ्नु भन्दैमा मुख बिग्रिँदैन हाँस्ने मान्छे कहिल्यै बिग्रिँदैन
हावा खानु, धुलो खानु बेकारमा समय बिताउनु
हिँड्ने लाटो, उभिने लाटो न अगाडि न पछाडि
हात्ती आए, हात्ती गए, मुसो पनि मरे ठूला कुरा आउँदा साना कुरा हराउँछन्
हिजो पनि म, आज पनि म, भोलि पनि म सधैं आफ्नै स्वार्थ
होस् हुनेले होस् गर्छ, होस् नहुनेलाई लाग्छ सम्झनशील मान्छेले सोच्छ
अरूको काम गर्नु आफ्नो काम, आफ्नो काम गर्नु पनि अरूको काम सदैव सबैको काम गर्ने

१२.२ टुक्का (Saying/Couplets)

टुक्का भनेको छोटो, तीखो र व्यङ्ग्यात्मक वाक्य हो।

महत्त्वपूर्ण टुक्काहरू

टुक्का अर्थ
अघि खोला, पछि खोला, बीचमा ताल अप्ठ्यारो अवस्था
अरूको जुँगा पोल्ने, आफ्नो जुँगा नदेख्ने अरूको दोष देख्ने, आफ्नो नदेख्ने
आँखा छ, देख्दैन; कान छ, सुन्दैन अन्जान मान्छे
आफ्नो गोबर गन्हाउँदैन आफ्नो दोष नदेख्ने
उँडेको कुखुरालाई बाघले पनि खान्छ जोखिममा हिँड्ने
ओठमा राम राम, हातमा कटार बोली र काम बेग्लै
कानमा मन, मनमा सर्प षड्यन्त्र
काँधको कुखुरो, छातीको खुर्सानी अरूको कुरा अरूलाई
घर न घरको, डेरा न डेराको न ठाउँको
डाँडा डाँडा, पाखा पाखा, हात्तीको मुख जत्रो फराक हेर्दा ठूलो, हेर्दैन जत्रो
न त मरेको, न त बाँचेको अनिर्णीत अवस्था
पेट पोले पनि मुख पोल्दैन भोकै भए पनि अरूलाई खुवाउने
बाटोमा बाघ, घरमा स्याल दुवैतिर खतरा
बाघको मुखमा पुगेपछि आँखा ठूलो डराएको
मुखमा राम राम, पेटमा छुरा बाहिर राम्रो, भित्र खराब
मुख हेरेर कुरा गर्नु, कान हेरेर सुन्नु अरूको सङ्केत बुझ्ने
लुगा सफा, मन मैलो बाहिर राम्रो, भित्र खराब
सुँगुरको जुँगा हुँदैन, हुँदैन भन्नेलाई पत्याउँदैन अन्धविश्वास
हात्ती पनि फट्याइँ गर्छ, मुसो पनि फट्याइँ गर्छ सबैले ठूलो कुरा गर्छन्
हात्तीलाई बाँधे पनि बाँध, नबाँधे पनि बाँध जे गरे पनि उस्तै
अल्छीलाई आकाशको फल अल्छी मान्छे असम्भव चाहन्छ
न नुनको जाति, न मिठाको जाति अरूको दोष देख्ने
ओठ चाटेर बस्ने, काम गर्दा अल्छी सजिलो काम मात्र गर्ने
माटोमा कुटे पनि पानीमा पखाले पनि जे भए पनि

१२.३ MCQ खण्ड: उखान र टुक्का

प्रश्न १. "अल्छीको बाउ तीन वर्ष पुग्दैन" उखानको अर्थ कुन हो?

  • (क) अल्छी मान्छे सफल हुन्छ
  • (ख) अल्छी मान्छे सफल हुँदैन
  • (ग) अल्छी मान्छे कडा परिश्रम गर्छ
  • (घ) अल्छी मान्छे धनी हुन्छ

उत्तर: (ख) अल्छी मान्छे सफल हुँदैन


प्रश्न २. "एक हातले ताली बज्दैन" को अर्थ कुन हो?

  • (क) एक्लै काम गर्न सकिन्छ
  • (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन
  • (ग) ताली बजाउन सजिलो छ
  • (घ) हातले काम गर्नुपर्छ

उत्तर: (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन


प्रश्न ३. "जसको लाठी उसको भैंसी" को अर्थ कुन हो?

  • (क) शक्तिशालीको जित
  • (ख) कमजोरको जित
  • (ग) भैंसी बलियो हुन्छ
  • (घ) लाठीले भैंसी मार्छ

उत्तर: (क) शक्तिशालीको जित


प्रश्न ४. "ओठमा राम नाम, कलिजोमा कुटुम्ब" को अर्थ कुन हो?

  • (क) बोलीमा राम्रो, भित्र खराब
  • (ख) राम र कुटुम्ब दुवै राम्रो
  • (ग) ओठले राम्रो कुरा गर्छ
  • (घ) कलिजोमा राम बस्छ

उत्तर: (क) बोलीमा राम्रो, भित्र खराब


प्रश्न ५. "हात्ती आए हात्ती गए मुसो पनि मरे" को अर्थ कुन हो?

  • (क) हात्ती मर्छ
  • (ख) ठूला कुरा आउँदा साना हराउँछन्
  • (ग) मुसा सधैं मर्छ
  • (घ) सबै जनावर मर्छन्

उत्तर: (ख) ठूला कुरा आउँदा साना हराउँछन्


अध्याय १३: विगत लोकसेवा प्रश्नहरू

१३.१ प्रि-क्वालिफाइङ्ग परीक्षा २०८२

प्रश्न १. "रामले किताब पढ्यो" मा कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्मवाच्य
  • (ख) कर्तृवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्तृवाच्य


प्रश्न २. "किताब पढियो" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ३. "राम र श्याम पढ्छन्" मा क्रिया कस्तो छ?

  • (क) एकवचन
  • (ख) बहुवचन
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) बहुवचन (दुई जना कर्ता)


प्रश्न ४. "दाजु" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ग) ह्रस्व उ


प्रश्न ५. "दिदी" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई


प्रश्न ६. "शिक्षा" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) श


प्रश्न ७. "संवाद" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व


प्रश्न ८. "प्रतिदिन" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) प्र
  • (ख) प्रति
  • (ग) दिन
  • (घ) ति

उत्तर: (ख) प्रति


प्रश्न ९. "असभ्य" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) स
  • (ख) अ
  • (ग) भ्य
  • (घ) सभ्य

उत्तर: (ख) अ


प्रश्न १०. "म पढ्दैछु" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण


१३.२ खरिदार/नायब सुब्बा विगत प्रश्नहरू

प्रश्न १. "घरबाट आयो" मा कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अपादान
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ग) अपादान (बाट = अपादान)


प्रश्न २. "कलमले लेख" मा "कलम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्प्रदान

उत्तर: (ग) करण (साधन)


प्रश्न ३. "रामलाई किताब दियो" मा "रामलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान


प्रश्न ४. "मैले गरेको" मा कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) पूर्ण वर्तमान
  • (ग) सामान्य भूत
  • (घ) पूर्ण भूत

उत्तर: (ख) पूर्ण वर्तमान


प्रश्न ५. "ऊ पढेछ" कुन काल हो?

  • (क) अज्ञात वर्तमान
  • (ख) अज्ञात भूत
  • (ग) सामान्य वर्तमान
  • (घ) सामान्य भूत

उत्तर: (ख) अज्ञात भूत


प्रश्न ६. "सूर्य" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) चन्द्र
  • (ख) रवि
  • (ग) तारा
  • (घ) पृथ्वी

उत्तर: (ख) रवि


प्रश्न ७. "पानी" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) अग्नि
  • (ख) जल
  • (ग) पवन
  • (घ) माटो

उत्तर: (ख) जल


प्रश्न ८. "सुख" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) आनन्द
  • (ख) दुःख
  • (ग) शान्ति
  • (घ) प्रेम

उत्तर: (ख) दुःख


प्रश्न ९. "नयाँ" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) राम्रो
  • (ख) पुरानो
  • (ग) ठूलो
  • (घ) सानो

उत्तर: (ख) पुरानो


प्रश्न १०. "एक हातले ताली बज्दैन" भन्ने उखानको अर्थ कुन हो?

  • (क) एक्लै काम गर्न सकिन्छ
  • (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन
  • (ग) ताली बजाउन सजिलो
  • (घ) हातले काम गर्नुपर्छ

उत्तर: (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन


१३.३ अधिकृत/उपसचिव विगत प्रश्नहरू

प्रश्न १. कुन शब्दमा ह्रस्व इ प्रयोग भएको छ?

  • (क) दिदी
  • (ख) किताब
  • (ग) नदी
  • (घ) कार्की

उत्तर: (ख) किताब (शब्दको सुरुमा)


प्रश्न २. कुन शब्दमा दीर्घ ऊ प्रयोग भएको छ?

  • (क) बाबु
  • (ख) दाजु
  • (ग) ऊ
  • (घ) भाइ

उत्तर: (ग) ऊ (सर्वनाम, सुरुमा)


प्रश्न ३. "पढाइ" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) पढ
  • (ख) आइ
  • (ग) ाइ
  • (घ) इ

उत्तर: (ख) आइ


प्रश्न ४. "सामाजिक" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) सामा
  • (ख) जिक
  • (ग) इक
  • (घ) क

उत्तर: (ग) इक


प्रश्न ५. "राम पढ्छ" लाई कर्मवाच्यमा कसरी बदलिन्छ?

  • (क) रामले पढिन्छ
  • (ख) पढिन्छ
  • (ग) पढाइन्छ
  • (घ) पढाइएको

उत्तर: (ख) पढिन्छ (कर्ता छैन)


प्रश्न ६. "पढिन्छ" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ७. कुन शब्द द्वन्द्व समास हो?

  • (क) कक्षाकोठा
  • (ख) त्रिभुवन
  • (ग) सुखदुःख
  • (घ) बेखर्ची

उत्तर: (ग) सुखदुःख (सुख + दुःख)


प्रश्न �. "त्रिभुवन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु (तीन + भुवन)


प्रश्न ९. "म रामलाई चिन्छु" मा "रामलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) सम्प्रदान
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) कर्म (चिन्ने कार्य राममा पर्छ)


प्रश्न १०. "रामको किताब" मा "रामको" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) सम्बन्ध
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्बन्ध


१३.४ अतिरिक्त अभ्यास प्रश्नहरू (२० वटा)

प्रश्न १. "राम र श्याम" मा दुई नाम जोडिएका छन्, क्रिया कस्तो हुन्छ?

  • (क) एकवचन
  • (ख) बहुवचन
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) बहुवचन


प्रश्न २. "म र ऊ आयौं" मा क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम
  • (ख) द्वितीय
  • (ग) तृतीय
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) प्रथम पुरुष (म = उत्तम पुरुष)


प्रश्न ३. "तँ र ऊ जान्छौं" मा क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम
  • (ख) द्वितीय
  • (ग) तृतीय
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) द्वितीय पुरुष (तँ = मध्यम पुरुष)


प्रश्न ४. "सीता गीत गाउँछिन्" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सरल


प्रश्न ५. "ऊ पढ्छ र म लेख्छु" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) संयुक्त


प्रश्न ६. "जब ऊ आयो, म गएँ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र


प्रश्न ७. "चुप लाग" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) विधिवाचक
  • (ख) प्रश्नवाचक
  • (ग) आज्ञार्थक
  • (घ) विस्मयादिबोधक

उत्तर: (ग) आज्ञार्थक


प्रश्न ८. "कस्तो राम्रो दिन!" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) विधिवाचक
  • (ख) प्रश्नवाचक
  • (ग) आज्ञार्थक
  • (घ) विस्मयादिबोधक

उत्तर: (घ) विस्मयादिबोधक


प्रश्न ९. "गाउँले" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) गाउँ
  • (ख) ले
  • (ग) लो
  • (घ) ाउँ

उत्तर: (ख) ले (वा लो)


प्रश्न १०. "सहरी" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) सहर
  • (ख) री
  • (ग) ई
  • (घ) स

उत्तर: (ग) ई


प्रश्न ११. "निरर्थक" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) न
  • (ख) निर
  • (ग) र्थक
  • (घ) क

उत्तर: (ख) निर


प्रश्न १२. "प्रतिनिधि" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) प्रति
  • (ख) निधि
  • (ग) नि
  • (घ) प्र

उत्तर: (क) प्रति


प्रश्न १३. "अध्यक्ष" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) अधि
  • (ग) अध्य
  • (घ) क्ष

उत्तर: (ख) अधि


प्रश्न १४. "उपनगर" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) उप
  • (ख) नगर
  • (ग) उ
  • (घ) प

उत्तर: (क) उप


प्रश्न १५. "विदेश" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) वि
  • (ख) देश
  • (ग) वि
  • (घ) दे

उत्तर: (क) वि


प्रश्न १६. "सुशासन" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) शासन
  • (ख) सु
  • (ग) स
  • (घ) न

उत्तर: (ख) सु


प्रश्न १७. "दुर्गुण" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) दु
  • (ख) दुर्
  • (ग) गुण
  • (घ) द

उत्तर: (ख) दुर्


प्रश्न १८. "कुमारी" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) कु
  • (ख) मारी
  • (ग) क
  • (घ) री

उत्तर: (क) कु


प्रश्न १९. "अनुपम" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) अनु
  • (ग) पम
  • (घ) म

उत्तर: (ख) अनु


प्रश्न २०. "उत्सव" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) उत्
  • (ख) सव
  • (ग) उ
  • (घ) त

उत्तर: (क) उत्


अध्याय १४: उत्तर कुञ्जी

१४.१ वर्णविन्यास (अध्याय १)

  • प्र.१: (ख) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (ख) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (ख)
  • प्र.६: (ग) - प्र.७: (क) - प्र.८: (क) - प्र.९: (ख) - प्र.१०: (ख)
  • प्र.११: (ख) - प्र.१२: (क) - प्र.१३: (ख) - प्र.१४: (ख) - प्र.१५: (क)
  • प्र.१६: (ख) - प्र.१७: (क) - प्र.१८: (ख) - प्र.१९: (ख) - प्र.२०: (ग)

१४.२ पदसङ्गति (अध्याय २)

  • प्र.१: (ख) - प्र.२: (क) - प्र.३: (ख) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (ख)
  • प्र.६: (ख) - प्र.७: (ख) - प्र.८: (ख) - प्र.९: (ख) - प्र.१०: (क)

१४.३ पदवर्ग (अध्याय ३)

  • प्र.१: (ख) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (ग) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (क)
  • प्र.६: (ख) - प्र.७: (ग) - प्र.८: (क) - प्र.९: (ख) - प्र.१०: (ग)

१४.४ धातु (अध्याय ४)

  • प्र.१: (ख) - प्र.२: (ग) - प्र.३: (क) - प्र.४: (क) - प्र.५: (ख)
  • प्र.६: (क) - प्र.७: (ग) - प्र.८: (ग) - प्र.९: (ग) - प्र.१०: (ग)

१४.५ क्रिया (अध्याय ५)

  • प्र.१: (ख) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (क) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (ग)
  • प्र.६: (घ) - प्र.७: (ख) - प्र.८: (ख) - प्र.९: (ख) - प्र.१०: (ग)

१४.६ काल र पक्ष (अध्याय ६)

  • प्र.१: (क) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (ख) - प्र.४: (क) - प्र.५: (ग)
  • प्र.६: (ख) - प्र.७: (घ) - प्र.८: (ख) - प्र.९: (ग) - प्र.१०: (ग)

१४.७ कारक र विभक्ति (अध्याय ७)

  • प्र.१: (क) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (ग) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (ग)
  • प्र.६: (ख) - प्र.७: (ग) - प्र.८: (ग) - प्र.९: (ख) - प्र.१०: (ख)

१४.८ वाच्य (अध्याय ८)

  • प्र.१: (ख) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (ग) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (ख)
  • प्र.६: (क) - प्र.७: (ख) - प्र.८: (ख) - प्र.९: (ख) - प्र.१०: (क)

१४.९ वाक्य संरचना (अध्याय ९)

  • प्र.१: (क) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (ग) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (ख)
  • प्र.६: (ख) - प्र.७: (ग) - प्र.८: (घ) - प्र.९: (क) - प्र.१०: (ग)

१४.१० शब्दनिर्माण (अध्याय १०)

  • प्र.१: (क) - प्र.२: (क) - प्र.३: (ख) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (ख)
  • प्र.६: (क) - प्र.७: (ग) - प्र.८: (घ) - प्र.९: (क) - प्र.१०: (ग)

१४.११ पर्यायवाची र विपरीतार्थक (अध्याय ११)

  • प्र.१: (ख) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (ख) - प्र.४: (ख) - प्र.५: (ख)
  • प्र.६: (ख) - प्र.७: (ख) - प्र.८: (क) - प्र.९: (ख) - प्र.१०: (ख)

१४.१२ उखान र टुक्का (अध्याय १२)

  • प्र.१: (ख) - प्र.२: (ख) - प्र.३: (क) - प्र.४: (क) - प्र.५: (ख)

१४.१३ विगत लोकसेवा (अध्याय १३)

  • प्रि-क्वालिफाइङ्ग: १(ख) २(ख) ३(ख) ४(ग) ५(ख) ६(क) ७(ख) ८(ख) ९(ख) १०(ख)
  • खरिदार/नायब: १(ग) २(ग) ३(ख) ४(ख) ५(ख) ६(ख) ७(ख) ८(ख) ९(ख) १०(ख)
  • अधिकृत/उपसचिव: १(ख) २(ग) ३(ख) ४(ग) ५(ख) ६(ख) ७(ग) ८(ग) ९(ख) १०(ख)
  • अतिरिक्त: १(ख) २(क) ३(ख) ४(क) ५(ख) ६(ग) ७(ग) ८(घ) ९(ग) १०(ग) ११(ख) १२(क) १३(ख) १४(क) १५(क) १६(ख) १७(ख) १८(क) १९(ख) २०(क)

अध्याय १५: परीक्षा तयारी रणनीति

१५.१ परीक्षा अगाडि

१. पाठ्यक्रम राम्ररी पढ्नुहोस्: पाठ्यक्रममा भएका सबै विषयहरू राम्ररी पढ्नुहोस् र नियमहरू राम्ररी बुझ्नुहोस्।

२. अभ्यास प्रश्नहरू समाधान गर्नुहोस्: धेरै अभ्यास प्रश्नहरू गरेर आफ्नो ज्ञान परीक्षण गर्नुहोस्।

३. उखान र टुक्का रट्नुहोस्: महत्त्वपूर्ण उखान र टुक्का र तिनका अर्थ याद गर्नुहोस्।

४. पर्यायवाची र विपरीतार्थक शब्द: साझा शब्दहरू र तिनका पर्यायवाची र विपरीतार्थक शब्द याद गर्नुहोस्।

१५.२ परीक्षाको समयमा

१. प्रश्न राम्ररी पढ्नुहोस्: प्रश्नमा भएका शब्दहरू जस्तै "EXCEPT", "NOT" जस्ता शब्दमा ध्यान दिनुहोस्।

२. विकल्पहरू विश्लेषण गर्नुहोस्: चार विकल्पमध्ये सबैभन्दा उपयुक्त उत्तर छान्नुहोस्।

३. समयको व्यवस्थापन: प्रत्येक प्रश्नमा ३०-४५ सेकेन्ड मात्र समय दिनुहोस्।

४. अनुमान नलगाउनुहोस्: यदि उत्तर थाहा छैन भने खाली छोड्नुहोस् (नकारात्मक अङ्ककरण छ भने)।

१५.३ महत्त्वपूर्ण सुझावहरू

१. वर्णविन्यासमा ध्यान दिनुहोस्: ह्रस्व/दीर्घ, श/ष/स, ब/व, पदयोग/पदवियोगका नियम राम्ररी बुझ्नुहोस्।

२. पदसङ्गतिका नियमहरू: लिङ्ग, वचन र पुरुष अनुसार क्रियाको रूप बदलिने नियम राम्ररी सिक्नुहोस्।

३. कारक र विभक्ति: कर्ता, कर्म, करण, सम्प्रदान, अपादान, सम्बन्ध, अधिकरण कारक र तिनका विभक्ति चिन्हहरू राम्ररी याद गर्नुहोस्।

४. काल र पक्ष: वर्तमान, भूत, भविष्यत् कालका सूत्र र सामान्य, अपूर्ण, पूर्ण पक्ष राम्ररी बुझ्नुहोस्।

५. वाच्य बदल्ने नियम: कर्तृवाच्य → कर्मवाच्य, कर्मवाच्य → कर्तृवाच्य बदल्ने नियम राम्ररी सिक्नुहोस्।


अन्तिम शब्द

पाठ्यक्रम समेटिने सामग्री:

  • १४ अध्याय (वर्णविन्यास, पदसङ्गति, पदवर्ग, धातु, क्रिया, काल र पक्ष, कारक र विभक्ति, वाच्य, वाक्य संरचना, शब्दनिर्माण, पर्यायवाची र विपरीतार्थक, उखान र टुक्का, विगत प्रश्नहरू, उत्तर कुञ्जी)
  • २५०+ वस्तुगत प्रश्न (MCQ) उत्तरसहित
  • ५०+ उखान र टुक्का
  • १५०+ पर्यायवाची र विपरीतार्थक शब्द
  • ३०+ उपसर्ग र प्रत्यय
  • विस्तृत नियम र उदाहरणहरू
  • विगत लोकसेवा प्रश्नहरू
  • परीक्षा तयारी रणनीति

कुल पृष्ठ: १००+ (मुद्रण योग्य)

शुभकामना!

तपाईंको ५ औं तह सङ्गठित संस्था प्रि-टेस्टमा सफलताको शुभकामना!


यो नोट विभिन्न स्रोतहरूबाट तयार पारिएको हो, जसमा नेपाली व्याकरण पुस्तकहरू, लोकसेवा तयारी सामग्री, र कक्षा १० को पाठ्यपुस्तकहरू समावेश छन्।

अन्तिम अद्यावधिक: २०२६

अध्याय १६: विस्तृत वर्णविन्यास (शुद्ध लेखन) - थप नियमहरू र अभ्यास

१६.१ ह्रस्व-दीर्घको विस्तृत अध्ययन

ह्रस्व (इ, उ) प्रयोग हुने थप स्थानहरू

क) क्रियापदको रूपमा नु आउँदा:

  • पढ्नु, लेख्नु, हेर्नु, खानु, जानु, आउनु, गर्नु, बस्नु, उठ्नु, सुत्नु
  • सिक्नु, खेल्नु, हाँस्नु, रुनु, हिँड्नु, दौड्नु, नाच्नु, गाउनु, पिउनु
  • कुद्नु, फर्कनु, हेर्नु, पछ्याउनु, पुग्नु, अड्कनु

ख) एकअर्काको सम्बन्ध बताउने शब्दमा:

  • दाजु, भाइ, काका, बाबु, हजुरबुबा, नानी
  • मामा, फुपू (कति पुस्तामा हेर्ने), काकी, आमा (पुलिङ्गी)
  • भान्जा, भान्जी, छोरा, छोरी (पुलिङ्गी/स्त्रीलिङ्गी)

ग) सङ्ख्यावाचकमा:

  • एक, दुई, तीन, चार, पाँच, छ, सात, आठ, नौ, दश
  • बीस, तीस, चालीस, पचास, साठी, सत्तरी, असी, नब्बे, सय
  • हजार, लाख, करोड (ठूला सङ्ख्या ह्रस्व)

घ) रङ वाचक शब्दमा:

  • नीलो, कालो, सेतो, रातो, पहेँलो, हरियो, सुन्तला
  • रातो (केही सन्दर्भमा), गुलाबी

दीर्घ (ई, ऊ) प्रयोग हुने थप स्थानहरू

क) स्त्रीलिङ्गी सम्बन्धमा:

  • दिदी, बहिनी, आमा, काकी, फुपी, ठूलीआमा
  • सासू, जेठानी, कान्छी, देवरानी
  • छोरी, नातिनी, भान्जी, भतिजी

ख) थर वा वंशको नाममा:

  • कार्की, गुरुङ, मगर, राई, लिम्बू, शेर्पा, तामाङ
  • देवी, शर्मा, आचार्य, पाण्डे, जोशी
  • गौतम, बुद्ध, कृष्ण (पुरुषनाम भए पनि)

ग) नदी र स्थानको नाममा:

  • कोसी, गण्डकी, कर्णाली, मेची, त्रिशुली, भेरी, सेती, बुढी
  • काली, राप्ती, मर्स्याङ्दी, दूधकोसी
  • पोखरी, भञ्ज्याङ (ठाउँ), सहरी

घ) प्रत्यय लागेका शब्दमा:

  • मिठाई, भलाई, कमाइ, पढाइ, लेखाइ
  • गराई, देखाइ, सुनाइ, बनाई
  • गरी, खाई, पिई, हेरी (क्रियायोगीमा)

१६.२ श, ष, स को विस्तृत अध्ययन

'श' प्रयोग हुने थप उदाहरणहरू

  • शास्त्र, शिक्षा, शरीर, शब्द, शक्ति, शान्ति
  • शुद्ध, शोभा, शिखर, शिव, शत्रु, शिष्य
  • शिल्प, शिला, शीत, शीतल, शीघ्र, शोक
  • शुभ, शौच, श्वास, श्री, श्रम, श्रद्धा
  • प्रश्न, प्रशासन, प्रशंसा, दर्शन, दर्शक
  • सूचना, सूची, सूत्र, सूर्य, सूचक
  • अशुद्ध, विशुद्ध, शुद्ध

'ष' प्रयोग हुने थप उदाहरणहरू

  • षड्यन्त्र, षड्ऋतु, षष्ठी (छैटौँ), षोडश (१६)
  • पञ्चष (५ + ६ = ५६), नवरत्न (विशेष), त्रिरत्न
  • षोष्ठी (व्रत), षड्भुज, षट्कोण, षट्पद
  • ध्वनि, ध्वनिक, अन्तर्ध्वनि (विशेष)
  • कृषि, कृषक, कृषिजन्य, कृष्ण

'स' प्रयोग हुने थप उदाहरणहरू

  • सभा, सरकार, समाज, सङ्घ, सहयोग
  • साहित्य, सहर, समाचार, सन्देश
  • संस्कृति, संस्कृत, स्वदेशी
  • सम्पत्ति, सम्पर्क, समाधान
  • सफा, सानो, सीधा, सत्य, सत्
  • असत्य, असल, असफल, असम्भव
  • प्रसन्न, प्रसार, प्रसिद्ध, प्रसूत

सम्झने सूत्र (विस्तृत)

  • तत्सम शब्दमा - संस्कृतबाट आएका शब्दमा प्रायः 'श' वा 'ष'
  • तद्भव शब्दमा - नेपाली मौलिक शब्दमा 'स'
  • आगन्तुक शब्दमा - विदेशी भाषाबाट आएका शब्दमा 'स' (कहिलेकाहीँ 'श')
  • क्रियापदमा - सामान्यतया 'छ' (छ) आउँछ

१६.३ ब, व को विस्तृत अध्ययन

'ब' प्रयोग हुने थप उदाहरणहरू

  • कवि, रवि, सवारी, कविता, कवि
  • नभ, सभ, अभाव, उभिनु
  • बच्चा, बबर, बबल, बबाई
  • बबुर, बबु, बबलाहा
  • पबन, पभा, डब्बा, गबर
  • लभ (पुरानो नभएको, प्रेमिलु), तभ

'व' प्रयोग हुने थप उदाहरणहरू

  • संवाद, सर्वत्र, पर्वत, विश्व, विद्वान
  • सम्वत्, सम्वाद, सम्वत्सर
  • संविधान, सर्वशक्तिमान, सर्वज्ञ
  • ज्ञानवर्द्धक, अन्वेषण, निवेदन
  • प्रवचन, प्रवेश, प्रवाह, प्रवीण
  • आशीर्वाद, सवारी, गवारो, हवाई
  • दिव, भव, शिव, रवि (कतै 'व' कतै 'ब')

सम्झने तरिका (विस्तृत)

  • 'ब' = कडा: स्वरपछि वा 'र' पछि 'ब' आउँछ
  • र + वि = रवि (वा र + बि = रबि? - यो गलत, रवि नै हुन्छ)
  • क + वि = कवि
  • 'व' = मृदु: अनुस्वार, 'न्' वा 'म्' पछि 'व' आउँछ
  • सं + वाद = संवाद
  • सर्व + त्र = सर्वत्र
  • पर्व + त = पर्वत

१६.४ अ, आ को विस्तृत अध्ययन

ह्रस्व 'अ' प्रयोग हुने थप उदाहरणहरू

  • अगाडि, अचम्म, अनौठो, अप्ठ्यारो
  • कमल, नमस्ते, गरिब, महिना
  • राम, हरि, गोपी, कृष्ण (नामान्त)
  • सत, असत, नभ, सभ

दीर्घ 'आ' प्रयोग हुने थप उदाहरणहरू

  • रमा, सीता, गीता, गंगा, यमुना
  • कार्की, थापा, गुरुङ, मगर (थर)
  • गंगा, यमुना, काली, मन्दाकिनी (नदी)
  • कथा, दशा, माया, चर्चा
  • सभा, महाभारत, रामायण

अ, आ को नियम (सारांश)

  • शब्दको सुरुमा: प्रायः ह्रस्व 'अ'
  • शब्दको अन्त्यमा:
  • पुलिङ्ग नाममा ह्रस्व: राम, हरि
  • स्त्रीलिङ्ग नाममा दीर्घ: रमा, सीता
  • बीचमा: सन्दर्भ अनुसार

१६.५ पदयोग र पदवियोगका थप नियमहरू

पदयोगका थप उदाहरणहरू

  • व्यक्तिवाचक नाममा: लक्ष्मीप्रसाद, भरतकुमार, सोमबहादुर
  • सङ्ख्या + जना/वटा: दशजना, पाँचवटा, हजारौं
  • सर्वनाम + सर्वनाम: मेरो, तेरो, हाम्रो, तिम्रो
  • विशेषण + विशेष्य: सदाबहार, अनन्तकाल
  • पुनरुक्त शब्द: हल्लोखल्लो, भागाभाग
  • अनुकरणात्मक: ठूल्ठूलो, सानोसानो

पदवियोगका थप उदाहरणहरू

  • क्रियायोगी: हिजो, आज, भोलि, पर्सि, पोहोर
  • नामयोगी: माथि, तल, भित्र, बाहिर, अगाडि
  • संयोजक: र, वा, तर, किन्तु, तापनि
  • संकेत शब्द: यो, त्यो, यस्तो, त्यस्तो
  • विशेषण-विशेष्य: कालो मान्छे, रातो कपडा

१६.६ वर्णविन्यास - थप MCQ खण्ड (२५ प्रश्न)

प्रश्न १. "महिना" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (क) ह्रस्व इ (शब्दको बीचमा)


प्रश्न २. "गरिब" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (क) ह्रस्व इ (शब्दको बीचमा)


प्रश्न ३. "नातिनी" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई (स्त्रीलिङ्गी)


प्रश्न ४. "हजुरबुबा" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ग) ह्रस्व उ (पुलिङ्गी)


प्रश्न ५. "शिव" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) श (तत्सम)


प्रश्न ६. "साहित्य" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) स (आगन्तुक)


प्रश्न ७. "सङ्घर्ष" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) ष (तत्सम, युद्ध सम्बन्धी)


प्रश्न ८. "सम्वाद" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व (अनुस्वार पछि)


प्रश्न ९. "अभाव" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ब (स्वरपछि)


प्रश्न १०. "पर्वत" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व (अनुस्वार पछि)


प्रश्न ११. "उभिनु" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ब (शब्दको बीचमा, स्वर पछि)


प्रश्न १२. "सभा" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ब (शब्दको अन्त्यमा)


प्रश्न १३. "भव" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व (शब्दको अन्त्यमा)


प्रश्न १४. "रमा" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व अ
  • (ख) दीर्घ आ
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) दीर्घ आ (स्त्रीलिङ्गी नाम)


प्रश्न १५. "राम" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व अ
  • (ख) दीर्घ आ
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ह्रस्व अ (पुलिङ्गी नाम)


प्रश्न १६. "कथा" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व अ
  • (ख) दीर्घ आ
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) दीर्घ आ (स्त्रीलिङ्गी, भाववाचक)


प्रश्न १७. "सुन्दर" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) स (तद्भव)


प्रश्न १८. "शिक्षक" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) श (तत्सम)


प्रश्न १९. "श्रीमान्" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) श्र

उत्तर: (घ) श्र (संयुक्ताक्षर, तत्सम)


प्रश्न २०. "शत्रु" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) श (तत्सम)


प्रश्न २१. "नदीकोसी" मा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई (नदीको नाम)


प्रश्न २२. "भेडी" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई (स्त्रीलिङ्गी)


प्रश्न २३. "बाख्रो" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ब (स्वरपछि)


प्रश्न २४. "बिरालो" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ब (स्वरपछि, शब्दको सुरुमा)


प्रश्न २५. "वन" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै हुन सक्छ
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व (स्वरपछि, तर यो 'वन' मा 'व' नै)


अध्याय १७: विस्तृत पदवर्ग - थप नियम र अभ्यास

१७.१ नाम (संज्ञा) - विस्तृत अध्ययन

व्यक्तिवाचक नामका थप उदाहरणहरू

पुरुषका नाम: राम, श्याम, हरि, कृष्ण, बुद्ध, महावीर, गोरख, प्रचण्ड

महिलाका नाम: सीता, गीता, राधा, सावित्री, दुर्गा, लक्ष्मी, सरस्वती

थर/वंश: कार्की, गुरुङ, मगर, राई, लिम्बू, शेर्पा, तामाङ, नेवार

स्थान: काठमाडौं, पोखरा, ललितपुर, भक्तपुर, विराटनगर, नेपालगञ्ज

देश: नेपाल, भारत, चीन, अमेरिका, बेलायत, जापान

नदी: गंगा, यमुना, कोसी, गण्डकी, कर्णाली, नारायणी

पर्वत: हिमालय, सगरमाथा, कञ्चनजङ्घा, अन्नपूर्ण

ग्रन्थ: रामायण, महाभारत, गीता, कुरान, बाइबल

जातिवाचक नामका थप उदाहरणहरू

मान्छे: बालक, वृद्ध, युवक, विद्यार्थी, शिक्षक, किसान

वस्तु: किताब, कलम, टेबुल, कुर्सी, घर, गाडी

स्थान: शहर, गाउँ, देश, गल्ली, चोक, बजार

जनावर: कुकुर, बिरालो, गाई, भैंसी, हात्ती, बाघ

बोटबिरुवा: रूख, फूल, झार, घाँस, पात

भाववाचक नामका थप उदाहरणहरू

भाव: सुख, दुःख, प्रेम, घृणा, क्रोध, शान्ति

गुण: राम्रो, नराम्रो, साहस, कायरता, बुद्धि, मूर्खता

दशा: बिमारी, स्वास्थ्य, यौवन, बुढ्यौली, गरिबी, धनीपन

क्रिया: पढाइ, लेखाइ, हिँडाइ, गराइ, बनाइ

समूहवाचक नामका थप उदाहरणहरू

  • सरकार, मन्त्रिपरिषद्, संसद्, अदालत, न्यायालय
  • समिति, उपसमिति, कार्यसमिति, सल्लाहकार समिति
  • कुटुम्ब, परिवार, समाज, जात, सम्प्रदाय
  • जनता, मजदुर, किसान, विद्यार्थी
  • सेना, फौज, पुलिस, प्रहरी
  • कक्षा, विभाग, शाखा, महाशाखा, टोली

द्रव्यवाचक नामका थप उदाहरणहरू

  • पानी, दूध, तेल, मट्टीतेल, मह, घिउ
  • सुन, चाँदी, तामा, फलाम, पित्तल
  • हावा, अक्सिजन, नाइट्रोजन, कार्बनडाइअक्साइड
  • माटो, बालुवा, माटो, कंकड, ढुङ्गा
  • चामल, गहुँ, मकै, कोदो, फापर

सङ्ख्यावाचक नामका थप उदाहरणहरू

  • एक, दुई, तीन, चार, पाँच, छ, सात, आठ, नौ, दश
  • बीस, तीस, चालीस, पचास, साठी, सत्तरी, असी, नब्बे, सय
  • हजार, दशहजार, लाख, दशलाख, करोड, अर्ब
  • पहिलो, दोस्रो, तेस्रो, चौथो, पाँचौँ, छैटौँ
  • दोब्बर, तेब्बर, चौबर, पाँचबर
  • आधा, पौना, सवा, डेढ, साढे

१७.२ सर्वनाम - विस्तृत अध्ययन

पुरुषवाचक सर्वनामको विस्तृत तालिका

पुरुष एकवचन (नजिक) एकवचन (आदर) बहुवचन (नजिक) बहुवचन (आदर)
प्रथम (उत्तम) - हामी हामीहरू
द्वितीय (मध्यम) तँ तिमी, तपाईं तिमीहरू तपाईंहरू
तृतीय (अन्य) ऊ, यो उनी, उहाँ उनीहरू, तिनीहरू वे

निजवाचक सर्वनामका थप उदाहरणहरू

  • आफू, आफैं, स्वयं, आफ्नै, स्वयंको, आफ्नो
  • "म आफैं गर्छु" (म स्वयं गर्छु)
  • "ऊ आफ्नो काम गर्छ" (आफ्नो = निजवाचक)

निश्चयवाचक सर्वनामका थप उदाहरणहरू

  • यो, त्यो, यी, ती (नजिक/टाढा)
  • यस्तो, त्यस्तो (गुण)
  • यत्रो, त्यत्रो (आकार)
  • यत्ति, त्यत्ति (परिमाण)
  • यति, त्यति (मात्रा)
  • यहाँ, त्यहाँ (स्थान)
  • यताबाट, त्यताबाट (दिशा)
  • यतिबेला, त्यतिबेला (समय)

अनिश्चयवाचक सर्वनामका थप उदाहरणहरू

  • कोही, केही, कसै, कुनै
  • जो कोही, जुनसुकै, जे पनि
  • कुनै न कुनै, केही न केही
  • सबै, सबैजना, सबैथोक
  • हरेक, प्रत्येक, प्रत्येक जना
  • अरू, अरूले, अर्को, अर्काले

प्रश्नवाचक सर्वनामका थप उदाहरणहरू

  • कुन, कस्तो, कत्रो, कतिओटा, कति
  • कसले, कसको, कसलाई, कससँग
  • के, केको, केलाई
  • कहाँ, कहाँबाट, कहाँसम्म
  • कहिले, कहिलेदेखि, कहिलेसम्म
  • किन, किनकि, कसरी
  • कसरी, कुनरीतिले

सम्बन्धवाचक सर्वनामका थप उदाहरणहरू

  • जो, जुन, जसले, जसको, जसलाई
  • जति, जत्रो, जस्तो, जत्रो
  • जहाँ, जहाँबाट, जहाँसम्म
  • जहिले, जहिलेदेखि
  • जसरी, जुनरीतिले
  • जसको, जसको निम्ति, जसको लागि

१७.३ विशेषण - विस्तृत अध्ययन

गुणवाचक विशेषणका थप उदाहरणहरू

रङ: कालो, सेतो, रातो, पहेँलो, नीलो, हरियो, सुन्तला, गुलाबी, खैरो

आकार: ठूलो, सानो, अग्लो, होचो, गोलो, चेप्टो, लामो, छोटो

गुण: राम्रो, नराम्रो, सुन्दर, कुरूप, मिठो, गुलियो, तीतो, अमिलो

अवस्था: नयाँ, पुरानो, राम्रो, खराब, सफा, फोहोर, ठीक, बिग्रिएको

भाव: साहसी, कायर, बुद्धिमान, मूर्ख, मिहेनती, अल्छी

सङ्ख्यावाचक विशेषणका थप उदाहरणहरू

  • एक, दुई, तीन, ... (गणनावाचक)
  • पहिलो, दोस्रो, तेस्रो, ... (क्रमवाचक)
  • एकल, दोहोरो, तेहेरो, ... (पुनरुक्तिवाचक)
  • दुवै, तीनवटै, चारैवटा, सबै (समुच्चयवाचक)
  • आधा, पौना, डेढ, साढे, पुरै (अंशवाचक)
  • थोरै, धेरै, अलिकति, अनगिन्ती (परिमाणवाचक)

तुलनात्मक रूप - विस्तृत अध्ययन

मूल अवस्था (Positive Degree):

  • राम्रो, ठूलो, सानो, अग्लो, होचो
  • राम्रो मान्छे (सामान्य गुण)

तुलनात्मक अवस्था (Comparative Degree):

  • राम्रो + ईयर = राम्रीयर (अर्कासँग तुलना)
  • "राम श्यामभन्दा राम्रीयर छ"
  • ठूलो + ओ = ठूलो (नै रहन्छ, ठूलो भन्दा ठूलो)
  • "यो घर त्यो घरभन्दा ठूलो छ"
  • 'ईयर' प्रत्यय तुलनाका लागि प्रयोग हुन्छ

उत्कर्ष अवस्था (Superlative Degree):

  • राम्रो + ईयर + मध्ये = सबैभन्दा राम्रीयर
  • "राम सबैभन्दा राम्रीयर छ"
  • ठूलो + मध्ये = सबैभन्दा ठूलो
  • "यो सबैभन्दा ठूलो घर हो"
  • 'ईयर' + 'मध्ये' = सबैभन्दा

विशेषणको क्रम (Order of Adjectives)

जब एउटै नामसँग धेरै विशेषणहरू प्रयोग हुन्छन्, यो क्रम पालना हुन्छ:

  1. परिमाण/सङ्ख्या: पाँच, धेरै, थोरै
  2. गुण/राय: राम्रो, नराम्रो, सुन्दर
  3. आकार: ठूलो, सानो, लामो
  4. उमेर: नयाँ, पुरानो, बूढो
  5. रङ: कालो, सेतो, रातो
  6. उत्पत्ति: नेपाली, भारतीय
  7. सामग्री: सुनको, काठको
  8. उद्देश्य: पढ्ने, खेल्ने

उदाहरण: पाँचवटा राम्रा ठूला नयाँ काला नेपाली सुनका गहना

१७.४ क्रियापद - विस्तृत अध्ययन

क्रियापदको वर्गीकरण (विस्तृत)

क) सरल क्रिया (एउटा धातु):

  • पढ्नु, खानु, जानु, आउनु, गर्नु
  • सरल क्रियामा एउटा मात्र धातु हुन्छ

ख) संयुक्त क्रिया (दुई वा बढी धातु):

  • पढिसक्नु, हेरिहाल्नु, गइरहनु
  • "जा + सक् = गइसक्नु"
  • "हेर् + हाल् = हेरिहाल्नु"

ग) नामधातु संयुक्त क्रिया:

  • युद्ध गर्नु, भोज खानु, नाच गर्नु
  • गीत गाउनु, खेल खेल्नु, रमाइलो गर्नु

घ) क्रियायोगी संयुक्त क्रिया:

  • बिहानै उठ्नु, राति नसुत्नु
  • भोलि आउनु, अहिले जानु

ङ) सहायक क्रिया सहितको संयुक्त क्रिया:

  • पढ्न थाल्नु, खान सक्नु
  • गर्न पाउनु, हेर्न लाग्नु

प्रयोगका आधारमा क्रियाको वर्गीकरण

क) सकर्मक क्रिया: कर्म लिने

  • पढ्नु, खानु, लेख्नु, हेर्नु, सुन्नु
  • "रामले किताब पढ्यो" (किताब = कर्म)

ख) अकर्मक क्रिया: कर्म नलिने

  • रुनु, हाँस्नु, सुत्नु, मर्नु, उठ्नु
  • "बच्चा रोयो" (कर्म छैन)

ग) दुकर्मक क्रिया: दुई ओटा कर्म लिने

  • दिनु, देखाउनु, सिकाउनु, बनाउनु
  • "उसले मलाई किताब दियो" (मलाई + किताब)

घ) प्रेरणार्थक क्रिया: अरूलाई काम गराउने

  • पढाउनु, खुवाउनु, लेखाउनु, हेराउनु
  • "शिक्षकले पढाए" (विद्यार्थीलाई पढ्न लगाए)

१७.५ क्रियाविशेषण - विस्तृत अध्ययन

स्थानवाचक क्रियाविशेषणका थप उदाहरणहरू

  • माथि, तल, अगाडि, पछाडि, भित्र, बाहिर
  • यहाँ, त्यहाँ, जहाँ, जहाँसुकै
  • माथितिर, तलतिर, अगाडितिर
  • नजिक, टाढा, वरिपरि, छेउमा
  • देब्रे, दायाँ, बीचमा
  • उत्तर, दक्षिण, पूर्व, पश्चिम
  • अगि, पछि, मुनि, पारि, तर्फ

कालवाचक क्रियाविशेषणका थप उदाहरणहरू

  • आज, हिजो, भोलि, पर्सि, पोहोर
  • अहिले, अचेल, हाल, पहिले, पछि
  • बिहान, दिउँसो, साँझ, बेलुका, राति
  • बिहानै, साँझै, राति नै
  • सधैं, सदा, निरन्तर, सबैदा
  • कहिले, कहिलेकाहीँ, कहिल्यै, जहिल्यै
  • पहिल्यै, पछ्याउनु, अघि, पछि
  • भर्खर, तुरुन्तै, छिट्टै, बिस्तारै

रीतिवाचक क्रियाविशेषणका थप उदाहरणहरू

  • राम्ररी, सफासँग, बिस्तारै, छिट्टै
  • सजिलै, गाह्रोसँग, कठिनाइले
  • मिहेनतपूर्वक, इमानदारीसाथ, सत्यनिष्ठापूर्वक
  • ठूलो स्वरमा, सानो स्वरमा, मीठोसँग
  • रिसाएर, खुसी हुँदै, रुँदै, हाँस्दै
  • कुदेर, हिँडेर, दौडेर, उफ्रेर

परिमाणवाचक क्रियाविशेषणका थप उदाहरणहरू

  • अत्यधिक, अलिकति, धेरै, थोरै
  • प्रशस्त, प्रचुर, अनगिन्ती, असीमित
  • मात्र, लगभग, करिब, झण्डै
  • ठ्याम्मै, रत्तै, एकदम, पुरै
  • पूरै, आधा, केही, अलि

कारणवाचक क्रियाविशेषणका थप उदाहरणहरू

  • किनभने, किनकि, यसकारण, त्यसैले
  • अतः, तसर्थ, त्यसकारण, यसैले
  • किन, किनभनेर, कुन कारणले

१७.६ पदवर्ग - थप MCQ खण्ड (२५ प्रश्न)

प्रश्न १. "नेपाल" कुन पद हो?

  • (क) जातिवाचक नाम
  • (ख) व्यक्तिवाचक नाम
  • (ग) भाववाचक नाम
  • (घ) समूहवाचक नाम

उत्तर: (ख) व्यक्तिवाचक नाम (देश)


प्रश्न २. "कुकुर" कुन पद हो?

  • (क) व्यक्तिवाचक नाम
  • (ख) जातिवाचक नाम
  • (ग) भाववाचक नाम
  • (घ) द्रव्यवाचक नाम

उत्तर: (ख) जातिवाचक नाम


प्रश्न ३. "सुख" कुन पद हो?

  • (क) जातिवाचक नाम
  • (ख) भाववाचक नाम
  • (ग) समूहवाचक नाम
  • (घ) द्रव्यवाचक नाम

उत्तर: (ख) भाववाचक नाम


प्रश्न ४. "सरकार" कुन पद हो?

  • (क) जातिवाचक नाम
  • (ख) भाववाचक नाम
  • (ग) समूहवाचक नाम
  • (घ) व्यक्तिवाचक नाम

उत्तर: (ग) समूहवाचक नाम


प्रश्न ५. "पानी" कुन पद हो?

  • (क) जातिवाचक नाम
  • (ख) द्रव्यवाचक नाम
  • (ग) भाववाचक नाम
  • (घ) समूहवाचक नाम

उत्तर: (ख) द्रव्यवाचक नाम


प्रश्न ६. "प्रत्येक" कुन सर्वनाम हो?

  • (क) पुरुषवाचक
  • (ख) निश्चयवाचक
  • (ग) अनिश्चयवाचक
  • (घ) प्रश्नवाचक

उत्तर: (ग) अनिश्चयवाचक


प्रश्न ७. "जो" कुन सर्वनाम हो?

  • (क) पुरुषवाचक
  • (ख) निश्चयवाचक
  • (ग) सम्बन्धवाचक
  • (घ) प्रश्नवाचक

उत्तर: (ग) सम्बन्धवाचक


प्रश्न ८. "तिम्रो" कुन सर्वनाम हो?

  • (क) पुरुषवाचक
  • (ख) निजवाचक
  • (ग) निश्चयवाचक
  • (घ) अनिश्चयवाचक

उत्तर: (ख) निजवाचक (स्वामित्व)


प्रश्न ९. "कस्तो" कुन सर्वनाम हो?

  • (क) पुरुषवाचक
  • (ख) निश्चयवाचक
  • (ग) प्रश्नवाचक
  • (घ) सम्बन्धवाचक

उत्तर: (ग) प्रश्नवाचक


प्रश्न १०. "सबै" कुन सर्वनाम हो?

  • (क) निश्चयवाचक
  • (ख) अनिश्चयवाचक
  • (ग) पुरुषवाचक
  • (घ) प्रश्नवाचक

उत्तर: (ख) अनिश्चयवाचक


प्रश्न ११. "नीलो" कुन विशेषण हो?

  • (क) गुणवाचक
  • (ख) सङ्ख्यावाचक
  • (ग) परिमाणवाचक
  • (घ) सङ्केतवाचक

उत्तर: (क) गुणवाचक (रङ)


प्रश्न १२. "पहिलो" कुन विशेषण हो?

  • (क) गुणवाचक
  • (ख) सङ्ख्यावाचक
  • (ग) सङ्केतवाचक
  • (घ) सम्बन्धवाचक

उत्तर: (ख) सङ्ख्यावाचक (क्रम)


प्रश्न १३. "यो" कुन विशेषण हो?

  • (क) गुणवाचक
  • (ख) सङ्ख्यावाचक
  • (ग) सङ्केतवाचक
  • (घ) अनिश्चयवाचक

उत्तर: (ग) सङ्केतवाचक


प्रश्न १४. "धेरै" कुन विशेषण हो?

  • (क) गुणवाचक
  • (ख) सङ्ख्यावाचक
  • (ग) परिमाणवाचक
  • (घ) सङ्केतवाचक

उत्तर: (ग) परिमाणवाचक


प्रश्न १५. "कति" कुन विशेषण हो?

  • (क) गुणवाचक
  • (ख) सङ्ख्यावाचक
  • (ग) प्रश्नवाचक
  • (घ) सङ्केतवाचक

उत्तर: (ग) प्रश्नवाचक


प्रश्न १६. "राम्रो" कुन विशेषण हो?

  • (क) गुणवाचक
  • (ख) सङ्ख्यावाचक
  • (ग) सङ्केतवाचक
  • (घ) परिमाणवाचक

उत्तर: (क) गुणवाचक


प्रश्न १७. "छिटो" कुन पद हो?

  • (क) विशेषण
  • (ख) क्रियाविशेषण
  • (ग) नामयोगी
  • (घ) संयोजक

उत्तर: (ख) क्रियाविशेषण (कसरी भन्ने)


प्रश्न १८. "माथि" कुन पद हो?

  • (क) विशेषण
  • (ख) क्रियाविशेषण
  • (ग) नामयोगी
  • (घ) सर्वनाम

उत्तर: (ग) नामयोगी (नाम पछि)


प्रश्न १९. "किनभने" कुन पद हो?

  • (क) विशेषण
  • (ख) क्रियाविशेषण
  • (ग) नामयोगी
  • (घ) संयोजक

उत्तर: (घ) संयोजक (वाक्य जोड्ने)


प्रश्न २०. "ओहो" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) विशेषण
  • (ग) विस्मयादिबोधक
  • (घ) संयोजक

उत्तर: (ग) विस्मयादिबोधक


प्रश्न २१. "लेख्नु" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) क्रियापद
  • (ग) विशेषण
  • (घ) सर्वनाम

उत्तर: (ख) क्रियापद


प्रश्न २२. "पढाइ" कुन पद हो?

  • (क) क्रियापद
  • (ख) नाम (भाववाचक)
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियाविशेषण

उत्तर: (ख) नाम (भाववाचक, क्रियार्थक नाम)


प्रश्न २३. "कालो मान्छे" मा "कालो" कुन विशेषण हो?

  • (क) रङ बताउने
  • (ख) आकार बताउने
  • (ग) गुण बताउने
  • (घ) सङ्ख्या बताउने

उत्तर: (क) रङ बताउने (गुणवाचक विशेषणको उपप्रकार)


प्रश्न २४. "कक्षाकोठा" मा "कक्षा" कुन पद हो?

  • (क) विशेषण
  • (ख) नाम
  • (ग) सर्वनाम
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ख) नाम


प्रश्न २५. "म रामलाई चिन्छु" मा "म" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) सर्वनाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ख) सर्वनाम (पुरुषवाचक)


अध्याय १८: विस्तृत धातु र क्रिया अध्ययन

१८.१ धातुका विस्तृत प्रकार

स्वरान्त धातु (विस्तृत सूची)

अन्तमा 'आ' स्वर:

  • खा (खानु), पिउ (पिउनु), गा (गाउनु)
  • बचा (बचाउनु), हेरा (हेर्नु? - होइन, हेर्)
  • दा (दिनु), धा (राख्नु), पा (पाउनु)

अन्तमा 'इ' वा 'ई' स्वर:

  • गरि (गर्नु), भनि (भन्नु), हेरि (हेर्नु)
  • किनि (किन्नु), बुनि (बुन्नु), धुनि (धुनु)

अन्तमा 'उ' वा 'ऊ' स्वर:

  • पिउ (पिउनु), गाउ (गाउनु)
  • बाउ (बग्नु), धाउ (धाउनु)

अन्तमा 'ए' वा 'ऐ' स्वर:

  • गे (गर्नु? - होइन), दे (दिनु)
  • ले (लेख्नु? - होइन, लेख्)
  • भे (हुनु? - होइन)

अन्तमा 'ओ' वा 'औ' स्वर:

  • ओ (हुनु? - होइन), बो (बोल्नु? - होइन)
  • पो (पोल्नु? - होइन)

व्यञ्जनान्त धातु (विस्तृत सूची)

अन्तमा 'द्' व्यञ्जन:

  • पढ् (पढ्नु), बढ् (बढ्नु), गढ् (गढ्नु)
  • रढ् (रढ्नु), सङ्ढ् (सङ्ढ्नु)

अन्तमा 'न्' व्यञ्जन:

  • सुन् (सुन्‍नु), बुन् (बुन्नु)
  • गुन् (गुन्‍नु), धुन् (धुनु)

अन्तमा 'स्' व्यञ्जन:

  • बस् (बस्नु), उस् (उस्‍नु)
  • फस् (फस्नु), रस् (रस्‍नु)

अन्तमा 'त्' व्यञ्जन:

  • पठ् (पठाउनु), लठ् (लठ्ठिनु)
  • कुट् (कुट्नु), रुट् (रुट्नु)

अन्तमा 'ल्' व्यञ्जन:

  • खेल् (खेल्नु), पेल् (पेल्नु)
  • फेल् (फेल्नु), गेल् (गेल्नु)

अन्तमा 'र्' व्यञ्जन:

  • गर् (गर्नु), हेर् (हेर्नु), फेर् (फेर्नु)
  • डेर् (डेर्नु), खोर् (खोर्नु)

अन्तमा 'म्' व्यञ्जन:

  • नाम् (नाम्नु? - होइन), साम् (साम्‍नु)
  • काम् (काम गर्नु), राम् (राम्रो हुनु? - होइन)

अन्तमा 'ह्' व्यञ्जन:

  • रह् (रहनु), बह् (बहनु)
  • कह् (कहनु), चह् (चहनु)

१८.२ तत्सम धातु (विस्तृत सूची)

तत्सम धातु अर्थ उदाहरण
कुर् गर्न, कर्तव्य कुरु, कुर्या, कुर्वा
चल् हिँड्न, गतिशील चलन, चाल, चलायमान
भ्राम् भुल्न, भ्रम भ्रान्त, भ्रमण, भ्रामक
स्था रहन, उभिन स्थान, स्थिर, स्थापित
पा पाउन, प्राप्त प्राप्त, प्राप्ति, पाना
हन् मार्न, हटाउन हत्या, हनन, हन्ता
दा दिन, प्रदान दान, दाता, दानी
धा राख्न, धारण धारणा, धारा, आधार
नी ल्याउन, नेतृत्व नेता, नयन, नीति
जीव् जिउन, जीवन जीवन, जीवित, जैविक
प्रच्छ् सोध्न, जिज्ञासा पृच्छा, प्रश्न, पृच्छक
शील् आचरण, स्वभाव शील, शीलन, शीलित
भू हुन, अस्तित्व भूत, भविष्य, भवन
कृ गर्न, सिर्जना कृति, कार्य, कर्ता
सृज् सिर्जना, रचना सृजना, सृष्टि, सर्जक
गम् जान, गमन गमन, गन्तव्य, आगमन
दृश् देख्न, अवलोकन दर्शन, दृश्य, द्रष्टा
श्रु सुन्न, श्रवण श्रवण, श्रोता, श्रवणीय
वद् बोल्न, कथन वाद, वक्ता, वचन
पठ् पढ्न, पठन पठन, पाठ, पठनीय
लिख् लेख्न, अङ्कन लेखन, लिपि, लिखित
पा (पिब्) पिउन पान, पानी, पेय
दह् जलाउन, भस्म दाह, दहन, दग्ध
त्यज् छोड्न, त्याग त्याग, त्यक्त, त्यजन
युध् लड्न, युद्ध युद्ध, योद्धा, सङ्ग्राम

१८.३ आगन्तुक धातु (विस्तृत सूची)

आगन्तुक धातु भाषा अर्थ
रेडियो गर्नु अङ्ग्रेजी रेडियो बजाउनु/सुन्नु
टेलिफोन गर्नु अङ्ग्रेजी फोन गर्नु
फ्याक्स गर्नु अङ्ग्रेजी फ्याक्स पठाउनु
इमेल गर्नु अङ्ग्रेजी इमेल पठाउनु
प्रिन्ट गर्नु अङ्ग्रेजी छाप्नु
स्क्यान गर्नु अङ्ग्रेजी स्क्यान गर्नु
फोटो खिच्नु अङ्ग्रेजी फोटो लिनु
भिडियो बनाउनु अङ्ग्रेजी भिडियो बनाउनु
च्याट गर्नु अङ्ग्रेजी कुराकानी गर्नु
डाउनलोड गर्नु अङ्ग्रेजी डाउनलोड गर्नु
अपलोड गर्नु अङ्ग्रेजी अपलोड गर्नु
ब्राउज गर्नु अङ्ग्रेजी हेर्नु
ट्विट गर्नु अङ्ग्रेजी ट्विट गर्नु
लगइन गर्नु अङ्ग्रेजी प्रवेश गर्नु
लगआउट गर्नु अङ्ग्रेजी बाहिर निस्कनु
साइन इन गर्नु अङ्ग्रेजी दस्तखत गर्नु
सब्स्क्राइब गर्नु अङ्ग्रेजी सदस्य बन्नु
अनसब्स्क्राइब गर्नु अङ्ग्रेजी सदस्यता रद्द गर्नु
अपडेट गर्नु अङ्ग्रेजी अद्यावधिक गर्नु
कमेन्ट गर्नु अङ्ग्रेजी टिप्पणी गर्नु
शेयर गर्नु अङ्ग्रेजी साझा गर्नु
लाइक गर्नु अङ्ग्रेजी मनपराउनु
ट्याग गर्नु अङ्ग्रेजी चिन्ह लगाउनु
पोस्ट गर्नु अङ्ग्रेजी प्रकाशित गर्नु

१८.४ धातुको रूपायन - थप तालिका

पुलिङ्गी कर्ताका लागि वर्तमान कालको रूपायन

धातु तँ हामी तिमी उनी उनीहरू
पढ् पढ्छु पढ्छस् पढ्छ पढ्छौं पढ्छौ पढ्नुहुन्छ पढ्छन्
खा खान्छु खान्छस् खान्छ खान्छौं खान्छौ खानुहुन्छ खान्छन्
जा जान्छु जान्छस् जान्छ जान्छौं जान्छौ जानुहुन्छ जान्छन्
आउ आउँछु आउँछस् आउँछ आउँछौं आउँछौ आउनुहुन्छ आउँछन्
गर् गर्छु गर्छस् गर्छ गर्छौं गर्छौ गर्नुहुन्छ गर्छन्
हेर् हेर्छु हेर्छस् हेर्छ हेर्छौं हेर्छौ हेर्नुहुन्छ हेर्छन्
सुन् सुन्छु सुन्छस् सुन्छ सुन्छौं सुन्छौ सुन्‍नुहुन्छ सुन्छन्
भन् भन्छु भन्छस् भन्छ भन्छौं भन्छौ भन्नुहुन्छ भन्छन्
बस् बस्छु बस्छस् बस्छ बस्छौं बस्छौ बस्नुहुन्छ बस्छन्
उठ् उठ्छु उठ्छस् उठ्छ उठ्छौं उठ्छौ उठ्नुहुन्छ उठ्छन्
सुत् सुत्छु सुत्छस् सुत्छ सुत्छौं सुत्छौ सुत्नुहुन्छ सुत्छन्
हिँड् हिँड्छु हिँड्छस् हिँड्छ हिँड्छौं हिँड्छौ हिँड्नुहुन्छ हिँड्छन्
नाच् नाच्छु नाच्छस् नाच्छ नाच्छौं नाच्छौ नाच्नुहुन्छ नाच्छन्
गाउ गाउँछु गाउँछस् गाउँछ गाउँछौं गाउँछौ गाउनुहुन्छ गाउँछन्
खेल् खेल्छु खेल्छस् खेल्छ खेल्छौं खेल्छौ खेल्नुहुन्छ खेल्छन्
फर्क् फर्कन्छु फर्कन्छस् फर्कन्छ फर्कन्छौं फर्कन्छौ फर्कनुहुन्छ फर्कन्छन्
मर् मर्छु मर्छस् मर्छ मर्छौं मर्छौ मर्नुहुन्छ मर्छन्
हाँस् हाँस्छु हाँस्छस् हाँस्छ हाँस्छौं हाँस्छौ हाँस्नुहुन्छ हाँस्छन्
राख् राख्छु राख्छस् राख्छ राख्छौं राख्छौ राख्नुहुन्छ राख्छन्
पठाउ पठाउँछु पठाउँछस् पठाउँछ पठाउँछौं पठाउँछौ पठाउनुहुन्छ पठाउँछन्
ल्याउ ल्याउँछु ल्याउँछस् ल्याउँछ ल्याउँछौं ल्याउँछौ ल्याउनुहुन्छ ल्याउँछन्
बोल् बोल्छु बोल्छस् बोल्छ बोल्छौं बोल्छौ बोल्नुहुन्छ बोल्छन्

भूत कालको रूपायन (विस्तृत)

धातु तँ हामी तिमी उनी उनीहरू
पढ् पढेँ पढेस् पढ्यो पढ्यौं पढ्यौ पढ्नुभयो पढे
खा खाएँ खाएस् खायो खायौं खायौ खानुभयो खाए
जा गएँ गएस् गयो गय्यौं गय्यौ जानुभयो गए
आउ आएँ आएस् आयो आयौं आयौ आउनुभयो आए
गर् गरेँ गरेस् ग¥यो ग¥य्यौं ग¥य्यौ गर्नुभयो गरे
हेर् हेरेँ हेरेस् हेर्यो हेर्यौं हेर्यौ हेर्नुभयो हेरे
सुन् सुनेँ सुनेस् सुन्यो सुन्यौं सुन्यौ सुन्‍नुभयो सुने
भन् भनेँ भनेस् भन्यो भन्यौं भन्यौ भन्नुभयो भने
बस् बसेँ बसेस् बस्यो बस्यौं बस्यौ बस्नुभयो बसे
उठ् उठेँ उठेस् उठ्यो उठ्यौं उठ्यौ उठ्नुभयो उठे
सुत् सुतेँ सुतेस् सुत्यो सुत्यौं सुत्यौ सुत्नुभयो सुते
हिँड् हिँडेँ हिँडेस् हिँड्यो हिँड्यौं हिँड्यौ हिँड्नुभयो हिँडे
नाच् नाचेँ नाचेस् नाच्यो नाच्यौं नाच्यौ नाच्नुभयो नाचे
गाउ गाएँ गाएस् गायो गायौं गायौ गाउनुभयो गाए
खेल् खेलेँ खेलेस् खेल्यो खेल्यौं खेल्यौ खेल्नुभयो खेले
मर् मरेँ मरेस् म¥यो म¥य्यौं म¥य्यौ मर्नुभयो मरे

१८.५ क्रिया - विस्तृत अध्ययन

क्रियाको वर्गीकरण (विस्तृत)

क) सरल क्रिया (Simple Verb):

  • परिभाषा: एउटा मात्र धातु वा क्रियापद भएको
  • उदाहरण: राम पढ्छ, सीता गाउँछिन्, ऊ हिँड्छ
  • पहिचान: वाक्यमा एउटा मात्र क्रियापद हुन्छ

ख) संयुक्त क्रिया (Compound Verb):

  • परिभाषा: दुई वा बढी धातु मिलेर बनेको
  • उदाहरण: हेरिहाल्नु, पढिसक्नु, गइरहनु
  • पहिचान: "धातु + धातु" को संयोजन

ग) सहायक क्रिया (Auxiliary Verb):

  • परिभाषा: मुख्य क्रियालाई सहयोग गर्ने
  • उदाहरण: छ, छु, छौं, छस्, छे, छेस्, छन्
  • अरू: हुन्छ, भन्छ, हुन्थ्यो, भन्थ्यो
  • पहिचान: मुख्य क्रियाको अन्तिमा वा छेउमा

घ) मुख्य क्रिया (Main Verb):

  • परिभाषा: वाक्यको मुख्य अर्थ बताउने
  • उदाहरण: पढ्नु, खानु, जानु
  • पहिचान: वाक्यको अर्थ सबैभन्दा बढी यसमा निर्भर

प्रेरणार्थक क्रिया (Causative Verb) - विस्तृत

परिभाषा: अरूलाई कुनै काम गराउने क्रिया

बनोट: मूल धातु + आउ/एन/उन/आउनु/उनु

मूल क्रिया → प्रेरणार्थक:

  • पढ् → पढाउ (पढ्न लगाउनु)
  • खा → खुवाउ (खान लगाउनु)
  • हेर् → हेराउ (हेर्न लगाउनु)
  • सुन् → सुनाउ (सुन्न लगाउनु)
  • बुझ् → बुझाउ (बुझ्न लगाउनु)
  • लेख् → लेखाउ (लेख्न लगाउनु)
  • बस् → बसाउ (बस्न लगाउनु)
  • उठ् → उठाउ (उठ्न लगाउनु)
  • सुत् → सुलाउ (सुत्न लगाउनु)
  • हिँड् → हिँडाउ (हिँड्न लगाउनु)
  • नाच् → नचाउ (नाच्न लगाउनु)
  • गाउ → गाउँँ (गाउन लगाउनु) - गाउँँ वा गवाउँ
  • खेल् → खेलाउ (खेल्न लगाउनु)
  • भन् → भनाउ (भन्न लगाउनु)
  • गर् → गराउ (गर्न लगाउनु)
  • जा → पठाउ (जान लगाउनु)
  • आउ → ल्याउ (आउन लगाउनु)
  • मर् → मार् (मर्न लगाउनु)
  • रुन् → रुवाउ (रुने लगाउनु)
  • हाँस् → हँसाउ (हाँस्न लगाउनु)

विशेष: मर् → मार् (अपवाद)

१८.६ धातु र क्रिया - थप MCQ खण्ड (२५ प्रश्न)

प्रश्न १. "पढ्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) पढ
  • (ख) पढ्
  • (ग) पढ्नु
  • (घ) पढे

उत्तर: (ख) पढ् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न २. "गर्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) ग
  • (ख) गर
  • (ग) गर्
  • (घ) गर्नु

उत्तर: (ग) गर् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न ३. "खुवाउनु" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (खा → खुवाउ)


प्रश्न ४. "पठाउनु" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (जा → पठाउ)


प्रश्न ५. "ल्याउनु" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (आउ → ल्याउ)


प्रश्न ६. "छ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) मुख्य
  • (ख) सहायक
  • (ग) प्रेरणार्थक
  • (घ) संयुक्त

उत्तर: (ख) सहायक क्रिया


प्रश्न ७. "पढ्दैछ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) प्रेरणार्थक
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) संयुक्त क्रिया (पढ् + दै + छ)


प्रश्न ८. "हेरिहाल्छ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) प्रेरणार्थक
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) संयुक्त क्रिया (हेर् + हाल्)


प्रश्न ९. "पढाइन्छ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) कर्मवाच्य
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ग) कर्मवाच्य (कर्तृवाच्यको रूपान्तर)


प्रश्न १०. "मर्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) म
  • (ख) मर
  • (ग) मर्
  • (घ) मर्नु

उत्तर: (ग) मर् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न ११. "मार्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) मर
  • (ख) मार
  • (ग) मार्
  • (घ) मार्नु

उत्तर: (ग) मार् (प्रेरणार्थक, मर् → मार्)


प्रश्न १२. "नाच्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) ना
  • (ख) नाच
  • (ग) नाच्
  • (घ) नाच्नु

उत्तर: (ग) नाच् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न १३. "नचाउँछ" मा कुन धातु छ?

  • (क) नाच
  • (ख) नचा
  • (ग) नचा (प्रेरणार्थक)
  • (घ) नचाउनु

उत्तर: (ग) नचा (प्रेरणार्थक, नाच् → नचा)


प्रश्न १४. "गाउँछ" मा कुन धातु छ?

  • (क) गा
  • (ख) गाउ
  • (ग) गा (स्वरान्त)
  • (घ) गाउनु

उत्तर: (ग) गा (स्वरान्त, 'उ' ले दीर्घ)


प्रश्न १५. "गाउँँछ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (गा → गाउँँ)


प्रश्न १६. "सुत्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) सु
  • (ख) सुत
  • (ग) सुत्
  • (घ) सुता

उत्तर: (ग) सुत् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न १७. "सुलाउँछ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (सुत् → सुला)


प्रश्न १८. "हिँड्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) हिँड
  • (ख) हिँड्
  • (ग) हिँड्नु
  • (घ) हिँडे

उत्तर: (ख) हिँड् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न १९. "हिँडाउँछ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (हिँड् → हिँडा)


प्रश्न २०. "रुन्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) रु
  • (ख) रुन
  • (ग) रुन्
  • (घ) रुने

उत्तर: (ग) रुन् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न २१. "रुवाउँछ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (रुन् → रुवा)


प्रश्न २२. "बुझ्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) बुझ
  • (ख) बुझ्
  • (ग) बुझ्नु
  • (घ) बुझे

उत्तर: (ख) बुझ् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न २३. "बुझाउँछ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (बुझ् → बुझा)


प्रश्न २४. "देख्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) देख
  • (ख) देख्
  • (ग) देख्नु
  • (घ) देखे

उत्तर: (ख) देख् (व्यञ्जनान्त)


प्रश्न २५. "देखाउँछ" कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सरल
  • (ख) प्रेरणार्थक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) सहायक

उत्तर: (ख) प्रेरणार्थक (देख् → देखा)


अध्याय १९: विस्तृत काल र पक्ष - थप अभ्यास

१९.१ कालका थप उदाहरण र नियम

वर्तमान काल - विस्तृत अध्ययन

क) सामान्य वर्तमान काल (Simple Present):

  • परिभाषा: नियमित, सत्य, बानीपूर्वक कार्य
  • समयका सूचक: रोज, सधैं, सबैदा, हरेक दिन, सामान्यतया
  • उदाहरणहरू:
  • सूर्य पूर्वमा उदाउँछ। (सत्य)
  • म रोज बिहान उठ्छु। (बानी)
  • पानी १०० डिग्रीमा उम्लिन्छ। (वैज्ञानिक सत्य)
  • उसले रोज दूध पिउँछ। (नियमित कार्य)
  • म स्कूल जान्छु। (नियमित)

ख) अपूर्ण वर्तमान काल (Present Continuous):

  • परिभाषा: कार्य अहिले भइरहेको
  • समयका सूचक: अहिले, हाल, यतिबेला, यो बेला
  • बनोट: धातु + दै/तै + छ/छु/छस्/छ/छौं/छौ/नुहुन्छ/छन्
  • उदाहरणहरू:
  • म अहिले पढ्दैछु।
  • ऊ खेल्दैछ।
  • हामी काम गरिरहेका छौं।
  • उनी गाउँदैछन्।
  • बच्चा रोइरहेको छ।
  • उसले भात खाँदैछ।
  • सीता गीत गाउँदैछिन्।

ग) पूर्ण वर्तमान काल (Present Perfect):

  • परिभाषा: कार्य पूरा भइसकेको छ तर प्रभाव अहिले पनि छ
  • समयका सूचक: अहिलेसम्म, अहिलेसम्म पनि, भर्खरै, सकिएको
  • बनोट: धातु + एको/एकी/एका + छ/छु/छस्/छ/छौं/छौ/नुहुन्छ/छन्
  • उदाहरणहरू:
  • म पढेको छु।
  • उसले खाएको छ।
  • ऊ गएकी छन्।
  • हामी आइसकेका छौं।
  • उसले किताब पढेको छ।
  • काम सकिएको छ।
  • मैले चिठ्ठी लेखेको छु।

घ) अज्ञात वर्तमान काल (Unknown Present):

  • परिभाषा: कार्य कहिले भयो भन्ने थाहा नभएको
  • बनोट: धातु + छ/छन् (जस्तै सामान्य वर्तमान)
  • उदाहरणहरू:
  • ऊ पढ्छ (उसको बानी जस्तो)।
  • उसले खाएछ (उसले खाएको रहेछ)।
  • ऊ हिँडेछ।
  • उनीहरू गएछन्।

भूत काल - विस्तृत अध्ययन

क) सामान्य भूत काल (Simple Past):

  • परिभाषा: विगतमा पूरा भएको कार्य
  • समयका सूचक: हिजो, अस्ति, गत हप्ता, गत वर्ष, पोहोर
  • बनोट: धातु + यो/ए/यौं/यौ/इन्/भयो/भए
  • उदाहरणहरू:
  • मैले पढेँ।
  • ऊ गयो।
  • उसले खायो।
  • हामी आयौं।
  • उनीहरू गए।
  • मैले किताब पढेको थिएँ (पूर्ण भूत)।
  • उसले चिठ्ठी लेखेछ (अज्ञात भूत)।

ख) अपूर्ण भूत काल (Past Continuous):

  • परिभाषा: विगतमा कार्य जारी थियो
  • समयका सूचक: त्यतिबेला, जब..., त्यसबेला
  • बनोट: धातु + दै/तै + थिएँ/थियो/थियौं/थिए/थिइन्/नुभएको थियो
  • उदाहरणहरू:
  • म पढ्दै थिएँ।
  • ऊ खेल्दै थियो।
  • हामी गाउँदै थियौं।
  • उनीहरू हिँड्दै थिए।
  • म भात खाँदै थिएँ जब ऊ आयो।
  • बच्चा रोइरहेको थियो।

ग) पूर्ण भूत काल (Past Perfect):

  • परिभाषा: विगतको अर्को विगत कार्य अगाडि भएको
  • बनोट: धातु + एको/एकी/एका + थिएँ/थियो/थियौं/थिए/थिइन्
  • उदाहरणहरू:
  • म पढेको थिएँ।
  • ऊ गएको थियो।
  • उसले खाएको थियो।
  • हामी आइसकेका थियौं।
  • म स्कूल पुग्दा ऊ गइसकेको थियो।
  • ऊ आउँदा म खाइसकेको थिएँ।

घ) अभ्यस्त भूत काल (Past Habitual):

  • परिभाषा: विगतमा निरन्तर/बानीपूर्वक हुने कार्य
  • बनोट: धातु + थ्यो/थे/थिन्/थ्यौं/थें
  • उदाहरणहरू:
  • ऊ पढ्थ्यो। (विगतमा पढ्ने बानी)
  • म रोज जान्थें।
  • उसले खान्थ्यो।
  • हामी खेल्थ्यौं।
  • बूढो मान्छे धेरै कुरा भन्थ्यो।
  • पहिले ऊ धेरै हिँड्थ्यो।

ङ) अज्ञात भूत काल (Unknown Past):

  • परिभाषा: विगतमा भएको कार्य थाहा नभएको
  • बनोट: धातु + छ/छन् (जस्तै सामान्य वर्तमान)
  • उदाहरणहरू:
  • ऊ पढेछ (भर्खर थाहा भयो)।
  • उसले खाएछ।
  • ऊ हिँडेछ।
  • उनीहरू गएछन्।
  • रामले किताब पढेछ।
  • उसले पैसा लगेछ।

भविष्यत् काल - विस्तृत अध्ययन

क) सामान्य भविष्यत् काल (Simple Future):

  • परिभाषा: भविष्यमा हुने कार्य
  • समयका सूचक: भोलि, पर्सि, अब, आउँदो हप्ता, अगाडि
  • बनोट: धातु + नेछ/नेछु/नेछस्/नेछ/नेछौं/नेछौ/नुहुनेछ/नेछन्
  • उदाहरणहरू:
  • म पढ्नेछु।
  • ऊ जानेछ।
  • हामी आउनेछौं।
  • उनीहरू खानेछन्।
  • भोलि म स्कूल जानेछु।
  • अब ऊ आउनेछ।

ख) अपूर्ण भविष्यत् काल (Future Continuous):

  • परिभाषा: भविष्यमा कार्य जारी रहने
  • बनोट: धातु + दै/तै + हुनेछ/हुनेछु/हुनेछौं
  • उदाहरणहरू:
  • म पढ्दै हुनेछु।
  • ऊ खेल्दै हुनेछ।
  • हामी गाउँदै हुनेछौं।
  • भोलि म पढ्दै हुनेछु।

ग) पूर्ण भविष्यत् काल (Future Perfect):

  • परिभाषा: भविष्यमा कार्य पूरा भइसकेको
  • बनोट: धातु + सकेको + हुनेछ/हुनेछु/हुनेछौं
  • उदाहरणहरू:
  • म पढिसकेको हुनेछु।
  • ऊ गइसकेको हुनेछ।
  • हामी आइसकेका हुनेछौं।
  • भोलि सम्म म काम सकिसकेको हुनेछु।

१९.२ पक्ष (Aspect) - विस्तृत अध्ययन

पक्षको परिचय

पक्ष भनेको कार्य कस्तो अवस्थामा छ भन्ने बताउने तरिका हो। नेपालीमा तीन पक्ष हुन्छन्:

  • सामान्य पक्ष (Simple)
  • अपूर्ण पक्ष (Continuous/Progressive)
  • पूर्ण पक्ष (Perfect)

पक्ष र कालको सम्बन्ध (विस्तृत तालिका)

काल \\ पक्ष सामान्य अपूर्ण पूर्ण
वर्तमान पढ्छु पढ्दैछु पढेको छु
भूत पढेँ पढ्दै थिएँ पढेको थिएँ
भविष्यत् पढ्नेछु पढ्दै हुनेछु पढिसकेको हुनेछु

पक्ष चिन्ने सूत्र

सामान्य पक्ष:

  • वर्तमान: धातु + छ/छु/छस्/छ/छौं/छौ/नुहुन्छ/छन्
  • भूत: धातु + यो/ए/यौं/यौ/नुभयो/भए
  • भविष्यत्: धातु + नेछ/नेछु/नेछौं/नुहुनेछ/नेछन्

अपूर्ण पक्ष:

  • वर्तमान: धातु + दै/तै + छ/छु/छस्/छ/छौं/छौ/नुहुन्छ/छन्
  • भूत: धातु + दै/तै + थिएँ/थियो/थियौं/थिए/थिइन्
  • भविष्यत्: धातु + दै/तै + हुनेछ/हुनेछु/हुनेछौं

पूर्ण पक्ष:

  • वर्तमान: धातु + एको/एकी/एका + छ/छु/छस्/छ/छौं/छौ/नुहुन्छ/छन्
  • भूत: धातु + एको/एकी/एका + थिएँ/थियो/थियौं/थिए/थिइन्
  • भविष्यत्: धातु + सकेको + हुनेछ/हुनेछु/हुनेछौं

१९.३ काल र पक्ष - थप MCQ खण्ड (२५ प्रश्न)

प्रश्न १. "म पढ्छु" कुन काल र पक्ष हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) अपूर्ण वर्तमान
  • (ग) पूर्ण वर्तमान
  • (घ) सामान्य भूत

उत्तर: (क) सामान्य वर्तमान


प्रश्न २. "म पढ्दैछु" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण पक्ष (वर्तमान)


प्रश्न ३. "म पढेको छु" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) पूर्ण पक्ष (वर्तमान)


प्रश्न ४. "म पढ्दै थिएँ" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अपूर्ण भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (ख) अपूर्ण भूत


प्रश्न ५. "म पढेको थिएँ" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अपूर्ण भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (ग) पूर्ण भूत


प्रश्न ६. "ऊ पढ्थ्यो" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अभ्यस्त भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (ख) अभ्यस्त भूत (बानी)


प्रश्न ७. "ऊ पढेछ" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अभ्यस्त भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (घ) अज्ञात भूत (थाहा नभएको)


प्रश्न ८. "म पढ्नेछु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भविष्यत्
  • (ख) अपूर्ण भविष्यत्
  • (ग) पूर्ण भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सामान्य भविष्यत्


प्रश्न ९. "म पढ्दै हुनेछु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भविष्यत्
  • (ख) अपूर्ण भविष्यत्
  • (ग) पूर्ण भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण भविष्यत्


प्रश्न १०. "म पढिसकेको हुनेछु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भविष्यत्
  • (ख) अपूर्ण भविष्यत्
  • (ग) पूर्ण भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) पूर्ण भविष्यत्


प्रश्न ११. "सूर्य पूर्वमा उदाउँछ" कुन काल हो?

  • (क) अपूर्ण वर्तमान
  • (ख) सामान्य वर्तमान
  • (ग) पूर्ण वर्तमान
  • (घ) सामान्य भूत

उत्तर: (ख) सामान्य वर्तमान (सत्य)


प्रश्न १२. "म भात खाँदैछु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) अपूर्ण वर्तमान
  • (ग) पूर्ण वर्तमान
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण वर्तमान (अहिले भइरहेको)


प्रश्न १३. "मैले किताब पढेको छु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) अपूर्ण वर्तमान
  • (ग) पूर्ण वर्तमान
  • (घ) सामान्य भूत

उत्तर: (ग) पूर्ण वर्तमान (पूरा भइसकेको)


प्रश्न १४. "हिजो म स्कूल गएँ" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) सामान्य भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (ख) सामान्य भूत


प्रश्न १५. "ऊ पहिले धेरै हिँड्थ्यो" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अभ्यस्त भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अभ्यस्त भूत (विगतको बानी)


प्रश्न १६. "भोलि म आउनेछु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) सामान्य भविष्यत्
  • (ग) पूर्ण भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) सामान्य भविष्यत्


प्रश्न १७. "ऊ खेल्दै थियो" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण (भूत कालमा)


प्रश्न १८. "म काम गरिसकेको छु" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) पूर्ण


प्रश्न १९. "हिजोदेखि म बिरामी छु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) अपूर्ण वर्तमान
  • (ग) पूर्ण वर्तमान
  • (घ) सामान्य भूत

उत्तर: (क) सामान्य वर्तमान (अवस्था)


प्रश्न २०. "ऊ रोइरहेको थियो" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अपूर्ण भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण भूत (जारी थियो)


प्रश्न २१. "म स्कूल पुग्दा ऊ गइसकेको थियो" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अपूर्ण भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (ग) पूर्ण भूत (अगाडि भएको)


प्रश्न २२. "पहिले ऊ धेरै खान्थ्यो" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अभ्यस्त भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अभ्यस्त भूत (विगतको बानी)


प्रश्न २३. "ऊ हिँडेछ" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अभ्यस्त भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (घ) अज्ञात भूत (थाहा भएको/अनुमान)


प्रश्न २४. "भोलिसम्म म काम सकिसकेको हुनेछु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भविष्यत्
  • (ख) अपूर्ण भविष्यत्
  • (ग) पूर्ण भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) पूर्ण भविष्यत्


प्रश्न २५. "अहिले म पढ्दैछु" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) अपूर्ण वर्तमान
  • (ग) पूर्ण वर्तमान
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण वर्तमान (जारी)


अध्याय २०: विस्तृत कारक र विभक्ति अध्ययन

२०.१ कर्ता कारक (विस्तृत)

परिचय

कर्ता कारक भनेको क्रिया गर्ने व्यक्ति, वस्तु वा कुरा हो। वाक्यमा काम कसले ग¥यो भन्ने सोधेको उत्तर कर्ता हो।

कर्ता कारकका विशेषताहरू

  • क्रिया गर्ने प्रधान शक्ति
  • वाक्यमा सबैभन्दा पहिले आउँछ
  • कर्तामा 'ले' विभक्ति लाग्छ (भूत कालमा)
  • वर्तमान र भविष्यत् कालमा 'ले' को प्रयोग हुँदैन

कर्ता कारक चिन्ने तरिका

  • "कसले" भन्ने प्रश्नको उत्तर
  • क्रिया गर्ने व्यक्ति/वस्तु
  • "ले" विभक्ति भएको

कर्ता कारकका उदाहरणहरू

  • रामले पढ्यो। (राम = कर्ता)
  • सीताले गीत गाइन्। (सीता = कर्ता)
  • शिक्षकले पढाए। (शिक्षक = कर्ता)
  • बालकले खायो। (बालक = कर्ता)
  • कुकुरले टोक्यो। (कुकुर = कर्ता)
  • ले गरेँ। (म = कर्ता)
  • हामीले ग¥यौं। (हामी = कर्ता)
  • उसले भन्यो। (ऊ = कर्ता)

विशेष अवस्थाहरू

  • वर्तमान कालमा: राम पढ्छ (रामले होइन)
  • भविष्यत् कालमा: राम पढ्नेछ (रामले होइन)
  • नामको सट्टामा सर्वनाम: उसले, मैले, हामीले

२०.२ कर्म कारक (विस्तृत)

परिचय

कर्म कारक भनेको जुन वस्तु वा व्यक्तिमाथि क्रिया भइरहेको छ, त्यो हो। "कसलाई/के लाई" भन्ने प्रश्नको उत्तर कर्म हो।

कर्म कारकका विशेषताहरू

  • क्रियाको प्रभाव पर्ने वस्तु/व्यक्ति
  • कर्ता पछि आउँछ
  • 'लाई' विभक्ति लाग्छ
  • अकर्मक क्रियामा कर्म हुँदैन

कर्म कारक चिन्ने तरिका

  • "कसलाई" / "के लाई" भन्ने प्रश्नको उत्तर
  • 'लाई' विभक्ति भएको
  • क्रियाको असर पर्ने

कर्म कारकका उदाहरणहरू

  • रामले किताबलाई पढ्यो। (किताब = कर्म)
  • उसले भातलाई खायो। (भात = कर्म)
  • मैले कलमलाई समातेँ। (कलम = कर्म)
  • बालकलाई बोलाऊ। (बालक = कर्म)
  • सीतालाई हेर। (सीता = कर्म)
  • उसलाई सहयोग गर। (ऊ = कर्म)

कर्म कारकका प्रकार

  • एक कर्म: एउटा मात्र कर्म
  • दुई कर्म: दुई ओटा कर्म
  • बहु कर्म: दुईभन्दा बढी कर्म

२०.३ करण कारक (विस्तृत)

परिचय

करण कारक भनेको जसको सहायताले कार्य सम्पन्न हुन्छ, त्यो हो। "कसले/के ले/कसरी" भन्ने प्रश्नको उत्तर करण हो।

करण कारकका विशेषताहरू

  • कार्य गर्ने साधन
  • 'ले', 'बाट', 'द्वारा' विभक्ति लाग्छ
  • अमूर्त कुरा पनि करण हुन सक्छ

करण कारक चिन्ने तरिका

  • "कसले" / "कसरी" / "कसको सहायताले" भन्ने प्रश्नको उत्तर
  • साधन, माध्यम, उपकरण

करण कारकका उदाहरणहरू

  • उसले हातले खायो। (हात = करण)
  • कलमले लेख। (कलम = करण)
  • रेलबाट आयो। (रेल = करण)
  • सरकारद्वारा काम भयो। (सरकार = करण)
  • पेनले लेख्यो। (पेन = करण)
  • सडकबाट हिँडे। (सडक = करण)
  • इमेलबाट पठायो। (इमेल = करण)
  • हावाले उडायो। (हावा = करण)
  • पानीले भिजायो। (पानी = करण)

२०.४ सम्प्रदान कारक (विस्तृत)

परिचय

सम्प्रदान कारक भनेको जसलाई कुनै कुरा दिइन्छ वा समर्पित गरिन्छ, त्यो हो। "कसलाई/को निम्ति" भन्ने प्रश्नको उत्तर सम्प्रदान हो।

सम्प्रदान कारकका विशेषताहरू

  • दिने/पाउने व्यक्ति
  • 'लाई', 'निम्ति', 'लागि' विभक्ति लाग्छ
  • 'को लागि' / 'को निम्ति' पनि प्रयोग हुन्छ

सम्प्रदान कारक चिन्ने तरिका

  • "कसलाई दियो" / "कसले पायो" भन्ने प्रश्नको उत्तर
  • दान, उपहार, समर्पण

सम्प्रदान कारकका उदाहरणहरू

  • मैले रामलाई किताब दिएँ। (रामलाई = सम्प्रदान)
  • उसको निम्ति म आएको। (उसको निम्ति = सम्प्रदान)
  • बालकको लागि खाना ल्याएँ। (बालकको लागि = सम्प्रदान)
  • शिक्षकलाई फूल दिएँ। (शिक्षकलाई = सम्प्रदान)
  • लाई सहयोग गर। (ऊलाई = सम्प्रदान)

२०.५ अपादान कारक (विस्तृत)

परिचय

अपादान कारक भनेको जहाँबाट अलग हुन्छ, जुन ठाउँबाट सुरु हुन्छ, वा जससँग तुलना हुन्छ, त्यो हो।

अपादान कारकका विशेषताहरू

  • विच्छेद, आरम्भ, भय, तुलना
  • 'बाट', 'देखि', 'भन्दा' विभक्ति लाग्छ
  • 'बाट पनि' प्रयोग हुन्छ

अपादान कारक चिन्ने तरिका

  • "कहाँबाट" / "कहिलेदेखि" / "कसभन्दा" भन्ने प्रश्नको उत्तर
  • छुट्टिने, सुरु हुने, डराउने, तुलना

अपादान कारकका उदाहरणहरू

  • घरबाट आयो। (घरबाट = अपादान, विच्छेद)
  • हिजोदेखि सुरु भयो। (हिजोदेखि = अपादान, आरम्भ)
  • काठमाडौंबाट पोखरा। (काठमाडौंबाट = अपादान)
  • उसबाट डर लाग्छ। (उसबाट = अपादान, भय)
  • उसभन्दा अग्लो। (उसभन्दा = अपादान, तुलना)
  • बिहानदेखि बेलुकासम्म। (सम्म पनि अपादान)
  • रामबाट श्याम अग्लो छैन। (तुलना)
  • बिमारीबाट मुक्त भयो। (विच्छेद)

२०.६ सम्बन्ध कारक (विस्तृत)

परिचय

सम्बन्ध कारक भनेको दुई वस्तुबीचको सम्बन्ध बताउने हो। "कसको" भन्ने प्रश्नको उत्तर सम्बन्ध हो।

सम्बन्ध कारकका विशेषताहरू

  • स्वामित्व, सम्बन्ध, अधिकार
  • 'को', 'का', 'की', 'रो', 'रा', 'री' विभक्ति लाग्छ
  • लिङ्ग र वचन अनुसार रूप बदलिन्छ

सम्बन्ध कारकको लिङ्ग अनुसार रूपायन

लिङ्ग \\ वचन एकवचन बहुवचन
पुलिङ्ग को का
स्त्रीलिङ्ग की की
उभयलिङ्गी को/की का/की

सम्बन्ध कारक चिन्ने तरिका

  • "कसको" भन्ने प्रश्नको उत्तर
  • स्वामित्व, सम्बन्ध
  • 'को/का/की' विभक्ति

सम्बन्ध कारकका उदाहरणहरू

  • रामको घर। (रामको = सम्बन्ध)
  • छोराको किताब। (छोराको = सम्बन्ध)
  • छोरीको साडी। (छोरीको = सम्बन्ध)
  • को भाइ। (मेरो = सम्बन्ध)
  • छोराका किताबहरू। (छोराका = सम्बन्ध, बहुवचन)
  • छोरीका साडीहरू। (छोरीका = सम्बन्ध, बहुवचन)
  • तेरो र मेरो (पुरानो रूप)
  • हाम्रो, तिम्रो, उहाँको (आदर)

२०.७ अधिकरण कारक (विस्तृत)

परिचय

अधिकरण कारक भनेको जहाँ कार्य हुन्छ, जुन ठाउँमा कुरा छ, वा जुन समयमा कार्य हुन्छ, त्यो हो।

अधिकरण कारकका विशेषताहरू

  • स्थान, समय, अवस्था
  • 'मा', 'माथि', 'तल', 'भित्र', 'बाहिर' विभक्ति लाग्छ
  • 'मा' सबैभन्दा बढी प्रयोग हुन्छ

अधिकरण कारक चिन्ने तरिका

  • "कहाँ" / "कहिले" भन्ने प्रश्नको उत्तर
  • स्थान वा समय बताउने

अधिकरण कारकका उदाहरणहरू

  • घरमा छ। (घरमा = अधिकरण, स्थान)
  • टेबुलमाथि राख। (टेबुलमाथि = अधिकरण)
  • कोठाभित्र छिर। (कोठाभित्र = अधिकरण)
  • पोखरामा बस्छु। (पोखरामा = अधिकरण)
  • बिहानमा आउँछु। (बिहानमा = अधिकरण, समय)
  • हप्तामा एकपटक। (हप्तामा = अधिकरण, समय)
  • घरअगाडि बस। (घरअगाडि = अधिकरण)
  • विद्यालयपछाडि खेल। (विद्यालयपछाडि = अधिकरण)
  • खोलातिर जा। (खोलातिर = अधिकरण)
  • घरनजिक बस। (घरनजिक = अधिकरण)
  • जङ्गलछेउ बास। (जङ्गलछेउ = अधिकरण)
  • खोलापारि गयो। (खोलापारि = अधिकरण)
  • स्कूलमुनि बस्ने। (स्कूलमुनि = अधिकरण)
  • पुस्तकबीचमा राख। (पुस्तकबीचमा = अधिकरण)

२०.८ कारक पहिचान गर्ने विस्तृत तरिका

कारक पहिचानको प्रश्न विभक्ति उदाहरण
कर्ता कसले? ले रामले पढ्यो
कर्म कसलाई/केलाई? लाई, मा किताब पढ्यो
करण कसले/कसरी? ले, बाट, द्वारा कलमले लेख्यो
सम्प्रदान कसलाई दियो? लाई, निम्ति, लागि रामलाई दिएँ
अपादान कहाँबाट/कहिलेदेखि? बाट, देखि, भन्दा घरबाट आयो
सम्बन्ध कसको? को, का, की रामको घर
अधिकरण कहाँ/कहिले? मा, माथि, तल घरमा छ

२०.९ कारक र विभक्ति - थप MCQ खण्ड (३० प्रश्न)

प्रश्न १. "रामले किताब पढ्यो" मा "राम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (क) कर्ता (ले = कर्ता)


प्रश्न २. "उसले किताब पढ्यो" मा "किताब" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ख) कर्म (पढ्ने कार्य किताबमा पर्छ)


प्रश्न ३. "कलमले लेख" मा "कलम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्प्रदान

उत्तर: (ग) करण (साधन)


प्रश्न ४. "मैले रामलाई किताब दिएँ" मा "रामलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान (दिने)


प्रश्न ५. "घरबाट आयो" मा "घरबाट" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अपादान
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ग) अपादान (विच्छेद)


प्रश्न ६. "रामको घर" मा "रामको" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) सम्बन्ध
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्बन्ध


प्रश्न ७. "घरमा छ" मा "घरमा" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अधिकरण
  • (घ) अपादान

उत्तर: (ग) अधिकरण (स्थान)


प्रश्न ८. "मैले हातले खाएँ" मा "हातले" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ग) करण (साधन)


प्रश्न ९. "हिजोदेखि सुरु भयो" मा "हिजोदेखि" कुन कारक हो?

  • (क) अधिकरण
  • (ख) अपादान
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ख) अपादान (आरम्भ)


प्रश्न १०. "छोराको किताब" मा "छोराको" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) सम्बन्ध
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्बन्ध


प्रश्न ११. "उसलाई बोलाऊ" मा "उसलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) कर्ता
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (क) कर्म (बोलाउने कार्य उसलाई)


प्रश्न १२. "सरकारद्वारा काम भयो" मा "सरकारद्वारा" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) करण
  • (ग) सम्प्रदान
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) करण (साधन, माध्यम)


प्रश्न १३. "रेलबाट आयो" मा "रेलबाट" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ग) करण (सवारी साधन)


प्रश्न १४. "बालकलाई खाजा दियो" मा "बालकलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान (खाजा दिने)


प्रश्न १५. "काठमाडौंबाट पोखरा" मा "काठमाडौंबाट" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) अपादान
  • (ग) अधिकरण
  • (घ) करण

उत्तर: (ख) अपादान (आरम्भ स्थान)


प्रश्न १६. "उसभन्दा अग्लो" मा "उसभन्दा" कुन कारक हो?

  • (क) अपादान (तुलना)
  • (ख) अधिकरण
  • (ग) सम्बन्ध
  • (घ) कर्ता

उत्तर: (क) अपादान (तुलना)


प्रश्न १७. "टेबुलमाथि राख" मा "टेबुलमाथि" कुन कारक हो?

  • (क) अधिकरण
  • (ख) अपादान
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (क) अधिकरण (स्थान)


प्रश्न १८. "पोखरामा बस्छु" मा "पोखरामा" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अधिकरण
  • (घ) अपादान

उत्तर: (ग) अधिकरण (स्थान)


प्रश्न १९. "बिहानमा आउँछु" मा "बिहानमा" कुन कारक हो?

  • (क) अधिकरण
  • (ख) अपादान
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (क) अधिकरण (समय)


प्रश्न २०. "शिक्षकले पढाए" मा "शिक्षकले" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (क) कर्ता (पढाउने कार्य शिक्षकले गरे)


प्रश्न २१. "उसले मलाई किताब दियो" मा "मलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) कर्ता
  • (घ) करण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान (किताब पाउने)


प्रश्न २२. "उसले मलाई किताब दियो" मा "किताब" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) कर्ता
  • (घ) करण

उत्तर: (क) कर्म (किताब = दिने कुरा, पनि कर्म)


प्रश्न २३. "उसलाई रुन्छ" मा "उसलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) कर्ता
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान (भाव)


प्रश्न २४. "छोराका किताबहरू" मा "छोराका" कुन कारक हो?

  • (क) सम्बन्ध
  • (ख) कर्ता
  • (ग) कर्म
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (क) सम्बन्ध (बहुवचन)


प्रश्न २५. "विद्यालयमा पढ्छु" मा "विद्यालयमा" कुन कारक हो?

  • (क) अधिकरण
  • (ख) अपादान
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (क) अधिकरण (स्थान)


प्रश्न २६. "पानीबाट डर लाग्छ" मा "पानीबाट" कुन कारक हो?

  • (क) अपादान (भय)
  • (ख) अधिकरण
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (क) अपादान (भय)


प्रश्न २७. "आमाको माया" मा "आमाको" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) सम्बन्ध
  • (ग) कर्म
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्बन्ध


प्रश्न २८. "छुरीले काट्यो" मा "छुरीले" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ग) करण (साधन)


प्रश्न २९. "हावाले उडायो" मा "हावाले" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ग) करण (साधन)


प्रश्न ३०. "जरासुकको विष" मा "जरासुकको" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) सम्बन्ध
  • (ग) कर्म
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्बन्ध (सर्पको)


अध्याय २१: विस्तृत वाच्य र वाक्य संरचना

२१.१ कर्तृवाच्य र कर्मवाच्य (विस्तृत)

कर्तृवाच्यलाई कर्मवाच्यमा बदल्ने नियमहरू (विस्तृत)

नियम १: कर्ता + ले हटाउने (वा गौण बनाउने)

  • रामले किताब पढ्यो → किताब पढियो (रामले हट्यो)
  • शिक्षकले पढाउँछन् → पढाइन्छ (शिक्षकले हट्यो)

नियम २: कर्मलाई कर्ता बनाउने

  • रामले किताब पढ्यो → किताब पढियो (किताब अब कर्ता)
  • उसले चिठ्ठी लेख्यो → चिठ्ठी लेखियो (चिठ्ठी अब कर्ता)

नियम ३: क्रियामा 'इ' / 'आइ' प्रत्यय लाग्छ

  • पढ्यो → पढियो (इ + यो)
  • खायो → खाइयो (आइ + यो)
  • ग¥यो → गरियो (इ + यो)
  • देख्यो → देखियो (इ + यो)
  • लेख्यो → लेखियो (इ + यो)
  • बुझ्यो → बुझियो (इ + यो)
  • सिक्यो → सिकियो (इ + यो)
  • पढाउँछ → पढाइन्छ (आइ + न्छ)

नियम ४: कर्तालाई 'बाट' / 'द्वारा' ले जोड्ने (वैकल्पिक)

  • किताब पढियो → किताब रामद्वारा पढियो
  • भात खाइयो → भात सीताद्वारा खाइयो
  • चिठ्ठी लेखियो → चिठ्ठी उसद्वारा लेखियो

नियम ५: कर्ता 'म' भए 'आफू' हुन्छ

  • म पढ्छु → आफू पढिन्छ
  • मैले पढेँ → आफूद्वारा पढियो
  • म पढ्नेछु → आफू पढिनेछ
  • हामीले पढ्यौं → हामीद्वारा पढियो (वा हामी आफूद्वारा पढियो)

काल अनुसार कर्मवाच्य (विस्तृत तालिका)

काल कर्तृवाच्य कर्मवाच्य
सामान्य वर्तमान रामले पढ्छ किताब पढिन्छ
अपूर्ण वर्तमान राम पढ्दैछ किताब पढिँदैछ
पूर्ण वर्तमान रामले पढेको छ किताब पढिएको छ
सामान्य भूत रामले पढ्यो किताब पढियो
अपूर्ण भूत राम पढ्दै थियो किताब पढिँदै थियो
पूर्ण भूत रामले पढेको थियो किताब पढिएको थियो
अभ्यस्त भूत राम पढ्थ्यो किताब पढिन्थ्यो
सामान्य भविष्यत् रामले पढ्नेछ किताब पढिनेछ
अपूर्ण भविष्यत् राम पढ्दै हुनेछ किताब पढिँदै हुनेछ
पूर्ण भविष्यत् रामले पढिसकेको हुनेछ किताब पढिसकिनेछ

कर्मवाच्यमा अपवाद

  • अकर्मक क्रिया: कर्मवाच्यमा बदल्न सकिँदैन
  • रुनु, हाँस्नु, सुत्नु, मर्नु (कर्मवाच्य बन्दैन)
  • दुकर्मक क्रिया: कर्मवाच्यमा बदल्न सकिन्छ
  • उसले मलाई किताब दियो → मलाई किताब दिइयो / मलाई किताब दिइएँ
  • प्रेरणार्थक क्रिया: कर्मवाच्यमा बदल्न सकिन्छ
  • शिक्षकले पढाए → पढाइयो / पढाइए

२१.२ भाववाच्य (विस्तृत)

परिचय

भाववाच्यमा कर्ता नहुने वा नदेखिने, क्रियाको भाव मात्र बताइन्छ। यो अकर्मक क्रियाको कर्मवाच्य हो।

भाववाच्यको बनोट

अनुभव कर्ता (लाई) + अकर्मक क्रिया + भाव

भाववाच्यका उदाहरणहरू

  • रामलाई रुन्छ। (कर्ता छैन, रुनु भाव)
  • बालकलाई सुत्न मन लाग्छ।
  • मलाई हिँड्न मन छ।
  • उनलाई खुसी लाग्छ।
  • तपाईंलाई कस्तो लाग्छ?
  • उसलाई पढ्न मन लाग्छ।
  • मलाई भोक लागेको छ।
  • उसलाई प्यास लागेको छ।
  • मलाई निन्द्रा लागेको छ।
  • बालकलाई डर लाग्छ।
  • उसलाई आश्चर्य लाग्यो।
  • मलाई दुःख लाग्यो।
  • उसलाई चिन्ता लाग्छ।
  • मलाई थकान लागेको छ।

भाववाच्यमा प्रयोग हुने क्रियाहरू

  • भाव/इच्छा: मन लाग्छ, मन छ, मन थियो
  • भोक/प्यास: भोक लाग्छ, प्यास लाग्छ
  • निद्रा: निन्द्रा लाग्छ, निद्रा पर्‍यो
  • डर/आश्चर्य: डर लाग्छ, आश्चर्य लाग्यो
  • दुःख/खुसी: दुःख लाग्छ, खुसी लाग्छ
  • पीडा/सुख: पीडा हुन्छ, सुख हुन्छ
  • रुनु/हाँस्नु: रुन्छ, हाँस्न मन लाग्छ

भाववाच्य र कर्मवाच्यको भिन्नता

कर्मवाच्य भाववाच्य
कर्म प्रधान हुन्छ अनुभव कर्ता प्रधान
सकर्मक क्रिया प्रयोग अकर्मक क्रिया प्रयोग
उदाहरण: किताब पढियो उदाहरण: मलाई रुन्छ
कर्मलाई कर्ता बनाइन्छ भाव/अवस्था बताइन्छ

२१.३ वाक्य संरचना (विस्तृत)

वाक्यका प्रकार (रचनाका आधारमा)

क) सरल वाक्य (Simple Sentence):

  • परिभाषा: एउटा मात्र उद्देश्य र एउटा मात्र विधेय
  • पहिचान: एउटा मात्र कर्ता र एउटा मात्र क्रिया
  • उदाहरण:
  • राम पढ्छ।
  • सीता गीत गाउँछिन्।
  • बालक खेल्छ।
  • ऊ हिँड्छ।
  • हामी स्कूल जान्छौं।
  • कुकुर भुक्छ।
  • बच्चा रोए।
  • शिक्षक आउनुभयो।

ख) संयुक्त वाक्य (Compound Sentence):

  • परिभाषा: दुई वा बढी सरल वाक्यहरू संयोजकले जोडिएको
  • पहिचान: दुई वा बढी कर्ता/क्रिया
  • संयोजकहरू: र, वा, अथवा, तर, किन्तु, तापनि, तथापि, अनि, या, एवम्
  • उदाहरण:
  • राम पढ्छ श्याम खेल्छ।
  • म जान्छु तर ऊ आउँदैन।
  • म आउँछु अनि तिमी जान्छौ।
  • ऊ आउँछ किन्तु बस्दैन।
  • तिमी पढ्छौ वा खेल्छौ।
  • हामी हिँड्छौं अनि उनीहरू पनि हिँड्छन्।
  • राम श्याम गए।
  • म पढ्छु अनि लेख्छु।
  • ऊ आउँछ तापनि बस्दैन।
  • तिमी जान्छौ अन्यथा म एक्लै जान्छु।

ग) मिश्र वाक्य (Complex Sentence):

  • परिभाषा: एउटा प्रधान वाक्य र एक वा बढी आश्रित वाक्य
  • पहिचान: जब, तब, कि, जुन, जो, किनकि, किनभने, यदि, यद्यपि
  • उदाहरण:
  • जब म आएँ, तब ऊ गयो।
  • जुन किताब मन पर्छ, त्यो किन।
  • यदि पढ्छौ भने पास हुन्छौ।
  • जो गर्छ त्यो पाउँछ।
  • किनकि ऊ आएन, म गएँ।
  • ऊ भन्छ कि ऊ आउँछ।
  • जहाँ पुग्छ, त्यहाँ बस्छ।
  • जसले मेहनत ग¥यो, त्यो सफल भयो।
  • यद्यपि ऊ गरिब छ, तापनि खुसी छ।
  • जब समय आउँछ, त्यतिबेला म मिल्छु।

वाक्यका प्रकार (अर्थका आधारमा) - विस्तृत

क) विधिवाचक वाक्य (Assertive/Declarative):

  • कथन/जानकारी दिने
  • सामान्यतया पूर्ण विराम (।) ले अन्त्य हुन्छ
  • उदाहरण:
  • राम पढ्छ।
  • म स्कूल जान्छु।
  • ऊ आउँछ।
  • हामी खान्छौं।

ख) प्रश्नवाचक वाक्य (Interrogative):

  • प्रश्न गर्ने
  • प्रश्नवाचक चिन्ह (?) ले अन्त्य हुन्छ
  • उदाहरण:
  • तिमी कहाँ जान्छौ?
  • किताब कसको हो?
  • के भयो?
  • किन आएनौ?
  • कसरी गर्ने?
  • कहिले आउँछौ?

ग) आज्ञार्थक वाक्य (Imperative):

  • आदेश, अनुरोध, सुझाव
  • उदाहरण:
  • पढ।
  • यहाँ आउ।
  • चुप लाग।
  • जा।
  • खाना खा।
  • किताब ल्याऊ।
  • राम्ररी लेख।
  • सबैले मेहनत गर।

घ) विस्मयादिबोधक वाक्य (Exclamatory):

  • आश्चर्य, खुसी, दुःख, क्रोध व्यक्त
  • विस्मयादिबोधक चिन्ह (!) ले अन्त्य हुन्छ
  • उदाहरण:
  • अरे! कस्तो राम्रो!
  • ओहो! कति सुन्दर!
  • वाह! क्या राम्रो!
  • हाय! कति दुःख भयो!
  • छि! कस्तो नराम्रो!
  • अफ! कति गाह्रो!

ङ) इच्छावाचक वाक्य (Optative):

  • इच्छा, आशीर्वाद, प्रार्थना
  • उदाहरण:
  • यस्तै होस्!
  • देशको भलो होस्!
  • सबैको मङ्गल होस्!
  • ईश्वरले रक्षा गरून्!
  • सफलता मिलोस्!

च) सन्देहवाचक वाक्य (Interrogative-Dubious):

  • सन्देह व्यक्त
  • उदाहरण:
  • ऊ आउँछ होला?
  • पानी पर्ला?
  • काम होला?

२१.४ वाक्य रूपान्तरण (विस्तृत अभ्यास)

सरल वाक्य → संयुक्त वाक्य (नियमहरू)

नियम: "र" संयोजक प्रयोग गरेर जोड्ने

  • सरल: राम हाँस्दै आयो। → संयुक्त: राम हाँस्यो र आयो।
  • सरल: ऊ पढेर गयो। → संयुक्त: ऊ पढ्यो र गयो।
  • सरल: उसले खाएर सुत्यो। → संयुक्त: उसले खायो र सुत्यो।
  • सरल: बालक रोएर सुत्‍यो। → संयुक्त: बालक रोयो र सुत्‍यो।
  • सरल: म पढेर लेख्छु। → संयुक्त: म पढ्छु र लेख्छु।

नियम: "तर", "किन्तु" प्रयोग गरेर विपरीत जोड्ने

  • सरल: ऊ गरिब तर खुसी छ। → संयुक्त: ऊ गरिब छ तर खुसी छ।
  • सरल: म आएर बस्न सकिनँ। → संयुक्त: म आएँ तर बस्न सकिनँ।

सरल वाक्य → मिश्र वाक्य (नियमहरू)

नियम १: "जसले... त्यो" प्रयोग गरेर

  • सरल: पढेको मान्छे सफल हुन्छ। → मिश्र: जसले पढ्छ, त्यो सफल हुन्छ।
  • सरल: मेहनती मान्छे सफल हुन्छ। → मिश्र: जो मेहनती हुन्छ, त्यो सफल हुन्छ।

नियम २: "जब... तब" प्रयोग गरेर

  • सरल: सूर्य उदाएपछि फूल फुल्छ। → मिश्र: जब सूर्य उदाउँछ, तब फूल फुल्छ।
  • सरल: रात परेपछि मान्छे सुत्तछन्। → मिश्र: जब रात पर्छ, तब मान्छे सुत्तछन्।

नियम ३: "किनभने" / "किनकि" प्रयोग गरेर

  • सरल: ऊ असफल भयो किनभने उसले मेहनत गरेन। → मिश्र: उसले मेहनत नगरेकाले ऊ असफल भयो।
  • सरल: ऊ खुसी छ किनकि उसले जित्यो। → मिश्र: ऊ खुसी छ, किनभने उसले जित्यो।

नियम ४: "यदि... भने" प्रयोग गरेर

  • सरल: पढेमा पास हुन्छौ। → मिश्र: यदि पढ्छौ भने पास हुन्छौ।
  • सरल: मेहनत गरेमा सफल हुन्छौ। → मिश्र: यदि मेहनत गर्छौ भने सफल हुन्छौ।

नियम ५: "कि" प्रयोग गरेर

  • सरल: ऊ आउँछ भन्ने कुरा मलाई थाहा छ। → मिश्र: मलाई थाहा छ कि ऊ आउँछ।
  • सरल: ऊ सफल भयो भन्ने खबर आयो। → मिश्र: खबर आयो कि ऊ सफल भयो।

संयुक्त वाक्य → मिश्र वाक्य (नियमहरू)

नियम: "र" लाई "पछि", "जब", "कि" ले बदल्ने

  • संयुक्त: ऊ आयो र म गएँ। → मिश्र: ऊ आएपछि म गएँ। / जब ऊ आयो तब म गएँ।
  • संयुक्त: ऊ पढ्छ र पास हुन्छ। → मिश्र: ऊ पढ्नाले पास हुन्छ। / ऊ पढ्छ जसले गर्दा पास हुन्छ।
  • संयुक्त: ऊ गयो तर आएन। → मिश्र: ऊ गए तर आएन। (उस्तै)

मिश्र वाक्य → सरल वाक्य (नियमहरू)

नियम: "जसले... त्यो" लाई "पढेको/गरेको" ले बदल्ने

  • मिश्र: जब ऊ आयो, म गएँ। → सरल: ऊ आएपछि म गएँ।
  • मिश्र: जसले मेहनत ग¥यो, त्यो सफल भयो। → सरल: मेहनती मान्छे सफल भयो।
  • मिश्र: ऊ भन्छ कि ऊ आउँछ। → सरल: उसको भनाइ उसको आउने कुरा हो।
  • मिश्र: यदि पढ्छौ भने पास हुन्छौ। → सरल: पढेमा पास हुन्छौ।
  • मिश्र: जुन किताब मन पर्छ त्यो किन। → सरल: मन पर्ने किताब किन।
  • मिश्र: किनभने ऊ आएन, म गएँ। → सरल: ऊ नआएकाले म गएँ।

२१.५ वाच्य र वाक्य - थप MCQ खण्ड (२५ प्रश्न)

प्रश्न १. "रामले किताब पढ्यो" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्मवाच्य
  • (ख) कर्तृवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्तृवाच्य


प्रश्न २. "किताब पढियो" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ३. "रामलाई रुन्छ" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) भाववाच्य


प्रश्न ४. "उसले भात खायो" लाई कर्मवाच्यमा बदल्नुहोस्।

  • (क) भात उसले खायो
  • (ख) भात खाइयो
  • (ग) भात खान्छ
  • (घ) भात खानेछ

उत्तर: (ख) भात खाइयो


प्रश्न ५. "किताब पढिन्छ" लाई कर्तृवाच्यमा बदल्नुहोस्।

  • (क) किताब पढ्छ
  • (ख) रामले किताब पढ्छ
  • (ग) किताब पढे
  • (घ) किताब पढिनेछ

उत्तर: (ख) रामले किताब पढ्छ


प्रश्न ६. कर्मवाच्यमा क्रियामा कुन प्रत्यय लाग्छ?

  • (क) इ/आइ
  • (ख) एको/एकी
  • (ग) दै/तै
  • (घ) नेछ

उत्तर: (क) इ/आइ


प्रश्न ७. कर्मवाच्यमा कर्तालाई कसरी जोडिन्छ?

  • (क) ले
  • (ख) बाट/द्वारा
  • (ग) लाई
  • (घ) मा

उत्तर: (ख) बाट/द्वारा


प्रश्न ८. "पढाइन्छ" मा कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ९. "म पढ्छु" लाई कर्मवाच्यमा कसरी बदलिन्छ?

  • (क) म पढिन्छ
  • (ख) आफू पढिन्छ
  • (ग) मलाई पढिन्छ
  • (घ) मद्वारा पढिन्छ

उत्तर: (ख) आफू पढिन्छ (कर्ता 'म' → 'आफू')


प्रश्न १०. "किताब पढिन्छ" मा कर्म कारक कुन हो?

  • (क) किताब
  • (ख) पढिन्छ
  • (ग) पढ
  • (घ) न

उत्तर: (क) किताब


प्रश्न ११. "राम पढ्छ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सरल (एउटा कर्ता, एउटा क्रिया)


प्रश्न १२. "राम पढ्छ र श्याम खेल्छ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) संयुक्त (दुई कर्ता, 'र' संयोजक)


प्रश्न १३. "जब ऊ आयो, म गएँ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र (जब-तब = आश्रित-प्रधान)


प्रश्न १४. "ऊ पढेर गयो" लाई संयुक्त वाक्यमा बदल्नुहोस्।

  • (क) ऊ पढ्छ र जान्छ
  • (ख) ऊ पढ्यो र गयो
  • (ग) ऊ पढ्थ्यो र जान्थ्यो
  • (घ) ऊ पढ्नेछ र जानेछ

उत्तर: (ख) ऊ पढ्यो र गयो


प्रश्न १५. "जसले पढ्यो त्यो सफल भयो" लाई सरल वाक्यमा बदल्नुहोस्।

  • (क) पढ्ने मान्छे सफल हुन्छ
  • (ख) पढेको मान्छे सफल भयो
  • (ग) सफल मान्छे पढ्थ्यो
  • (घ) सबै सफल भए

उत्तर: (ख) पढेको मान्छे सफल भयो


प्रश्न १६. संयुक्त वाक्यमा कति उद्देश्य र विधेय हुन्छन्?

  • (क) एक
  • (ख) दुई वा बढी
  • (ग) तीन
  • (घ) कुनै पनि हुँदैन

उत्तर: (ख) दुई वा बढी


प्रश्न १७. "चुप लाग" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) विधिवाचक
  • (ख) प्रश्नवाचक
  • (ग) आज्ञार्थक
  • (घ) विस्मयादिबोधक

उत्तर: (ग) आज्ञार्थक (आदेश)


प्रश्न १८. "कस्तो राम्रो दिन!" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) विधिवाचक
  • (ख) प्रश्नवाचक
  • (ग) आज्ञार्थक
  • (घ) विस्मयादिबोधक

उत्तर: (घ) विस्मयादिबोधक


प्रश्न १९. मिश्र वाक्यमा कति प्रधान र आश्रित वाक्य हुन्छन्?

  • (क) १ प्रधान, १ आश्रित
  • (ख) २ प्रधान, १ आश्रित
  • (ग) १ प्रधान, ० आश्रित
  • (घ) ० प्रधान, १ आश्रित

उत्तर: (क) १ प्रधान, १ आश्रित (वा बढी)


प्रश्न २०. "ऊ पढ्छ र म लेख्छु" मा कुन संयोजक छ?

  • (क) तर
  • (ख) किन्तु
  • (ग) र
  • (घ) वा

उत्तर: (ग) र


प्रश्न २१. "बच्चा रोयो" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सरल


प्रश्न २२. "म पढ्छु किनभने मेरो परीक्षा छ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र (किनभने = आश्रित)


प्रश्न २३. "कि ऊ आउँछ भन्ने कुरा" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र (कि = आश्रित)


प्रश्न २४. "यदि पढ्छौ भने पास हुन्छौ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र (यदि-भने = आश्रित)


प्रश्न २५. "तिमी जान्छौ वा बस्छौ?" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) संयुक्त (वा संयोजक)


अध्याय २२: विस्तृत शब्दनिर्माण - उपसर्ग, प्रत्यय, समास

२२.१ उपसर्ग (विस्तृत अध्ययन)

उपसर्गको परिचय

शब्दको अगाडि जोडिएर नयाँ शब्द बनाउने शब्दांशलाई उपसर्ग भनिन्छ। उपसर्गले मूल शब्दको अर्थलाई उल्टाउने, विशिष्ट बनाउने वा नयाँ अर्थ दिने काम गर्छ।

नेपालीका प्रमुख उपसर्गहरू (विस्तृत सूची)

१. अ (नकारात्मक अर्थ):

  • अधर्म (धर्मको उल्टो)
  • अज्ञान (ज्ञानको अभाव)
  • अपवित्र (पवित्रको विपरीत)
  • असाध्य (साध्यको विपरीत)
  • असली (नक्कलीको विपरीत)
  • असभ्य, असफल, असंभव, असुन्दर
  • अरुचि, असन्तोष
  • अनपढ, अनभिज्ञ, अनजान
  • अड्कल, अड्डा, अडानी
  • अलिखित, अनकहीं, अकल्पनीय

२. अधि (माथि वा मुख्य):

  • अधिपति (पतिको मुख्य)
  • अधिकार (कारको मुख्य)
  • अधिराज (राजाको मुख्य)
  • अधिराज्य
  • अधिकारी
  • अध्यक्ष (क्षको मुख्य)
  • अध्ययन
  • अध्यापन
  • अधिवेशन
  • अधिसूचना
  • अधिनियम
  • अधीन
  • अध्यावधिक
  • अधिपत्य

३. अनु (पछि, साथमा):

  • अनुसार (सारको पछि)
  • अनुकूल (कूलको पछि)
  • अनुपम (उपमको पछि)
  • अनुशासन (शासनको पछि)
  • अनुभव (भवको पछि)
  • अनुवाद (वादको पछि)
  • अनुसन्धान
  • अनुमान
  • अनुष्ठान
  • अनुकरण
  • अनुरूप
  • अनुक्रम
  • अनुसूची

४. अप (विपरीत, नकारात्मक):

  • अपमान (मानको उल्टो)
  • अपशब्द (शब्दको उल्टो)
  • अपव्यय (व्ययको उल्टो)
  • अपठित
  • अपूर्व
  • अपेक्षा
  • अप्लोड
  • अपडेट
  • अपूर्ण

५. अभि (विरुद्ध, तिर):

  • अभिमुख (मुख तिर)
  • अभियान (यान तिर)
  • अभिवादन (वादन तिर)
  • अभिव्यक्ति
  • अभिभावक
  • अभिलेख
  • अभिनय
  • अभिन्न

६. आ (नजिक, तिर):

  • आशीर्वाद (शीर्वाद तिर)
  • आमुख
  • आह्वान
  • आमन्त्रण
  • आश्रय
  • आवाहन
  • आक्रमण
  • आघात
  • आविष्कार

७. उप (नजिक, सहायक):

  • उपाध्यक्ष (अध्यक्षको सहायक)
  • उपनगर (नगरको सहायक)
  • उपकार (कारको सहायक)
  • उपचार (चारको सहायक)
  • उपहार (हारको सहायक)
  • उपाय
  • उपक्रम
  • उपभोग
  • उपदेश
  • उपस्थिति
  • उपस्थान
  • उपज

८. उत् / उद् (माथि):

  • उत्पत्ति (पत्ति माथि)
  • उद्भव (भव माथि)
  • उत्सव (सव माथि)
  • उदार (आर माथि)
  • उदय (दय माथि)
  • उत्कर्ष
  • उद्घोष
  • उदाहरण
  • उद्गम
  • उत्कट
  • उन्मुख
  • उद्घाटन
  • उत्पन्न
  • उत्पीडन

९. कु (नराम्रो):

  • कुकर्म (कर्म नराम्रो)
  • कुरीति (रीति नराम्रो)
  • कुपुत्र (पुत्र नराम्रो)
  • कुशासन (शासन नराम्रो)
  • कुसंग (संग नराम्रो)
  • कुरूप
  • कुलक्षण
  • कुकुर
  • कुहिनो
  • कुसङ्गत
  • कुख्यात

१०. चिर (लामो समयसम्म):

  • चिरकाल (काल लामो)
  • चिरञ्जीवी (जीवी लामो)
  • चिरस्थायी
  • चिरविच्छेद
  • चिरकालिक

११. दुर् / दु (नराम्रो):

  • दुर्गुण (गुण नराम्रो)
  • दुर्दशा (दशा नराम्रो)
  • दुर्जन (जन नराम्रो)
  • दुःख (ख नराम्रो)
  • दुर्लभ
  • दुराचार
  • दुर्दैव
  • दुर्बल
  • दुष्कर्म
  • दुश्मन
  • दुरुपयोग
  • दुर्गम
  • दुराशा

१२. नि (भित्र, तल):

  • निकट (कट नजिक)
  • निदान (दान भित्र)
  • निरोग (रोग बिना)
  • नियम (यम भित्र)
  • निर्णय (र्णय भित्र)
  • निरन्तर
  • निश्चय
  • निकास
  • निवेदन
  • नियुक्ति
  • निवारण
  • निम्न

१३. निर् / निः (बिना):

  • निरर्थक (अर्थ बिना)
  • निरपराध (पराध बिना)
  • निर्जल (जल बिना)
  • निडर (डर बिना)
  • निःशुल्क (शुल्क बिना)
  • निर्दोष
  • निरपेक्ष
  • निःसन्देह
  • निर्वाह
  • निरोग
  • निर्मल
  • निर्जीव

१४. परा (उल्टो, विपरीत):

  • पराजय (जय उल्टो)
  • पराक्रम (क्रम उल्टो)
  • परावर्तन (वर्तन उल्टो)
  • पराधीन (अधीन उल्टो)
  • पराकाष्ठा
  • परामर्श
  • परिचय
  • परिणाम
  • परिवार
  • परम्परा

१५. प (पनि):

  • पचास (५०, ५ पनि = पाँच + पचास)
  • पन्ध्र (१५)
  • पैँतालीस (४५)

१६. प्र (धेरै वा अगाडि):

  • प्रयत्न (यत्न अगाडि)
  • प्रगति (गति अगाडि)
  • प्रहार (हार अगाडि)
  • प्रदर्शन (दर्शन अगाडि)
  • प्रभाव (भाव अगाडि)
  • प्रश्न, प्रसार, प्रकाश
  • प्रचार, प्रसिद्ध, प्रसन्न
  • प्रजातन्त्र, प्रतिनिधि
  • प्रतिभा, प्रतिष्ठा
  • प्रतिकूल, प्रतिदिन

१७. प्रति (उल्टो, विरुद्ध):

  • प्रतिदिन (दिनको विरुद्ध)
  • प्रतिकूल (कूलको विरुद्ध)
  • प्रतिनिधि (निधिको प्रतिनिधि)
  • प्रतिबद्ध (बद्धको प्रति)
  • प्रतिक्रिया
  • प्रतिपक्ष
  • प्रतिज्ञा
  • प्रतिरूप
  • प्रतिकार

१८. ब (पनि):

  • बत्तीस (३२, ३ पनि)
  • बयालीस (४२, ४ पनि)
  • बाउन्ने (५२)

१९. वि (विशेष वा विपरीत):

  • विज्ञान (ज्ञान विशेष)
  • विदेश (देश विशेष)
  • विनाश (नाश विपरीत)
  • विभाग (भाग विशेष)
  • विशेष (शेष विशेष)
  • विश्वास, विचार, विकास
  • विरोध, विस्तार
  • विनिमय, विनियोजन
  • विरह

२०. सम् / स (राम्रो, साथमा):

  • सम्पत्ति (पत्ति राम्रो)
  • समाचार (आचार राम्रो)
  • सङ्गीत (गीत साथमा)
  • सहयोग (हयोग साथमा)
  • सद्भाव (द्भाव राम्रो)
  • समाज, समय, सम्बन्ध
  • सम्मान, सहानुभूति
  • सम्पर्क, सम्प्रदान
  • सङ्घ, सङ्गठन

२१. सु (राम्रो):

  • सुकर्म (कर्म राम्रो)
  • सुशासन (शासन राम्रो)
  • सुगम (गम राम्रो)
  • सुलभ (लभ राम्रो)
  • सुपुत्र (पुत्र राम्रो)
  • सुन्दर, सुखी
  • सुरक्षित, सुपरिचित

२२. अ (नकारात्मक):

  • असभ्य, असफल, असंभव, असुन्दर
  • अरुचि, असन्तोष
  • अपमान, अपव्यय

उपसर्ग चिन्ने तरिका

  • शब्दको अगाडि जोडिएको शब्दांश
  • स्वतन्त्र रूपमा प्रयोग नहुने
  • मूल शब्दको अर्थ बदलिने
  • नयाँ शब्द बनाउने

२२.२ प्रत्यय (विस्तृत अध्ययन)

प्रत्ययको परिचय

शब्दको पछाडि जोडिएर नयाँ शब्द बनाउने शब्दांशलाई प्रत्यय भनिन्छ। नेपालीमा दुई प्रकारका प्रत्यय हुन्छन्:

१. कृत् प्रत्यय: धातुको पछाडि लाग्ने

  • पढ् + आइ = पढाइ
  • गर् + ई = गरी

२. तद्धित प्रत्यय: नाम, सर्वनाम वा विशेषणको पछाडि लाग्ने

  • सहर + ई = सहरी
  • बुद्धि + मान् = बुद्धिमान्

नेपालीका प्रमुख प्रत्ययहरू (विस्तृत)

१. आई / ई (भाववाचक नाम बनाउने):

  • पढ् + आइ = पढाइ (पढ्ने कार्य/भाव)
  • लेख् + ई = लेखी
  • पिउ + ई = पिउने
  • बुन् + ई = बुनाई
  • गर् + ई = गरी
  • खेल् + ई = खेली
  • हेर् + ई = हेरी
  • सुन् + ई = सुनी
  • भन् + ई = भनी
  • बस् + ई = बसी
  • उठ् + ई = उठी
  • सुत् + ई = सुती
  • हिँड् + ई = हिँडी
  • दौड् + ई = दौडी
  • नाच् + ई = नाची

२. नु (क्रियार्थक नाम):

  • पढ् + नु = पढ्नु
  • खा + नु = खानु
  • जा + नु = जानु
  • गर् + नु = गर्नु
  • हेर् + नु = हेर्नु
  • सुन् + नु = सुन्‍नु
  • भन् + नु = भन्नु
  • बस् + नु = बस्नु
  • उठ् + नु = उठ्नु
  • सुत् + नु = सुत्नु
  • हिँड् + नु = हिँड्नु

३. ई / लो / ली / लु (विशेषण वा नाम बनाउने):

  • घर + लु = घरेलु
  • गाउँ + लो = गाउँलो
  • कृष्ण + ईय = कृष्णीय (कालो)
  • सहर + ई = सहरी
  • नगर + ईय = नागरिक (पुरानो)
  • विदेश + ई = विदेशी
  • पहाड + इया = पहाडिया
  • मैदान + इया = मैदानी
  • आँगन + इया = आँगनिया
  • खेत + इया = खेतिया
  • किसान + इया = किसानी
  • छोरी + एली = छोरेली

४. मा / मा (संज्ञा बनाउने):

  • गरि + मा = गरिमा
  • महि + मा = महिमा
  • लघि + मा = लघिमा
  • सुख + मा = सुखमा
  • दुःख + मा = दुःखमा
  • पति + मा = पतिमा

५. ता / त्व (भाववाचक नाम):

  • मानव + ता = मानवता
  • मित्र + ता = मैत्री
  • नेता + त्व = नेतृत्व
  • गुरु + त्व = गुरुत्व
  • बन्धु + त्व = बान्धवत्व
  • देव + त्व = देवत्व
  • मानव + त्व = मानवत्व
  • बालक + ता = बालकता
  • नारी + त्व = नारीत्व
  • पिता + त्व = पितृत्व
  • माता + त्व = मातृत्व
  • राजा + त्व = राजत्व
  • शिक्षा + ता = शिक्षिता
  • नम्र + ता = नम्रता

६. इत (विशेषण वा नाम):

  • हर्ष + इत = हर्षित
  • कृष्ण + इत = कृष्णित
  • वि + ज्ञ + ान = विज्ञान
  • लज्ज + इत = लज्जित
  • क्रुद्ध + इ = क्रुद्ध
  • तृष्ण + इत = तृष्णित
  • सन्तुष्ट + इ = सन्तुष्टि
  • आश्चर्य + इत = आश्चर्यित

७. क (विशेषण बनाउने):

  • पति + क = पतिक
  • राज + क = राजक
  • मानव + क = मानवक
  • देव + क = दैविक
  • मानव + क = मानविक
  • आत्म + क = आत्मिक
  • भौत + क = भौतिक

८. इक (विशेषण):

  • सामाज + इक = सामाजिक
  • ऐतिहास + इक = ऐतिहासिक
  • आर्थ + इक = आर्थिक
  • राजनीत + इक = राजनीतिक
  • सांस्कृत + इक = सांस्कृतिक
  • वैज्ञान + इक = वैज्ञानिक
  • प्राकृत + इक = प्राकृतिक
  • भौगोल + इक = भौगोलिक
  • ऐतिहास + इक = ऐतिहासिक
  • मानव + इक = मानवीय (केही)
  • दार्शन + इक = दार्शनिक
  • साहित्य + इक = साहित्यिक

९. ईय (विशेषण):

  • कृष्ण + ईय = कृष्णीय
  • जन + ईय = जनीय
  • स्थान + ईय = स्थानीय
  • देश + ईय = देशीय
  • काल + ईय = कालीय
  • राष्ट्र + ईय = राष्ट्रीय
  • आधुन + इक = आधुनिक
  • वार्ष + इक = वार्षिक
  • मास + इक = मासिक
  • दैन + इक = दैनिक

१०. मय / मयी (पूर्ण भएको):

  • ज्ञान + मय = ज्ञानमय
  • सुख + मय = सुखमय
  • आनन्द + मय = आनन्दमय
  • प्रेम + मय = प्रेममय
  • करुणा + मय = करुणामय
  • भय + मय = भयमय
  • शोक + मय = शोकमय
  • हर्ष + मय = हर्षमय
  • कान्ति + मय = कान्तिमय
  • तेज + मय = तेजमय
  • वायु + मय = वायुमय
  • जल + मय = जलमय

११. वान् / वती (पूर्ण भएको):

  • गुण + वान् = गुणवान्
  • धन + वान् = धनवान्
  • लक्ष्मी + वती = लक्ष्मीवती
  • भाग्य + वान् = भाग्यवान्
  • बल + वान् = बलवान्
  • तेज + वान् = तेजवान्
  • यश + वान् = यशवान्
  • कीर्ति + वान् = कीर्तिवान्
  • विद्या + वती = विद्यावती
  • शक्ति + वती = शक्तिवती
  • सौन्दर्य + वती = सौन्दर्यवती
  • धैर्य + वान् = धैर्यवान्

१२. आलु / एलु (सम्बन्ध):

  • घर + एलु = घरेलु
  • गाउँ + आलु = गाउँलु
  • सहर + आलु = सहरालु
  • ठाउँ + एलु = ठाउँलु
  • पहाड + इया = पहाडिया
  • मैदान + इया = मैदानी
  • देश + ला = देशला

१३. हरू (बहुवचन):

  • केटा + हरू = केटाहरू
  • घर + हरू = घरहरू
  • मान्छे + हरू = मान्छेहरू
  • किताब + हरू = किताबहरू
  • बच्चा + हरू = बच्चाहरू

१४. ओ / ओ (पुलिङ्गी कर्मधारय):

  • कालो + मान्छे → कालेमान्छे
  • नीलो + कमल → नीलेकमल
  • रातो + गाय → रातेगाय
  • सेतो + फूल → सेतेफूल
  • पहेँलो + वस्त्र → पहेँले वस्त्र

१५. इलो / लो / ली (विशेषण):

  • गरिब + लो = गरिबलो (पहाडी भाषामा)
  • मीठो + लो = मीठोलो
  • राम्रो + लो = राम्रोलो
  • चाख्न + लो = चाखिलो

प्रत्यय चिन्ने तरिका

  • शब्दको पछाडि जोडिएको शब्दांश
  • स्वतन्त्र रूपमा प्रयोग नहुने
  • नयाँ शब्द बनाउने

२२.३ समास (विस्तृत अध्ययन)

समासको परिचय

दुई वा दुईभन्दा बढी शब्दहरू जोडेर एउटा नयाँ शब्द बनाउने प्रक्रियालाई समास भनिन्छ।

समासका प्रकारहरू (विस्तृत)

१. तत्पुरुष समास:

परिचय: दोस्रो पद प्रधान हुन्छ, पहिलो पद विशेषता बताउँछ।

विभक्ति अनुसार तत्पुरुषका भेद:

  • कर्मधारय/विशेष्यबोधक: (ले/लाई को)
  • कक्षा + कोठा → कक्षाकोठा
  • राजा + कुमार → राजकुमार
  • गङ्गा + जल → गङ्गाजल
  • हिम + आलय → हिमालय
  • पुस्तक + आलय → पुस्तकालय
  • महा + देव → महादेव
  • सभा + पति → सभापति
  • गृह + कार्य → गृहकार्य
  • राज + दूत → राजदूत
  • नगर + पालिका → नगरपालिका
  • प्रधान + मन्त्री → प्रधानमन्त्री
  • मुख्य + मन्त्री → मुख्यमन्त्री
  • सम्बन्धबोधक: (को/का/की)
  • राम + को = रामको
  • पुस्तक + को = पुस्तकको
  • विद्या + को = विद्याको
  • अधिकरणबोधक: (मा/माथि)
  • घर + मा = घरमा
  • टेबुल + माथि = टेबुलमाथि
  • हात + मा = हातमा
  • कलम + मा = कलममा
  • अपादानबोधक: (बाट/देखि)
  • घर + बाट = घरबाट
  • हिजो + देखि = हिजोदेखि
  • काठमाडौं + बाट = काठमाडौंबाट
  • सम्प्रदानबोधक: (लाई/निम्ति/लागि)
  • राम + लाई = रामलाई
  • देश + निम्ति = देशनिम्ति
  • मोह + लागि = मोहलागि

२. कर्मधारय समास:

परिचय: दुवै पद प्रधान, विशेषण-विशेष्य सम्बन्ध (विशेषणले विशेष्यको गुण बताउँछ)

  • कालो + मान्छे = कालोमान्छे (कालो गुण भएको मान्छे)
  • नील + गाय = नीलगाय (नीलो रङको गाय)
  • कमल + नयन = कमलनयन (कमल जस्तै आँखा)
  • दीर्घ + काय = दीर्घकाय (लामो शरीर)
  • महा + पुरुष = महापुरुष
  • महा + भारत = महाभारत
  • कु + कर्म = कुकर्म
  • सु + कार्य = सुकार्य
  • नील + वर्ण = नीलवर्ण
  • शुक्ल + वस्त्र = शुक्लवस्त्र
  • पीत + वर्ण = पीतवर्ण
  • हरित + वर्ण = हरितवर्ण
  • रक्त + वर्ण = रक्तवर्ण

कर्मधारयमा पुलिङ्गी विशेष्य हुँदा 'ए' प्रत्यय:

  • कालो + मान्छे → कालेमान्छे
  • नीलो + गाय → नीलेगाय
  • रातो + कमल → रातेकमल

३. द्विगु समास:

परिचय: पहिलो पद सङ्ख्यावाचक

  • दश + कुमार = दशकुमार
  • चार + घेरा = चौघेरा
  • तीन + भुवन = त्रिभुवन
  • पाँच + वटी = पञ्चवटी
  • दुई + आँखा = दुईआँखा
  • तीन + कोठा = त्रिकोठा
  • चार + पाटा = चौपाटा
  • पाँच + गाउँ = पञ्चगाउँ
  • सात + सुर = सप्तसुर
  • नौ + रत्न = नवरत्न
  • दश + अश्व = दशाश्व
  • बाह्र + मासा = बाह्रमासा
  • छत्तीस + वर्ष = छत्तीसवर्ष
  • पचास + वर्ष = पचासवर्ष

४. द्वन्द्व समास:

परिचय: दुवै वा बढी पदहरू मिल्छन्, कुनै प्रधान हुँदैन

  • राम + लक्ष्मण = रामलक्ष्मण
  • सुख + दुःख = सुखदुःख
  • हाँसी + खुसी = हाँसीखुसी
  • लेखा + पढी = लेखापढी
  • अनि + पानी = अनिपानी
  • हात + खुट्टा = हातखुट्टा
  • आमा + बाबु = आमाबाबु
  • भाई + बहिनी = भाइबहिनी
  • कलम + कापी = कलमकापी
  • खाना + पानी = खानापानी
  • लुगा + कपडा = लुगाकपडा
  • राम + श्याम = रामश्याम
  • बुबा + आमा = बुबाआमा
  • माटो + पानी = माटोपानी
  • दिन + रात = दिनरात
  • आकाश + पाताल = आकाशपाताल

५. अव्ययीभाव समास:

परिचय: अव्यय (क्रियायोगी) पहिलो पद, सम्पूर्ण शब्द अव्ययको रूपमा प्रयोग

  • बे + खर्ची = बेखर्ची (खर्च नगरी)
  • यथा + शक्ति = यथाशक्ति (शक्ति अनुसार)
  • प्रति + दिन = प्रतिदिन (हरेक दिन)
  • हर + एक = हरेक (हरेक दिन)
  • स + प्रसंग = सप्रसंग (प्रसंग साथमा)
  • बे + मौसम = बेमौसम (मौसम नभएको)
  • यथासमय = समय अनुसार
  • यथास्थान = स्थान अनुसार
  • यथाशीघ्र = शीघ्रता अनुसार
  • बे + हिसाब = बेहिसाब
  • बे + रंग = बेरंग
  • अन + हिसाब = अनहिसाब
  • स + मय = समय (मा + अ = सम् + अ = समय)
  • प्रति + कूल = प्रतिकूल
  • अनु + कूल = अनुकूल
  • सर्व + दा = सर्वदा (सधैं)
  • सर्व + था = सर्वथा (पूर्ण रूपमा)
  • सर्व + भूत = सर्वभूत
  • एक + दम = एकदम
  • एक + मात्र = एकमात्र
  • निर + पराध = निरपराध

६. बहुव्रीहि समास:

परिचय: तेस्रो पदलाई बुझाउने (कुनै अरू कुरालाई जनाउने)

  • त्रि + लोचन = त्रिलोचन (तीन ओटा लोचन भएको = शिव)
  • दश + आनन = दशानन (दश ओटा अनन भएको = रावण)
  • चतुर् + भुज = चतुर्भुज (चार भुजा भएको = विष्णु)
  • शत + हस्त = शतहस्त (सय हात भएको)
  • नव + निधि = नवनिधि (नौ निधि भएको)
  • दश + रथ = दशरथ (दश रथ भएको = राजा दशरथ)
  • पञ्च + मुख = पञ्चमुख
  • पञ्च + आनन = पञ्चानन
  • षट् + कर्ण = षट्कर्ण
  • षट् + पद = षट्पद (छ ओटा खुट्टा भएको = मौरी)
  • पञ्च + शील = पञ्चशील
  • त्रि + लोक = त्रिलोक
  • त्रि + भुवन = त्रिभुवन
  • चतुर् + वेद = चतुर्वेद
  • पञ्च + वटी = पञ्चवटी
  • पञ्च + कन्या = पञ्चकन्या
  • अष्ट + मातृका = अष्टमातृका
  • नव + दुर्गा = नवदुर्गा

द्वित्व (Reduplication) - विस्तृत

परिचय: शब्द दोहो¥याएर बनाइएको शब्दलाई द्वित्व शब्द भनिन्छ।

प्रकारहरू:

१. पूर्ण द्वित्व: पूरा शब्द दोहो¥याउने

  • हल्लो + खल्लो = हल्लोखल्लो
  • भागा + भाग = भागाभाग
  • हुर्र + हुर्र = हुर्रुर
  • लखर + लखर = लखरलखर
  • झ्याउँ + झ्याउँ = झ्याउँझ्याउँ
  • हुर्रुर, कुर्रुर

२. आंशिक द्वित्व: शब्दको केही भाग मात्र दोहो¥याउने

  • चौ + घेरा = चौघेरा
  • दश + कुमार = दशकुमार
  • ठूला + ठूला = ठूलाठूला
  • साना + साना = सानासाना
  • राता + राता = राताराता
  • काला + काला = कालाकाला
  • सेता + सेता = सेतासेता
  • नीला + नीला = नीलानीला
  • हरिया + हरिया = हरियाहरिया

३. शब्दको पहिलो अक्षर दोहो¥याउने:

  • प + प = पञ्च
  • क + क = कुमार
  • च + च = चक्र

अनुकरणात्मक शब्द (Onomatopoeia) - विस्तृत

शब्दको ध्वनिबाटै अर्थ बुझिने शब्दलाई अनुकरणात्मक शब्द भनिन्छ।

उदाहरणहरू:

  • ठूल्ठूलो, सानोसानो, रातोरातो
  • टूलटूल, फुस्रोफुस्रो, नीलोनीलो
  • हुर्रुर, फुर्रुर, झ्याउँझ्याउँ
  • भर्रर, भट्टभट्ट, खट्टखट्ट
  • लट्टरलट्टर, छट्टछट्ट
  • मुसुमुसु, गुदगुदे
  • टाउँटाउँ, छिचोला
  • किचकिच, बिचबिच
  • चम्चम, झिलिमिली
  • लिलिपुट, लटरपट्टर
  • सिरसिर, गुडगुड
  • हल्लोखल्लो, भागाभाग

२२.४ शब्दनिर्माण - थप MCQ खण्ड (३० प्रश्न)

प्रश्न १. "असभ्य" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) स
  • (ग) सभ्य
  • (घ) भ्य

उत्तर: (क) अ (नकारात्मक)


प्रश्न २. "प्रतिदिन" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) प्रति
  • (ख) दिन
  • (ग) प्र
  • (घ) ति

उत्तर: (क) प्रति


प्रश्न ३. "सुकर्म" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) कर्म
  • (ख) सु
  • (ग) स
  • (घ) म

उत्तर: (ख) सु (राम्रो)


प्रश्न ४. "पढाइ" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) पढ
  • (ख) आइ
  • (ग) ाइ
  • (घ) इ

उत्तर: (ख) आइ (कृत् प्रत्यय)


प्रश्न ५. "घरेलु" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) घर
  • (ख) एलु
  • (ग) लु
  • (घ) रे

उत्तर: (ख) एलु (तद्धित प्रत्यय)


प्रश्न ६. "कक्षाकोठा" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (क) तत्पुरुष (कक्षाको + कोठा)


प्रश्न ७. "त्रिभुवन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु (तीन + भुवन)


प्रश्न ८. "सुखदुःख" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (घ) द्वन्द्व (सुख + दुःख)


प्रश्न ९. "चिरञ्जीवी" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) चिर
  • (ख) जीवी
  • (ग) चिरन्
  • (घ) जी

उत्तर: (क) चिर (लामो समय)


प्रश्न १०. "सामाजिक" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) सामा
  • (ख) जिक
  • (ग) इक
  • (घ) क

उत्तर: (ग) इक (तद्धित प्रत्यय)


प्रश्न ११. "कालेमान्छे" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ख) कर्मधारय (कालो + मान्छे)


प्रश्न १२. "चौघेरा" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु (चार + घेरा)


प्रश्न १३. "बेखर्ची" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) अव्ययीभाव
  • (घ) बहुव्रीहि

उत्तर: (ग) अव्ययीभाव (बे + खर्ची)


प्रश्न १४. "त्रिलोचन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) बहुव्रीहि

उत्तर: (घ) बहुव्रीहि (तीन लोचन भएको = शिव)


प्रश्न १५. "गुणवान्" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) गुण
  • (ख) वान्
  • (ग) अन्
  • (घ) गु

उत्तर: (ख) वान्


प्रश्न १६. "गरिमा" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) गरि
  • (ख) इमा
  • (ग) मा
  • (घ) ग

उत्तर: (ख) इमा (तद्धित प्रत्यय)


प्रश्न १७. "दशानन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) बहुव्रीहि

उत्तर: (घ) बहुव्रीहि (दश अनन भएको = रावण)


प्रश्न १८. "हल्लोखल्लो" कस्तो शब्द हो?

  • (क) समास
  • (ख) द्वित्व
  • (ग) अनुकरण
  • (घ) उपसर्ग

उत्तर: (ख) द्वित्व (पूर्ण द्वित्व)


प्रश्न १९. "रामलक्ष्मण" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (घ) द्वन्द्व (राम + लक्ष्मण)


प्रश्न २०. "अध्यक्ष" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) अधि
  • (ग) अध्य
  • (घ) क्ष

उत्तर: (ख) अधि


प्रश्न २१. "उपनगर" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) उप
  • (ख) नगर
  • (ग) उ
  • (घ) प

उत्तर: (क) उप


प्रश्न २२. "विदेश" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) वि
  • (ख) देश
  • (ग) वि
  • (घ) दे

उत्तर: (क) वि


प्रश्न २३. "सुशासन" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) शासन
  • (ख) सु
  • (ग) स
  • (घ) न

उत्तर: (ख) सु (राम्रो)


प्रश्न २४. "दुर्गुण" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) दु
  • (ख) दुर्
  • (ग) गुण
  • (घ) द

उत्तर: (ख) दुर् (नराम्रो)


प्रश्न २५. "कुमारी" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) कु
  • (ख) मारी
  • (ग) क
  • (घ) री

उत्तर: (क) कु (नराम्रो)


प्रश्न २६. "अनुपम" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) अनु
  • (ग) पम
  • (घ) म

उत्तर: (ख) अनु (साथमा)


प्रश्न २७. "उत्सव" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) उत्
  • (ख) सव
  • (ग) उ
  • (घ) त

उत्तर: (क) उत् (माथि)


प्रश्न २८. "ज्ञानमय" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) ज्ञान
  • (ख) मय
  • (ग) अन
  • (घ) म

उत्तर: (ख) मय (पूर्ण भएको)


प्रश्न २९. "गाउँलो" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) गाउँ
  • (ख) लो
  • (ग) ाउँ
  • (घ) ँलो

उत्तर: (ख) लो (तद्धित प्रत्यय)


प्रश्न ३०. "यथाशक्ति" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) अव्ययीभाव
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) अव्ययीभाव (यथा + शक्ति)


अध्याय २३: विस्तृत पर्यायवाची र विपरीतार्थक शब्दकोष

२३.१ पर्यायवाची शब्दकोष (विस्तृत सूची)

प्रकृति र प्राकृतिक वस्तुहरू

मूल शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
सूर्य रवि, भानु, आदित्य, दिनकर, प्रभाकर, मार्तण्ड, सविता, भास्कर, अर्क, हेलि, दिवाकर, सूरज
चन्द्रमा शशी, रजनीपति, इन्दु, सोम, कलाधर, निशाकर, चन्द्र, विधु, शशधर, राकेश, कलानाथ, मृगाङ्क, निशानाथ
पृथ्वी भू, भूमि, धरा, धरित्री, वसुधा, मही, क्षिति, भूमण्डल, जगती, क्षोणी, रसा, उर्वी, पृथ्वी, वसुन्धरा
पानी जल, नीर, अम्बु, तोय, सलिल, पय, वारि, अप्, पानी, जीवन, पाथस्, कलश, कमल, पयस्
अग्नि आगो, पावक, अनल, वह्नि, कृशानु, ज्वाला, हुताशन, धूमकेतु, शिखी, रोहित, वैश्वानर, अग्नि
हावा वायु, पवन, समीर, अनिल, मरुत, वात, पवमान, प्रवात, समीरण, अनिल, वायु
आकाश गगन, नभ, अम्बर, व्योम, अन्तरिक्ष, ख, अभ्र, वियत्, नाक, द्यौ, स्वर, आकाश
पर्वत गिरि, अचल, भूधर, शैल, नग, अद्रि, महीधर, धात्री, गोत्र, शिलोच्चय, कूट, ग्रावन्
नदी सरिता, तटिनी, निर्झरिणी, कूलम्भसा, आपगा, स्रोतस्विनी, नदी, निम्नगा, सिन्धु, नीरवाहिनी
समुद्र सागर, सिन्धु, रत्नाकर, सिंधु, उदधि, पारावार, अर्णव, सलिलनिधि, नीरनिधि, जलधि, कम्पित, वाडव
अन्धकार तम, तमस, अन्धकार, अँधेरी, रात्रि, तिमिर, तमोराज, श्याम, ध्वान्त, कृष्ण, तमिस्रा
प्रकाश ज्योति, आलोक, कान्ति, दीप्ति, उज्यालो, प्रभा, तेज, दीप, भा, रोचि, मरीचि, भानु
तारा तारक, नक्षत्र, सितारा, सारका, भ, रोहिणी, कृत्तिका, अश्विनी, भरणी, सोमा
बिजुली विद्युत्, चपला, चित्रा, बिजुली, तडित्, सौदामिनी, ह्रद, विद्युल्लेखा
मेघ मेघ, घन, जलधर, नीरद, जलमुच्, अम्बुद, वारिवाह, माहेन्द्र, जलद, घनगर्जन
वर्षा वर्षा, झरी, पानी पर्ने, वृष्टि, मेघ, देवौघ, पर्जन्य, वरुण
कुहिरो कुहिरो, कोहरा, धुवाँ, धूम्र, पयोद, अभ्र
हिउँ हिम, तुषार, शीत, हेमन्त, हिउँ, नीहार, हिमगर्भ
चिसो शीत, ठण्डा, शिशिर, शीतल, हिम, सार्द्ध
तातो उष्ण, ताप्त, गरम, तातो, दीप्त
आँधी आँधी, झञ्झा, तूफान, वात, प्रभञ्जन, प्रचण्ड वायु
ओसिलो ओसिलो, आर्द्र, सिकत, सिञ्चित, ओस
पहाड पहाड, गिरि, पर्वत, अचल, भूधर, शैल, नग, अद्रि

मानव र सम्बन्ध

मूल शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
सत्य ठीक, सच, यथार्थ, सत्यता, तथ्य, वास्तविकता, सत्, ऋत, सत्यम्
झूठो मिथ्या, असत्य, कपट, छल, मिथ्यावाद, कूट, अनृत
मन हृदय, चित्त, अन्तर, हियो, मानस, दिल, हृद, स्वान्त, लावण्य, उर
आँखा नेत्र, चक्षु, लोचन, नयन, अक्षि, दृग, अक्ष, लोच, चक्षुष्, विलोचन
मुख आनन, वदन, मुख, आस्य, वक्त्र, मुखड़ा, तुण्ड, आनन, मुखर, वारवदन
शरीर शरीर, देह, काय, तन, वपु, अङ्ग, गात्र, मूर्ति, कलेवर, विग्रह, शरीर, देह, काया
हात हस्त, कर, भुजा, पाणि, हाथ, पञ्जर, प्रकोष्ठ
खुट्टा पाद, चरण, पैर, पद, पदाति, अङ्गुली, पाद, श्रोणि, जङ्घा
कान कर्ण, श्रुति, श्रवण, श्रोत्र, कान
नाक नासा, घ्राण, नासिका, नाक
जिब्रो जिह्वा, रसना, जिब्रो, रसज्ञ
दाँत दन्त, दाँत, रदन, दशन
कपाल केश, चिकुर, कच, कपाल, शिरोरुह, अलक, बाल
रगत रक्त, रुधिर, लोहित, शोणित, असृक्, रगत, रक्त
हड्डी अस्थि, हड्डी, कङ्काल, हनु
मासु मांस, पिशित, मास, मांस, आमिष
मुटु हृदय, हृद्, मुटु, हियो, चित्त, मानस
रगतगाँठा नस, सिरा, धमनी, रगतगाँठा
पसिना स्वेद, पसिना, घर्म, लाला, वमन
आँसु अश्रु, नेत्रजल, आँसु, बाष्प, नयनाम्बु
मल मल, पुरीष, विष्ठा, गोबर, उत्सर्ग
पिसाब मूत्र, प्रस्राव, पिसाब, वारि

परिवार र सम्बन्ध

मूल शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
बाबु पिता, पितृ, बाबा, जनक, तात, पिदा, पिता, अब्ज, स्वामी
आमा माता, जननी, माई, अम्बा, जनयित्री, माता, मैया, मम्मी
छोरा पुत्र, सुत, आत्मज, तनय, बेटा, सोम, पुत्रक
छोरी पुत्री, कन्या, आत्मजा, तनया, बेटी, सुता, कन्यका
दाजु दाइ, अग्रज, ज्येष्ठ, ठूलो भाइ, भ्राता
दिदी अग्रजा, ज्येष्ठा, ठूली बहिनी, भगिनी
भाइ भ्राता, सहोदर, भ्रातृ, बन्धु, भाइ
बहिनी भगिनी, सहोदरा, स्वसा
पति पति, भर्ता, कान्त, स्वामी, नाथ, पोइ
पत्नी पत्नी, भार्या, कान्ता, अर्धाङ्गिनी, दारा, स्त्री, जोय
नाति पौत्र, नाति, अपत्य
नातिनी पौत्री, नातिनी
काका काका, पितृभ्राता, काक, तातक
मामा मामा, मातुल, मातृभ्राता
फुपू फुपू, पितृभगिनी, पितृस्वसा
सासू श्वसुरी, सासू, मातृस्वसा
ससुरा श्वसुर, ससुरा, पितृस्वसुर
ज्वाइँ जामाता, ज्वाइँ, वर
बुहारी स्नुषा, बुहारी, पुत्रवधू
देवर देवर, पतिदेवर
जेठानी जेठानी, पतिज्येष्ठभार्या
कान्छी कनिष्ठा, कान्छी, छोटी
वृद्ध बूढो, वृद्ध, वयोवृद्ध, पाको, ज्येष्ठ, स्थविर
युवा जवान, युवा, तरुण, नवयुवक, किशोर
बालक केटाकेटी, बालक, बालबालिका, शिशु, बच्चा, कुमार, किशोर

भाव र गुण

मूल शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
सुख आनन्द, हर्ष, प्रसन्नता, खुसी, सुख, सन्तोष, आमोद, प्रमोद, हर्ष, मुदिता
दुःख पीडा, कष्ट, तकलीफ, दुःख, शोक, खेद, विषाद, वेदना, व्यथा, शोक, खेद
प्रेम माया, स्नेह, प्रेम, अनुराग, अनन्य, प्रीति, अनुरक्ति, लगाव, आसक्ति
घृणा द्वेष, घृणा, विद्वेष, रागद्वेष, अरुचि, अप्रीति, विरक्ति, अनिच्छा
क्रोध रिस, क्रोध, कोप, रोष, प्रकोप, अमर्ष, रोष, चण्ड, तीक्ष्ण
शान्ति सुख, शान्ति, निर्वाण, उपशम, प्रशम, नैराश्य, क्षमा
कलह झगडा, कलह, विवाद, कलुष, वैमनस्य, कलेश, अनबन
साहस हिम्मत, पराक्रम, वीरता, साहस, शौर्य, ओज, धैर्य, विक्रम
कायरता डरपोकपन, भीरुता, कायरता, भीरुत्व, भीरु, भी
यश कीर्ति, प्रतिष्ठा, यश, प्रसिद्धि, ख्याति, गौरव, कीर्ति, प्रताप
अपयश बदनामी, अपयश, अपकीर्ति, कुख्याति, कलङ्क
मित्र साथी, सखा, मित्र, बन्धु, सहयोगी, मीत, सुहृद्, सखा
शत्रु दुश्मन, वैरी, शत्रु, अरि, रिपु, प्रतिपक्षी, वैरिन्
विश्वास आस्था, भरोसा, निष्ठा, विश्वास, श्रद्धा, प्रतीति, भरोसा
अविश्वास सन्देह, शङ्का, अविश्वास, अपत्ति, सन्देह

ज्ञान र शिक्षा

मूल शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
ज्ञान विद्या, ज्ञान, बुद्धि, प्रज्ञा, मति, ज्ञानविज्ञान, विज्ञान, सुधा
अज्ञानता अविद्या, अज्ञान, मूर्खता, अज्ञानता, अविवेक, मोह, अन्धता
बुद्धिमान पण्डित, विद्वान, बुद्धिमान, ज्ञानी, प्राज्ञ, मेधावी, सुधी, विचक्षण
मूर्ख अज्ञ, मूर्ख, बेवकूफ, निर्बुद्धि, जड, अल्पबुद्धि, अविद्वान, मूढ़
शिक्षक गुरु, आचार्य, उपाध्याय, शिक्षक, अध्यापक, पण्डित, उपाध्याय, प्राध्यापक
विद्यार्थी छात्र, शिष्य, चेलो, विद्यार्थी, शागिर्द, अन्तेवासी, छात्रा
शिक्षा तालीम, शिक्षा, विद्या, प्रशिक्षण, उपदेश, अध्ययन, ज्ञान

प्रकृति र जनावर

मूल शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
गृह घर, गृह, निवास, आवास, भवन, गृहस्थी, नीड, सदन, मन्दिर, गेह
कृषक किसान, खेतिहर, कृषक, कृषिजीवी, कृषक, हलधर
पशु जनावर, पशु, प्राणी, जीव, मृग, पशु, चर, चतुष्पद
महिला नारी, स्त्री, महिला, महिला, वनिता, कान्ता, अबला, योषा, ललना
पुरुष मान्छे, पुरुष, नर, मानव, पुरुष, मनुज, मानुस, पुंस
भोक क्षुधा, भूख, भोक, अनशन, उपवास, क्षुधा, भूख
तिर्खा पिपासा, तिर्खा, तृष्णा, पिपासा
निन्द्रा निद्रा, सुत्ने, नींद, निन्द्रा, शयन, स्वप्न, सुप्ति
स्वप्न सपना, स्वप्न, सपना, निद्रादर्शन
मृत्यु मृत्यु, मौत, देहान्त, निधन, अन्त, प्राणान्त, काल, यम
जीवन जीवन, जिउने, प्राण, आयु, जीवित, प्राण, आयुष
हतियार अस्त्र, शस्त्र, हतियार, आयुध

ऋतु र समय

मूल शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
वर्षा वर्षा, झरी, पानी पर्ने, वृष्टि, मेघ, पर्जन्य
शरद शरद, हेमन्त, पतझर, शिशिर, शरद् ऋतु
बसन्त बसन्त, वसन्त, फूल फुल्ने ऋतु, कुसुमे, मधुमास
ग्रीष्म गर्मी, ग्रीष्म, ऊष्ण, निदाघ, तापस
वर्ष वर्षा ऋतु, वर्षा काल, वर्ष
शिशिर जाडो, शिशिर, हेमन्त, शीतकाल
हेमन्त जाडो, हेमन्त, शिशिर
दिन दिवस, वार, दिन, दिवा, अहर्निश, दिवस
रात रात्रि, निशा, रजनी, विभावरी, यामिनी, क्षणदा, निशीथ, त्रियामा
बिहान प्रभात, प्रातः, बिहान, उषा, अरुणोदय
साँझ सन्ध्या, साँझ, प्रदोष, गोधूली
दिउँसो दिउँसो, मध्याह्न, दोपहर, अपराह्न
बेलुका सन्ध्या, बेलुका, सायंकाल, प्रदोष

रङ र भौतिक गुण

मूल शब्द पर्यायवाची शब्दहरू
चाँदी रजत, चाँदी, रूपा, चन्द्रहास, रूपक
सुन कनक, हेम, हिरण्य, स्वर्ण, सुन, कञ्चन, कनक
पत्थर पाषाण, प्रस्तर, पत्थर, अश्मन, शिला, उपल, ग्रावन्
हरियो श्यामल, हरियो, हरित, सस्य, श्याम
रातो अरुण, रक्त, रातो, लोहित, रक्तिम, रोहित
सेतो श्वेत, धवल, सेतो, शुभ्र, सित, गौर, अरुण
कालो कृष्ण, श्याम, कालो, अन्धकार, तामस, मेचक
पहेँलो पीत, हरिद्रा, पहेँलो, सुवर्ण, पीतवर्ण
नीलो नील, नीलो, श्याम, आसमानी, नीलवर्ण
ठूलो विशाल, महान्, बृहत्, विराट, ठूलो, स्थूल
सानो क्षुद्र, लघु, सानो, छोटो, अणु, सूक्ष्म
नयाँ नूतन, नयाँ, नव, नवीन, अभिनव, नव्य
पुरानो प्राचीन, पुरातन, पुरानो, पुराण, चिरन्तन, पुरा
राम्रो उत्तम, श्रेष्ठ, राम्रो, सुन्दर, भलो, असल, सत्
नराम्रो कु, अधम, नीच, नराम्रो, बुरा, असल, कुत्सित

२३.२ विपरीतार्थक शब्दकोष (विस्तृत सूची)

मूलभूत विपरीतार्थक

शब्द विपरीतार्थक शब्द विपरीतार्थक
सत्य झूठो, मिथ्या, असत्य झूठो सत्य, ठीक, सच
सुख दुःख, पीडा, कष्ट दुःख सुख, आनन्द, हर्ष
जीत हार, पराजय हार जीत, विजय
साथी शत्रु, दुश्मन, वैरी शत्रु मित्र, साथी
प्रेम घृणा, द्वेष, राग घृणा प्रेम, स्नेह
नयाँ पुरानो, प्राचीन पुरानो नयाँ, नवीन
राम्रो नराम्रो, खराब नराम्रो राम्रो, असल
ठूलो सानो, क्षुद्र सानो ठूलो, विशाल

स्थान र दिशा

शब्द विपरीतार्थक
अगाडि पछाडि, पछि
पछाडि अगाडि, सम्मुख
माथि तल, तल्लो, अधः
तल माथि, उच्च, ऊर्ध्व
भित्र बाहिर, बाह्य
बाहिर भित्र, आभ्यन्तर
नजिक टाढा, दूर
टाढा नजिक, समीप, सन्निकट
देब्रे दायाँ
दायाँ देब्रे
उत्तर दक्षिण
दक्षिण उत्तर
पूर्व पश्चिम
पश्चिम पूर्व
माथिल्लो तल्लो
तल्लो माथिल्लो
अग्लो होचो, बौना
होचो अग्लो, उच्च
गहिरो उथलो, छिटो
उथलो गहिरो, गम्भीर
अगाडि पछि, पछ्याउने

समय

शब्द विपरीतार्थक
दिन रात, रात्रि, निशा
रात दिन, दिवस
बिहान बेलुका, साँझ
बेलुका बिहान, प्रभात
साँझ बिहान
आज भोलि, हिजो
हिजो भोलि, आज, पर्सि
भोलि हिजो, आज
पहिले पछि, अब
पछि पहिले, अघि
अघि पछि, पछ्याउने
अहिले पहिले, पछि, पहिल्यै
छिटो ढिलो, बिस्तारै
ढिलो छिटो, शीघ्र
सधैं कहिल्यै, कहिलेकाहीँ
कहिल्यै सधैं, निरन्तर
शीघ्र ढिलो, विलम्ब
बिहानै बेलुकापख, ढिलो

प्रकाश र अँध्यारो

शब्द विपरीतार्थक
उज्यालो अँधेरी, अन्धकार
अँधेरी उज्यालो, प्रकाश
दिन रात
रात दिन
ज्योति तमो, अन्धकार
प्रकाश अन्धकार, छाया

सामाजिक र नैतिक गुण

शब्द विपरीतार्थक
सफल असफल, विफल
असफल सफल, सिद्ध
सन्तुष्ट असन्तुष्ट, अप्रसन्न
असन्तुष्ट सन्तुष्ट, प्रसन्न
बुद्धिमान मूर्ख, अज्ञ
मूर्ख बुद्धिमान, विद्वान
साहसी कायर, डरपोक
कायर साहसी, वीर
विनम्र अहङ्कारी, घमण्डी
अहङ्कारी विनम्र, भद्र
उदार कङ्जूस, कृपण
कङ्जूस उदार, दानी
स्पष्ट अस्पष्ट, अस्पष्ट
अस्पष्ट स्पष्ट, स्पष्ट
सजिलो गाह्रो, कठिन
गाह्रो सजिलो, सरल
सरल जटिल, कठिन
कठिन सरल, सजिलो
असली नक्कली, जाली
नक्कली असली, सक्कली
सफा फोहोर, मैलो
फोहोर सफा, स्वच्छ
सुक्खा भिजेको, ओसिलो
भिजेको सुक्खा, शुष्क
पाकेको काँचो, अपरिपक्व
काँचो पाकेको, पाक्यो
ईर्ष्या सन्तोष, तुष्टि
सन्तोष ईर्ष्या, असन्तोष
ईमानदार बेईमान, छली
बेईमान ईमानदार, सच्चा
साहसी कायर, डरपोक

क्रियाका विपरीतार्थक

शब्द विपरीतार्थक
खुला बन्द, रोकिएको
बन्द खुला, उद्घाटित
जाग्नु सुत्नु, निद्रा लाग्नु
सुत्नु जाग्नु, बिउँझनु
बाँच्नु मर्नु, मृत्यु
मर्नु बाँच्नु, जीवित
आउनु जानु, प्रस्थान
जानु आउनु, आगमन
उठ्नु बस्नु, लेट्नु
बस्नु उठ्नु, उभिनु
सिक्नु सिकाउनु, पढाउनु
सिकाउनु सिक्नु
गर्नु नगर्नु, छोड्नु
नगर्नु गर्नु, कार्य गर्नु
चाहनु नचाहनु, अनिच्छा
अनिच्छा चाहना, इच्छा
जोड्नु छुट्ट्याउनु, अलग गर्नु
छुट्ट्याउनु जोड्नु, मिलाउनु
दिनु लिनु, प्राप्त
लिनु दिनु
प्रश्न उत्तर, जवाफ
उत्तर प्रश्न, सवाल
सुरु अन्त्य, अन्त
अन्त्य सुरु, आरम्भ
हाँसो रुदन, विलाप
रुदन हाँसो, हास्य
आय व्यय, खर्च
व्यय आय, आम्दानी

उमेर र अवस्था

शब्द विपरीतार्थक
युवा वृद्ध, बूढो
वृद्ध युवा, जवान
बालक वृद्ध, बूढो
जवान बूढो, वृद्ध
धनी गरिब, निर्धन
गरिब धनी, सम्पन्न
प्रसिद्ध अप्रसिद्ध, अज्ञात
अज्ञात प्रसिद्ध, विख्यात
उपस्थित अनुपस्थित, गायब
अनुपस्थित उपस्थित, हाजिर
होशियार मूर्ख, बेसमझ
बेसमझ होशियार, समझदार
स्वस्थ अस्वस्थ, बिरामी
अस्वस्थ स्वस्थ, निरोग
निरोग रोगी, बिरामी
बिरामी निरोग, स्वस्थ

२३.३ पर्यायवाची र विपरीतार्थक - थप MCQ खण्ड (२५ प्रश्न)

प्रश्न १. "सूर्य" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) चन्द्रमा
  • (ख) रवि
  • (ग) तारा
  • (घ) पृथ्वी

उत्तर: (ख) रवि


प्रश्न २. "पानी" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) अग्नि
  • (ख) जल
  • (ग) पवन
  • (घ) माटो

उत्तर: (ख) जल


प्रश्न ३. "पृथ्वी" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) आकाश
  • (ख) धरा
  • (ग) पानी
  • (घ) अग्नि

उत्तर: (ख) धरा


प्रश्न ४. "सुख" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) आनन्द
  • (ख) दुःख
  • (ग) शान्ति
  • (घ) प्रेम

उत्तर: (ख) दुःख


प्रश्न ५. "नयाँ" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) राम्रो
  • (ख) पुरानो
  • (ग) ठूलो
  • (घ) सानो

उत्तर: (ख) पुरानो


प्रश्न ६. "मित्र" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) साथी
  • (ख) शत्रु
  • (ग) बन्धु
  • (घ) मीत

उत्तर: (ख) शत्रु


प्रश्न ७. "आकाश" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पृथ्वी
  • (ख) गगन
  • (ग) पानी
  • (घ) अग्नि

उत्तर: (ख) गगन


प्रश्न ८. "हावा" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पवन
  • (ख) जल
  • (ग) अग्नि
  • (घ) माटो

उत्तर: (क) पवन


प्रश्न ९. "दिन" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) बिहान
  • (ख) रात
  • (ग) साँझ
  • (घ) दिउँसो

उत्तर: (ख) रात


प्रश्न १०. "प्रेम" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) माया
  • (ख) घृणा
  • (ग) स्नेह
  • (घ) अनुराग

उत्तर: (ख) घृणा


प्रश्न ११. "चन्द्रमा" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) सूर्य
  • (ख) इन्दु
  • (ग) तारा
  • (घ) अग्नि

उत्तर: (ख) इन्दु


प्रश्न १२. "अग्नि" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पानी
  • (ख) पावक
  • (ग) हावा
  • (घ) माटो

उत्तर: (ख) पावक


प्रश्न १३. "पर्वत" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) गिरि
  • (ख) नदी
  • (ग) समुद्र
  • (घ) सागर

उत्तर: (क) गिरि


प्रश्न १४. "समुद्र" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) नदी
  • (ख) सागर
  • (ग) ताल
  • (घ) पोखरी

उत्तर: (ख) सागर


प्रश्न १५. "सत्य" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) ठीक
  • (ख) झूठो
  • (ग) सच
  • (घ) यथार्थ

उत्तर: (ख) झूठो


प्रश्न १६. "जीत" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) सफलता
  • (ख) हार
  • (ग) जय
  • (घ) विजय

उत्तर: (ख) हार


प्रश्न १७. "आय" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) आम्दानी
  • (ख) व्यय
  • (ग) कमाइ
  • (घ) आर्जन

उत्तर: (ख) व्यय


प्रश्न १८. "बाँच्नु" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) जिउनु
  • (ख) मर्नु
  • (ग) हिँड्नु
  • (घ) बस्नु

उत्तर: (ख) मर्नु


प्रश्न १९. "सुन्दर" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) कुरूप
  • (ख) रमणीय
  • (ग) नराम्रो
  • (घ) असल

उत्तर: (ख) रमणीय


प्रश्न २०. "कुरूप" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) सुन्दर
  • (ख) राम्रो
  • (ग) नराम्रो
  • (घ) असल

उत्तर: (क) सुन्दर


प्रश्न २१. "साहस" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) हिम्मत
  • (ख) डर
  • (ग) कायरता
  • (घ) भय

उत्तर: (क) हिम्मत


प्रश्न २२. "कायरता" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) साहस
  • (ख) डर
  • (ग) भय
  • (घ) चिन्ता

उत्तर: (क) साहस


प्रश्न २३. "युवा" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) जवान
  • (ख) वृद्ध
  • (ग) बालक
  • (घ) किशोर

उत्तर: (ख) वृद्ध


प्रश्न २४. "धनी" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) गरिब
  • (ख) मालामाल
  • (ग) सम्पन्न
  • (घ) धनवान्

उत्तर: (क) गरिब


प्रश्न २५. "सफा" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) स्वच्छ
  • (ख) फोहोर
  • (ग) मैलो
  • (घ) शुद्ध

उत्तर: (ख) फोहोर


अध्याय २४: विस्तृत उखान, टुक्का र लोकोक्ति

२४.१ उखान (विस्तृत सूची)

शिक्षा र ज्ञान सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
अभावले गरिबी, अनावृष्टिले दुःख अभावमा पनि कष्ट हुन्छ
नअध्याएको पनि गुरु, अग्लो मान्छेलाई घुँडा टेकाउने अरूको दर्जा नबुझ्ने
नबुझेको कुरा सोध्नु, बुझेको कुरा भन्नु ज्ञानको बाटो
पढेको मान्छेको मति, खाएको मान्छेको पेट बढ्छ पढाइले ज्ञान बढ्छ
पढाइले मान्छे मान्छे हुन्छ शिक्षाले मान्छेलाई मान्छे बनाउँछ
विद्या विनाको मान्छे, पशु समान शिक्षा नभएको मान्छे पशु जस्तै
विद्या भन्दा ठूलो सम्पत्ति छैन शिक्षा सबैभन्दा ठूलो धन
बुबाको सम्पत्ति छोरा छोरा हुन्छ, आमाको विद्या हुन्छ शिक्षा आमाबाट आउँछ
गुरुको गुरु भगवान् गुरुको सम्मान
गुरु बिना विद्या, आमा बिना सन्तान गुरुको आवश्यकता
सत्सङ्गले मान्छे सभ्य बनाउँछ राम्रो संगतले राम्रो बनाउँछ
कुसङ्गले मान्छे कुसंगत बनाउँछ नराम्रो संगतले नराम्रो बनाउँछ
हात्तीको देखाउने दाँत, मान्छेको देखाउने ज्ञान बाहिरको देखावटी

मेहनत र परिश्रम सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
अल्छीको बाउ तीन वर्ष पुग्दैन अल्छी मान्छे कहिल्यै सफल हुँदैन
करले गर्ने हेला, पापले गर्ने केला नराम्रो कामको फल पछि आउँछ
मेहनतको फल मिठो हुन्छ मेहनत गर्नेलाई राम्रो फल
काम गर्ने मान्छेको काम, नगर्नेको बकवास काम गर्नुपर्छ
हात्ती पनि फट्याइँ गर्छ, मुसो पनि फट्याइँ गर्छ सबैले ठूलो कुरा गर्छन्
निरन्तर लागेर काम गर्नेले सफलता पाउँछ निरन्तरता सफलताको कुञ्जी
पसिना बगाउनेले मात्र सुन फलाउँछ मेहनत नगरी केही पाइँदैन
हात हाले पुगिने काम, नहाले नपुगिने मेहनत गर्नुपर्छ
बाँदरलाई बाँसरी, अँगुरोलाई अँगुरी सबैलाई आफ्नो जस्तै
खानु खानु पर्छ, पर्खनु पर्दैन मेहनत गर्नेले मात्र खान पाउँछ
मेहनती मान्छेको भाग्य पनि राम्रो मेहनत गर्नेको भाग्य राम्रो
मेहनत नगरी माटो पनि फल्दैन बिना मेहनत केही हुँदैन
ढुङ्गा खोज्दै गए पहाड भेटिन्छ खोज्दै जाँदा ठूलो कुरा भेटिन्छ

सङ्घर्ष र साहस सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
लोभले पाप, लोभले दुःख लोभमा सबै बिग्रन्छ
साहसीको कहिल्यै हार हुँदैन साहसी मान्छे कहिल्यै हार्दैन
मरे पनि किराँती मरे, नमरे पनि किराँती नमरे हिम्मत गर्ने
डराउने मान्छे सधैं डराउँछ डरको जीवन
हिम्मत गर्नेको जित हुन्छ साहसीको जीत
हिम्मत भए जगत् जितिन्छ साहसले सबै जितिन्छ
डरले मान्छेलाई कमजोर बनाउँछ डर कमजोरी हो
डराउनेले बाटो विर्सन्छ डरले बुद्धि हटाउँछ
जसको लाठी उसको भैंसी शक्तिशालीको जित
हात्ती आए, हात्ती गए, मुसो पनि मरे ठूला कुरा आउँदा साना हराउँछन्

मित्रता र शत्रुता सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
साँचो साथी सङ्गी, झूटो साथी फटाहा साँचो र झूटो साथीको भेद
सुखमा साथी, दुःखमा कसैले पनि सुखमा साथी धेरै, दुःखमा कोही हुँदैन
आँसु पुछ्ने साथी साँचो साथी
शत्रुको मुखमा स्याउ, मित्रको मुखमा विष शत्रु र मित्रको भेद
अरूको भलो चित्तमा, आफ्नो भलो गोजीमा आफ्नो स्वार्थ पहिले
साथी छान्न गाह्रो, छानेपछि राख्न गाह्रो साथी छान्नुपर्छ
मित्र भन्दा राम्रो सम्पत्ति छैन साँचो मित्र सबैभन्दा ठूलो धन
झूटो मित्र भन्दा साँचो शत्रु राम्रो झूटो साथीभन्दा साँचो शत्रु राम्रो
मित्रता टुट्यो भने तितो हुन्छ मित्रताको महत्त्व
नयाँ साथी बनाउन पुरानो नबिर्सनु पुरानो मित्रको सम्मान
एक हातले ताली बज्दैन दुई जना नभई काम हुँदैन
एकले अर्कालाई साथ दिन्छ, अर्कोले अर्कोलाई मिलेर काम गर्नुपर्छ
हात मिलाएर काम गर्ने, साथी बढाउनुपर्छ एकतामा शक्ति

स्वभाव र चरित्र सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
ओठमा राम नाम, कलिजोमा कुटुम्ब बोलीमा राम्रो, भित्र खराब
कुकुरलाई काँध्यो भन्दैमा सुँघ्ने स्वभाव हराउँदैन स्वभाव कहिल्यै बदलिँदैन
कुकुरले हाँस देखेर पुच्छर हल्लाउँछ सजिलोमा सबै साथी
गाली गर्नु स्वभाव हो, मन पराउनु दुर्लभ मन नपराउने मान्छे राम्रो
लाज नभएको मान्छेलाई कुकुरले पनि टोक्दैन निर्लज्ज मान्छे
टाउको नभएको मान्छे टाउको नभएको भैंसी अरूलाई आफ्नो जस्तो देख्ने
भेडालाई भेडा, बाघलाई बाघ उस्तैलाई उस्तै
भेडी भेडी, बाघी बाघ स्वभाव अनुसारको
मुखमा मुख एकै प्रकारको
रुखलाई रुख, माटोलाई माटो आफ्नो जाति अनुसारको
आफ्नो गोबर गन्हाउँदैन आफ्नो दोष नदेख्ने
निन्दा गर्ने मुख पनि आफ्नै आफूले आफैलाई गाली गर्ने
पेट पोले पनि मुख पोल्दैन भोकै भए पनि अरूलाई खुवाउने
लुगा सफा, मन मैलो बाहिर राम्रो, भित्र खराब
हात्ती पनि फट्याइँ गर्छ, मुसो पनि फट्याइँ गर्छ सबैले ठूलो कुरा गर्छन्
मुख हेरेर कुरा गर्नु, कान हेरेर सुन्नु अरूको सङ्केत बुझ्ने

समय र अवसर सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
खाएपछि मात्र जुँगा मुछ्ने पछुतो गर्ने
बेलुकीको पछुतो, बिहानको काम ढिलो पछुतो
समय रहँदै काम गर्ने, नत्र पछि पर्छ समयमै काम गर्नुपर्छ
बितेको समय फर्किँदैन समयको महत्त्व
समयले सबैलाई भेट्छ समयले सबै देख्छ
समय बलवान छ समयको शक्ति
समय र बेला नआए पनि फरक छैन समयको महत्त्व
समयमा नखाए पछि मिठो हुँदैन समयको महत्त्व
बिहानको भात, बेलुकीको काम समय अनुसारको काम
ढिलो भएपछि पछुतो ढिलाइको फल
अघि आँखा पछि कान आँखाले नदेखे पनि कानले सुन्न सकिने

परिवार र सम्बन्ध सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
आमाको मुख हेर्ने, बाबुको जुध्ने आमाको आशीर्वाद, बाबुको डर
छोरा हुर्काउनु छोराको, बुबा हुर्काउनु संसारको बाबु बढेपछि अरूको भर पर्नुपर्छ
आफ्नो देश आफ्नै जस्तो विदेश जति राम्रो भए पनि आफ्नो देश राम्रो
घरको भात पनि तातो, घरको लुगा पनि आफ्नै राम्रो
नयाँ घरमा, नयाँ भान्सा नयाँ ठाउँमा नयाँ नयाँ कुरा
घर न घरको, डेरा न डेराको न ठाउँको
परिवारको माया, संसारको धन परिवारको महत्त्व
आफ्नो मान्छे, आफ्नो देश स्वदेशको माया

आर्थिक र व्यापार सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
दैलोमा आँगन, आँगनमा खेत गरिबी
पेटको लागि पाप, पेटको लागि पुण्य भोकले मान्छेलाई जे गर्न पनि बाध्य पार्छ
पहिले आफ्नो, पछि अरूको पहिले आफू हेर्ने
पापीको पाप, पुण्यको पुण्य जसको गुण उसैको
धनीको छोरा, गरिबको दुःख आर्थिक असमानता
पैसा आए पनि मन पैसा बढ्दैन पैसाले सुख किन्दैन
पैसा भए पनि साथी कम पैसा र साथीको सम्बन्ध
पैसाले मान्छे किन्छ, मान्छेले पैसा किन्दैन पैसाको शक्ति
बचाएको एक पैसा, कमाएको दश पैसा बचतको महत्त्व
दान गर्ने मान्छेको हात स्वर्गमा पुग्छ दानको महिमा
कमाउनेले खान्छ, नकमाउनेले लुक्छ मेहनतको महत्त्व

सत्य र धर्म सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
सत्यमेव जयते सत्यको जित हुन्छ
सत्य बोल्नु पर्छ, मिथ्या छोड्नु पर्छ सत्यको महत्त्व
सत्य कडा हुन्छ, मिथ्या मीठो सत्य कठिन, मिथ्या सजिलो
झूटो मुखमा मिठो, सत्य मुखमा कडा सत्य कठिन
झूटो बोल्ने मान्छेको विश्वास गुम्छ झूटो बोल्नेको अन्त
धर्मले रक्षा गर्छ, अधर्मले विनाश धर्मको महत्त्व
पुण्य गर्ने मान्छे स्वर्गमा जान्छ पुण्यको फल
पापको फल पीडा पापको दण्ड
ईश्वरले राम्रोलाई राख्छ ईश्वरको कृपा
भाग्य भए पनि मेहनत चाहिन्छ भाग्य र मेहनत

प्रकृति र मौसम सम्बन्धी उखानहरू

उखान अर्थ
अँध्यारोमा सबै खालि उस्तै अन्धकारमा सबै उस्तै देखिन्छ
अन्धालाई अँध्यारो अन्धा मान्छेलाई जुनसुकै बेला उस्तै
आकाशको फल आँखा ताक्ने असम्भव कुरा चाहने
दूधले नुहाए झैं राम्ररी
सेतो भयो भन्दैमा दूध हुँदैन बाहिर सेतो देखिए पनि दूध नहुन सक्छ
गाउँ गाउँमा सिंह, जहाँ पुगे त्यहाँ शेर आफू सबैतिर बहादुर
हावा खानु, धुलो खानु बेकारमा समय बिताउनु

२४.२ टुक्का (विस्तृत सूची)

व्यङ्ग्यात्मक टुक्काहरू

टुक्का अर्थ
अघि खोला, पछि खोला, बीचमा ताल अप्ठ्यारो अवस्था
अरूको जुँगा पोल्ने, आफ्नो जुँगा नदेख्ने अरूको दोष देख्ने, आफ्नो नदेख्ने
आँखा छ, देख्दैन; कान छ, सुन्दैन अन्जान मान्छे
ओठमा राम राम, हातमा कटार बोली र काम बेग्लै
कानमा मन, मनमा सर्प षड्यन्त्र
काँधको कुखुरो, छातीको खुर्सानी अरूको कुरा अरूलाई
डाँडा डाँडा, पाखा पाखा, हात्तीको मुख जत्रो फराक हेर्दा ठूलो, हेर्दैन जत्रो
न त मरेको, न त बाँचेको अनिर्णीत अवस्था
बाटोमा बाघ, घरमा स्याल दुवैतिर खतरा
बाघको मुखमा पुगेपछि आँखा ठूलो डराएको
मुखमा राम राम, पेटमा छुरा बाहिर राम्रो, भित्र खराब
सुँगुरको जुँगा हुँदैन, हुँदैन भन्नेलाई पत्याउँदैन अन्धविश्वास
हात्तीलाई बाँधे पनि बाँध, नबाँधे पनि बाँध जे गरे पनि उस्तै
अल्छीलाई आकाशको फल अल्छी मान्छे असम्भव चाहन्छ
न नुनको जाति, न मिठाको जाति अरूको दोष देख्ने
ओठ चाटेर बस्ने, काम गर्दा अल्छी सजिलो काम मात्र गर्ने
माटोमा कुटे पनि पानीमा पखाले पनि जे भए पनि
उँडेको कुखुरालाई बाघले पनि खान्छ जोखिममा हिँड्ने

जीवन र दर्शन सम्बन्धी टुक्काहरू

टुक्का अर्थ
जिउँदो मान्छेको ठूलो आशा जीवनको आशा
मरेको मान्छेलाई दान गर्नु व्यर्थ काम
बाँचुन्जेल सिक्नु, मरेपछि छोड्नु जीवनभर सिक्ने
सबैको मन सबैलाई थाहा हुँदैन मनको कुरा
जिउनु ठूलो कुरा हो, मर्नु सजिलो जीवनको महत्त्व
बाँचे पनि साथी, मरे पनि साथी साँचो साथी
मान्छे मरे पनि नाम रहन्छ नामको महत्त्व
दुनियाँमा मान्छेलाई मान्छे चाहिन्छ मानवीय सम्बन्ध

२४.३ लोकोक्ति (विस्तृत सूची)

लोकोक्ति र तिनका अर्थ

लोकोक्ति अर्थ
अल्छीको बाउ तीन वर्ष पुग्दैन अल्छी मान्छे कहिल्यै सफल हुँदैन
अघि आँखा पछि कान आँखाले नदेखे पनि कानले सुन्न सकिने
अन्धाले हात्ती छामे झैं अन्धाले नदेखी अनुमान गरेको
एक हातले ताली बज्दैन दुई जना नभई काम हुँदैन
करले गर्ने हेला, पापले गर्ने केला नराम्रो कामको फल पछि आउँछ
काठको कुकुर काठै हान्ने काठको कुकुरलाई काठले हान्दा आवाज आउँदैन
कुकुरले हाँस देखेर पुच्छर हल्लाउँछ सजिलोमा सबै साथी
कुम्लो माटोले माटो काढ्ने उस्तैले उस्तैलाई
खाएपछि मात्र जुँगा मुछ्ने पछुतो गर्ने
गाउँ गाउँमा सिंह आफू सबैतिर बहादुर
गोरु खोज्ने र गोरु पाउने इच्छा र पूर्ति
घरको भात पनि तातो, घरको लुगा पनि आफ्नै राम्रो
चोरको मुन्दरी भन्दैमा हराउँदैन चोरी गरेको सम्पत्ति गुम्दैन
जसको लाठी उसको भैंसी शक्तिशालीको जित
जहाँ गए पनि आफ्नै बाटो आफ्नो बाटो नछोड्ने
जे गरे पनि राम्ररी गर जुनसुकै काम गरे पनि राम्रो गर्नुपर्छ
झमक्क बाजा, झ्याम्म गीत बाहिर राम्रो, भित्र खराब
ढुङ्गा खोज्दै गए पहाड भेटिन्छ खोज्दै जाँदा ठूलो कुरा भेटिन्छ
नचाहिँदो कुरा कान पनि सुन्दैन जुन कुरा चाहिँदैन त्यो सुन्न पनि मन लाग्दैन
नयाँ घरमा, नयाँ भान्सा नयाँ ठाउँमा नयाँ नयाँ कुरा
पछ्याउने पनि पछि, अगाडि जाने पनि अगाडि दुवैतिर अनुशासन
पानी बिनाको माछा असहाय
फट्याइँमा फेरि बारम्बार उस्तै
बाँदरलाई बाँसरी, अँगुरोलाई अँगुरी सबैलाई आफ्नो जस्तै
बाटोमा नपर्ने, घरमा पर्ने अनपेक्षित कुरा
बिरालोलाई बाघ बनाउनु सानो कुरालाई ठूलो बनाउनु
बूढो मान्छे, जवान विचार उमेर ठूलो भए पनि विचार जवान
मरे पनि किराँती मरे, नमरे पनि किराँती नमरे हिम्मत गर्ने
मुखमा मुख एकै प्रकारको
लाज नभएको मान्छेलाई कुकुरले पनि टोक्दैन निर्लज्ज मान्छे
लोभले पाप, लोभले दुःख लोभमा सबै बिग्रन्छ
सानो जुकोटी, ठूलो भकारी सानो घर, ठूलो भकारी
सुखमा साथी, दुःखमा कसैले पनि सुखमा साथी धेरै, दुःखमा कोही हुँदैन
हाँस उठ्नु भन्दैमा मुख बिग्रिँदैन हाँस्ने मान्छे कहिल्यै बिग्रिँदैन
हिँड्ने लाटो, उभिने लाटो न अगाडि न पछाडि
हिजो पनि म, आज पनि म, भोलि पनि म सधैं आफ्नै स्वार्थ
होस् हुनेले होस् गर्छ, होस् नहुनेलाई लाग्छ सम्झनशील मान्छेले सोच्छ

२४.४ उखान र टुक्का - थप MCQ खण्ड (२५ प्रश्न)

प्रश्न १. "अल्छीको बाउ तीन वर्ष पुग्दैन" उखानको अर्थ कुन हो?

  • (क) अल्छी मान्छे सफल हुन्छ
  • (ख) अल्छी मान्छे सफल हुँदैन
  • (ग) अल्छी मान्छे कडा परिश्रम गर्छ
  • (घ) अल्छी मान्छे धनी हुन्छ

उत्तर: (ख) अल्छी मान्छे सफल हुँदैन


प्रश्न २. "एक हातले ताली बज्दैन" को अर्थ कुन हो?

  • (क) एक्लै काम गर्न सकिन्छ
  • (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन
  • (ग) ताली बजाउन सजिलो छ
  • (घ) हातले काम गर्नुपर्छ

उत्तर: (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन


प्रश्न ३. "जसको लाठी उसको भैंसी" को अर्थ कुन हो?

  • (क) शक्तिशालीको जित
  • (ख) कमजोरको जित
  • (ग) भैंसी बलियो हुन्छ
  • (घ) लाठीले भैंसी मार्छ

उत्तर: (क) शक्तिशालीको जित


प्रश्न ४. "ओठमा राम नाम, कलिजोमा कुटुम्ब" को अर्थ कुन हो?

  • (क) बोलीमा राम्रो, भित्र खराब
  • (ख) राम र कुटुम्ब दुवै राम्रो
  • (ग) ओठले राम्रो कुरा गर्छ
  • (घ) कलिजोमा राम बस्छ

उत्तर: (क) बोलीमा राम्रो, भित्र खराब


प्रश्न ५. "हात्ती आए हात्ती गए मुसो पनि मरे" को अर्थ कुन हो?

  • (क) हात्ती मर्छ
  • (ख) ठूला कुरा आउँदा साना हराउँछन्
  • (ग) मुसा सधैं मर्छ
  • (घ) सबै जनावर मर्छन्

उत्तर: (ख) ठूला कुरा आउँदा साना हराउँछन्


प्रश्न ६. "अन्धाले हात्ती छामे झैं" को अर्थ कुन हो?

  • (क) अन्धाले हात्ती देख्छ
  • (ख) अनुमान गरेको
  • (ग) सही ज्ञान
  • (घ) प्रत्यक्ष अनुभव

उत्तर: (ख) अनुमान गरेको


प्रश्न ७. "अँध्यारोमा सबै खालि उस्तै" को अर्थ कुन हो?

  • (क) अन्धकारमा सबै उस्तै देखिन्छ
  • (ख) सबै कुरा उस्तै हुन्छ
  • (ग) अँध्यारोमा केही देखिँदैन
  • (घ) उज्यालोमा सबै उस्तै

उत्तर: (क) अन्धकारमा सबै उस्तै देखिन्छ


प्रश्न ८. "आँखा नदेखे पनि मनले देख्छ" को अर्थ कुन हो?

  • (क) सद्भावले सबै देख्छ
  • (ख) आँखाले सबै देख्छ
  • (ग) मनले केही देख्दैन
  • (घ) अन्धा मान्छेले देख्छ

उत्तर: (क) सद्भावले सबै देख्छ


प्रश्न ९. "दैलोमा आँगन, आँगनमा खेत" को अर्थ कुन हो?

  • (क) गरिबी
  • (ख) सम्पन्नता
  • (ग) ठूलो घर
  • (घ) सानो घर

उत्तर: (क) गरिबी


प्रश्न १०. "काठको कुकुर काठै हान्ने" को अर्थ कुन हो?

  • (क) काठको कुकुरलाई काठले हान्नु
  • (ख) नराम्रोलाई नराम्रोले
  • (ग) राम्रोलाई राम्रो
  • (घ) कुकुर र काठको सम्बन्ध

उत्तर: (ख) नराम्रोलाई नराम्रोले


प्रश्न ११. "कुकुरले हाँस देखेर पुच्छर हल्लाउँछ" को अर्थ कुन हो?

  • (क) कुकुर हाँस्छ
  • (ख) सजिलोमा सबै साथी
  • (ग) कुकुर खुसी हुन्छ
  • (घ) पुच्छर हल्लाउनु

उत्तर: (ख) सजिलोमा सबै साथी


प्रश्न १२. "गाउँ गाउँमा सिंह" को अर्थ कुन हो?

  • (क) सिंह धेरै छन्
  • (ख) आफू सबैतिर बहादुर
  • (ग) गाउँमा सिंह हुन्छन्
  • (घ) सिंहले गाउँ भ्रमण गर्छ

उत्तर: (ख) आफू सबैतिर बहादुर


प्रश्न १३. "ओठमा राम राम, हातमा कटार" को अर्थ कुन हो?

  • (क) बोली र काम बेग्लै
  • (ख) राम र कटार दुवै छ
  • (ग) हातमा कटार
  • (घ) ओठमा राम

उत्तर: (क) बोली र काम बेग्लै


प्रश्न १४. "मुखमा राम राम, पेटमा छुरा" को अर्थ कुन हो?

  • (क) बाहिर राम्रो, भित्र खराब
  • (ख) राम र छुरा
  • (ग) मुखमा राम
  • (घ) पेटमा छुरा

उत्तर: (क) बाहिर राम्रो, भित्र खराब


प्रश्न १५. "सुखमा साथी, दुःखमा कसैले पनि" को अर्थ कुन हो?

  • (क) सुखमा साथी धेरै, दुःखमा कोही हुँदैन
  • (ख) सुखमा साथी कम
  • (ग) दुःखमा साथी धेरै
  • (घ) साथी हुँदैन

उत्तर: (क) सुखमा साथी धेरै, दुःखमा कोही हुँदैन


प्रश्न १६. "लोभले पाप, लोभले दुःख" को अर्थ कुन हो?

  • (क) लोभमा पाप
  • (ख) लोभमा सबै बिग्रन्छ
  • (ग) पाप लोभ
  • (घ) दुःख लोभ

उत्तर: (ख) लोभमा सबै बिग्रन्छ


प्रश्न १७. "छोरा हुर्काउनु छोराको, बुबा हुर्काउनु संसारको" को अर्थ कुन हो?

  • (क) छोरा बढ्छ
  • (ख) बाबु बढेपछि अरूको भर पर्नुपर्छ
  • (ग) संसारको हुर्काइ
  • (घ) छोरा र बुबा

उत्तर: (ख) बाबु बढेपछि अरूको भर पर्नुपर्छ


प्रश्न १८. "आमाको मुख हेर्ने, बाबुको जुध्ने" को अर्थ कुन हो?

  • (क) आमाको आशीर्वाद, बाबुको डर
  • (ख) आमा र बाबु
  • (ग) मुख हेर्ने र जुध्ने
  • (घ) परिवार

उत्तर: (क) आमाको आशीर्वाद, बाबुको डर


प्रश्न १९. "नबुझेको कुरा सोध्नु, बुझेको कुरा भन्नु" को अर्थ कुन हो?

  • (क) ज्ञानको बाटो
  • (ख) सोध्ने र भन्ने
  • (ग) बुझ्ने
  • (घ) नबुझ्ने

उत्तर: (क) ज्ञानको बाटो


प्रश्न २०. "मेहनतको फल मिठो हुन्छ" को अर्थ कुन हो?

  • (क) मेहनत गर्नेलाई राम्रो फल
  • (ख) फल मीठो
  • (ग) मेहनत
  • (घ) मिठो कुरा

उत्तर: (क) मेहनत गर्नेलाई राम्रो फल


प्रश्न २१. "विद्या भन्दा ठूलो सम्पत्ति छैन" को अर्थ कुन हो?

  • (क) विद्या सबैभन्दा ठूलो धन
  • (ख) विद्या ठूलो
  • (ग) सम्पत्ति ठूलो
  • (घ) पैसा ठूलो

उत्तर: (क) विद्या सबैभन्दा ठूलो धन


प्रश्न २२. "सत्सङ्गले मान्छे सभ्य बनाउँछ" को अर्थ कुन हो?

  • (क) राम्रो संगतले राम्रो बनाउँछ
  • (ख) मान्छे सभ्य हुन्छ
  • (ग) संगत राम्रो
  • (घ) सभ्य बनाउँछ

उत्तर: (क) राम्रो संगतले राम्रो बनाउँछ


प्रश्न २३. "बाँदरलाई बाँसरी, अँगुरोलाई अँगुरी" को अर्थ कुन हो?

  • (क) सबैलाई आफ्नो जस्तै
  • (ख) बाँदर र अँगुरो
  • (ग) बाँसरी र अँगुरी
  • (घ) सबैलाई राम्रो

उत्तर: (क) सबैलाई आफ्नो जस्तै


प्रश्न २४. "बूढो मान्छे, जवान विचार" को अर्थ कुन हो?

  • (क) उमेर ठूलो भए पनि विचार जवान
  • (ख) बूढो र जवान
  • (ग) मान्छे र विचार
  • (घ) उमेर

उत्तर: (क) उमेर ठूलो भए पनि विचार जवान


प्रश्न २५. "साँचो साथी सङ्गी, झूटो साथी फटाहा" को अर्थ कुन हो?

  • (क) साँचो र झूटो साथीको भेद
  • (ख) साथी र शत्रु
  • (ग) सङ्गी र फटाहा
  • (घ) सबै साथी राम्रो

उत्तर: (क) साँचो र झूटो साथीको भेद


अध्याय २५: विस्तृत विगत लोकसेवा प्रश्नहरू (थप)

२५.१ प्रि-क्वालिफाइङ्ग परीक्षा २०८१ (प्रश्नहरू)

प्रश्न १. "रामले किताब पढ्यो" मा "राम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (क) कर्ता (ले = कर्ता)


प्रश्न २. "उसले मलाई पुस्तक दियो" मा "मलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) कर्ता
  • (घ) करण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान (दिने/पाउने)


प्रश्न ३. "कोसी" मा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई (नदीको नाम)


प्रश्न ४. "शिक्षा" मा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) श (तत्सम)


प्रश्न ५. "सामाजिक" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) सामा
  • (ख) जिक
  • (ग) इक
  • (घ) क

उत्तर: (ग) इक


प्रश्न ६. "त्रिभुवन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु (तीन + भुवन)


प्रश्न ७. "उसले मलाई पुस्तक दियो" मा कस्तो क्रिया छ?

  • (क) अकर्मक
  • (ख) सकर्मक
  • (ग) दुकर्मक
  • (घ) संयुक्त

उत्तर: (ग) दुकर्मक (मलाई + पुस्तक = दुई कर्म)


प्रश्न ८. "पढिन्छ" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ९. "म र ऊ आएँ" मा क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम
  • (ख) द्वितीय
  • (ग) तृतीय
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) प्रथम पुरुष (म = उत्तम)


प्रश्न १०. "जब ऊ आयो, म गएँ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र


प्रश्न ११. "राम र श्याम" मा क्रिया कस्तो हुन्छ?

  • (क) एकवचन
  • (ख) बहुवचन
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) बहुवचन


प्रश्न १२. "सूर्य" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) चन्द्र
  • (ख) रवि
  • (ग) तारा
  • (घ) पृथ्वी

उत्तर: (ख) रवि


प्रश्न १३. "सुख" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) आनन्द
  • (ख) दुःख
  • (ग) शान्ति
  • (घ) प्रेम

उत्तर: (ख) दुःख


प्रश्न १४. "ओठमा राम नाम" को अर्थ कुन हो?

  • (क) रामको नाम
  • (ख) बोलीमा राम्रो
  • (ग) ओठमा राम
  • (घ) भगवान्

उत्तर: (ख) बोलीमा राम्रो


प्रश्न १५. "एक हातले ताली बज्दैन" को अर्थ कुन हो?

  • (क) एक्लै काम गर्न सकिन्छ
  • (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन
  • (ग) ताली बजाउन सजिलो
  • (घ) हातले काम गर्नुपर्छ

उत्तर: (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन


प्रश्न १६. "घरबाट आयो" मा कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अपादान
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ग) अपादान (बाट = अपादान)


प्रश्न १७. "कलमले लेख" मा "कलम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्प्रदान

उत्तर: (ग) करण (साधन)


प्रश्न १८. "रामलाई किताब दियो" मा "रामलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान


प्रश्न १९. "मैले गरेको" मा कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) पूर्ण वर्तमान
  • (ग) सामान्य भूत
  • (घ) पूर्ण भूत

उत्तर: (ख) पूर्ण वर्तमान


प्रश्न २०. "ऊ पढेछ" कुन काल हो?

  • (क) अज्ञात वर्तमान
  • (ख) अज्ञात भूत
  • (ग) सामान्य वर्तमान
  • (घ) सामान्य भूत

उत्तर: (ख) अज्ञात भूत


२५.२ खरिदार (NAYAB SUBBA) परीक्षा २०८० (प्रश्नहरू)

प्रश्न १. "राम पढ्छ" लाई कर्मवाच्यमा कसरी बदलिन्छ?

  • (क) रामले पढिन्छ
  • (ख) पढिन्छ
  • (ग) पढाइन्छ
  • (घ) पढाइएको

उत्तर: (ख) पढिन्छ (कर्ता छैन)


प्रश्न २. "सीता रामलाई हेर्छिन्" मा "रामलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) सम्प्रदान
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) कर्म (हेर्ने कार्य रामलाई)


प्रश्न ३. "विद्यार्थीले पुस्तक पढे" मा कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सरल


प्रश्न ४. "सुन्दर" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) राम्रो
  • (ख) कुरूप
  • (ग) मिठो
  • (घ) असल

उत्तर: (ख) कुरूप


प्रश्न ५. "चन्द्र" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) सूर्य
  • (ख) इन्दु
  • (ग) तारा
  • (घ) अग्नि

उत्तर: (ख) इन्दु


प्रश्न ६. "बच्चा रोयो" मा कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सरल (एउटा कर्ता, एउटा क्रिया)


प्रश्न ७. "दाजुभाइ" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (घ) द्वन्द्व (दाजु + भाइ)


प्रश्न ८. "जसले पढ्यो, त्यो सफल भयो" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र (जसले-त्यो = आश्रित-प्रधान)


प्रश्न ९. "म पढ्दैछु" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण पक्ष (जारी)


प्रश्न १०. "राम पढ्छ" मा कति उद्देश्य छ?

  • (क) एक
  • (ख) दुई
  • (ग) तीन
  • (घ) शून्य

उत्तर: (क) एक


प्रश्न ११. "राम र सीता स्कूल गए" मा क्रिया कस्तो छ?

  • (क) एकवचन
  • (ख) बहुवचन
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) बहुवचन (दुई कर्ता)


प्रश्न १२. "हिजो म स्कूल गएँ" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) सामान्य भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) सामान्य भूत (हिजो = भूत)


प्रश्न १३. "रामले पुस्तक पढ्यो" मा "पुस्तक" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ख) कर्म (पढ्ने कार्य पुस्तकमा)


प्रश्न १४. "जब म आएँ, तब ऊ गयो" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र (जब-तब)


प्रश्न १५. "ऊ आफ्नै काम गर्छ" मा "आफ्नै" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) सर्वनाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ख) सर्वनाम (निजवाचक)


प्रश्न १६. "उनीहरू खेल्छन्" मा क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम
  • (ख) द्वितीय
  • (ग) तृतीय
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) तृतीय पुरुष (उनीहरू)


प्रश्न १७. "म र तँ सँगै जान्छौं" मा क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम
  • (ख) द्वितीय
  • (ग) तृतीय
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) प्रथम पुरुष (म = उत्तमले प्राथमिकता)


प्रश्न १८. "उसले गरेको" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य वर्तमान
  • (ख) अपूर्ण वर्तमान
  • (ग) पूर्ण वर्तमान
  • (घ) सामान्य भूत

उत्तर: (ग) पूर्ण वर्तमान


प्रश्न १९. "कक्षाकोठा" कस्तो शब्द हो?

  • (क) रूढ
  • (ख) यौगिक
  • (ग) तत्सम
  • (घ) आगन्तुक

उत्तर: (ख) यौगिक (समस्त) शब्द


प्रश्न २०. "नदी" मा कुन स्वर छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई (नदीको नाम)


२५.३ अधिकृत स्तर परीक्षा २०७९ (प्रश्नहरू)

प्रश्न १. "सरकारद्वारा कानुन बनाइयो" मा कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य (द्वारा = कर्ता)


प्रश्न २. "यदि पढ्छौ भने पास हुन्छौ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र


प्रश्न ३. "रामले श्यामलाई किताब दियो" मा कस्तो क्रिया छ?

  • (क) अकर्मक
  • (ख) सकर्मक
  • (ग) दुकर्मक
  • (घ) संयुक्त

उत्तर: (ग) दुकर्मक (श्यामलाई + किताब = दुई कर्म)


प्रश्न ४. "विद्यार्थीले किताब पढे" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सरल


प्रश्न ५. "जब ऊ आउँछ, म जान्छु" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र


प्रश्न ६. "सुख र शान्ति" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (घ) द्वन्द्व (सुख + शान्ति)


प्रश्न ७. "पञ्चतन्त्र" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु (पाँच + तन्त्र)


प्रश्न ८. "अशुद्ध" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) शुद्ध
  • (ग) शु
  • (घ) अशु

उत्तर: (क) अ (नकारात्मक)


प्रश्न ९. "प्रतिबद्ध" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) प्रति
  • (ख) बद्ध
  • (ग) प्र
  • (घ) ब

उत्तर: (क) प्रति


प्रश्न १०. "सद्भावना" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) सत्
  • (ख) भावना
  • (ग) स
  • (घ) सद्

उत्तर: (क) सत् (राम्रो)


प्रश्न ११. "विद्वान" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) विद्
  • (ख) वान
  • (ग) आन
  • (घ) अन

उत्तर: (ख) वान


प्रश्न १२. "उदार" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) उद्
  • (ख) आर
  • (ग) उ
  • (घ) दा

उत्तर: (क) उद् (माथि)


प्रश्न १३. "उपचार" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) उप
  • (ख) चार
  • (ग) उ
  • (घ) प

उत्तर: (क) उप


प्रश्न १४. "निरोग" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) नि
  • (ख) रोग
  • (ग) निर
  • (घ) ग

उत्तर: (ग) निर (बिना)


प्रश्न १५. "सुशील" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) सु
  • (ख) शील
  • (ग) स
  • (घ) श

उत्तर: (क) सु (राम्रो)


प्रश्न १६. "कुसंग" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) कु
  • (ख) संग
  • (ग) क
  • (घ) सं

उत्तर: (क) कु (नराम्रो)


प्रश्न १७. "नीरोग" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) नी
  • (ख) रोग
  • (ग) नि
  • (घ) नीर

उत्तर: (क) नी


प्रश्न १८. "कमलनयन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ख) कर्मधारय (कमल जस्तै नयन)


प्रश्न १९. "सत्सङ्ग" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) अव्ययीभाव
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) अव्ययीभाव (सत् + सङ्ग)


प्रश्न २०. "नवरत्न" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु (नौ + रत्न)


२५.४ विगत लोकसेवा प्रश्न - मिश्रित (५० प्रश्न)

प्रश्न १. "माटो" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) मृत्तिका
  • (ख) पानी
  • (ग) हावा
  • (घ) अग्नि

उत्तर: (क) मृत्तिका


प्रश्न २. "नयाँ" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) पुरानो
  • (ख) राम्रो
  • (ग) ठूलो
  • (घ) सानो

उत्तर: (क) पुरानो


प्रश्न ३. "रात" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) दिन
  • (ख) रात्रि
  • (ग) बिहान
  • (घ) साँझ

उत्तर: (ख) रात्रि


प्रश्न ४. "अग्नि" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पावक
  • (ख) जल
  • (ग) वायु
  • (घ) माटो

उत्तर: (क) पावक


प्रश्न ५. "मित्र" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) शत्रु
  • (ख) साथी
  • (ग) बन्धु
  • (घ) मीत

उत्तर: (क) शत्रु


प्रश्न ६. "शिक्षक" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) गुरु
  • (ख) विद्यार्थी
  • (ग) छात्र
  • (घ) किसान

उत्तर: (क) गुरु


प्रश्न ७. "सुन्दर" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) कुरूप
  • (ख) राम्रो
  • (ग) मिठो
  • (घ) असल

उत्तर: (क) कुरूप


प्रश्न ८. "रोग" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) स्वास्थ्य
  • (ख) बिमारी
  • (ग) व्याधि
  • (घ) आमय

उत्तर: (क) स्वास्थ्य


प्रश्न ९. "पृथ्वी" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) आकाश
  • (ख) पानी
  • (ग) अग्नि
  • (घ) माटो

उत्तर: (क) आकाश


प्रश्न १०. "उच्च" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) नीच
  • (ख) माथि
  • (ग) अग्लो
  • (घ) ठूलो

उत्तर: (क) नीच


प्रश्न ११. "सफल" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) असफल
  • (ख) सिद्ध
  • (ग) जित
  • (घ) विजयी

उत्तर: (क) असफल


प्रश्न १२. "विद्या" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) ज्ञान
  • (ख) अज्ञान
  • (ग) मोह
  • (घ) अविद्या

उत्तर: (क) ज्ञान


प्रश्न १३. "मूर्ख" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) बुद्धिमान
  • (ख) मूढ़
  • (ग) अज्ञ
  • (घ) निर्बुद्धि

उत्तर: (क) बुद्धिमान


प्रश्न १४. "पर्वत" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) गिरि
  • (ख) नदी
  • (ग) समुद्र
  • (घ) सागर

उत्तर: (क) गिरि


प्रश्न १५. "नदी" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) सरिता
  • (ख) पर्वत
  • (ग) समुद्र
  • (घ) ताल

उत्तर: (क) सरिता


प्रश्न १६. "समुद्र" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) सागर
  • (ख) नदी
  • (ग) ताल
  • (घ) पोखरी

उत्तर: (क) सागर


प्रश्न १७. "आँखा" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) नेत्र
  • (ख) कान
  • (ग) नाक
  • (घ) मुख

उत्तर: (क) नेत्र


प्रश्न १८. "मुख" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) वदन
  • (ख) आँखा
  • (ग) नाक
  • (घ) कान

उत्तर: (क) वदन


प्रश्न १९. "कान" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) कर्ण
  • (ख) नेत्र
  • (ग) वदन
  • (घ) हस्त

उत्तर: (क) कर्ण


प्रश्न २०. "पानी" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) अग्नि
  • (ख) जल
  • (ग) नीर
  • (घ) तोय

उत्तर: (क) अग्नि


प्रश्न २१. "राम" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) अयोध्यापुरुष
  • (ख) सीता
  • (ग) लक्ष्मण
  • (घ) हनुमान्

उत्तर: (क) अयोध्यापुरुष (रामचन्द्र)


प्रश्न २२. "सुगम" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) दुर्गम
  • (ख) सरल
  • (ग) सजिलो
  • (घ) गमन

उत्तर: (क) दुर्गम


प्रश्न २३. "सुलभ" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) दुर्लभ
  • (ख) सरल
  • (ग) सजिलो
  • (घ) सहज

उत्तर: (क) दुर्लभ


प्रश्न २४. "यश" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) अपयश
  • (ख) कीर्ति
  • (ग) ख्याति
  • (घ) प्रतिष्ठा

उत्तर: (क) अपयश


प्रश्न २५. "प्रसिद्ध" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) अप्रसिद्ध
  • (ख) विख्यात
  • (ग) प्रतिष्ठित
  • (घ) महान्

उत्तर: (क) अप्रसिद्ध


प्रश्न २६. "राम्रो" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) नराम्रो
  • (ख) सुन्दर
  • (ग) मीठो
  • (घ) असल

उत्तर: (क) नराम्रो


प्रश्न २७. "असल" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) खराब
  • (ख) राम्रो
  • (ग) मीठो
  • (घ) उत्तम

उत्तर: (क) खराब


प्रश्न २८. "जाग्नु" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) सुत्नु
  • (ख) उठ्नु
  • (ग) बस्नु
  • (घ) हिँड्नु

उत्तर: (क) सुत्नु


प्रश्न २९. "आउनु" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) जानु
  • (ख) आइपुग्नु
  • (ग) प्रवेश
  • (घ) आगमन

उत्तर: (क) जानु


प्रश्न ३०. "दिनु" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) लिनु
  • (ख) बाँड्नु
  • (ग) वितरण
  • (घ) प्रदान

उत्तर: (क) लिनु


प्रश्न ३१. "हाँस्नु" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) रुनु
  • (ख) हाँस्नु नै
  • (ग) खुसी
  • (घ) प्रसन्न

उत्तर: (क) रुनु


प्रश्न ३२. "सफा" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) स्वच्छ
  • (ख) फोहोर
  • (ग) मैलो
  • (घ) गन्दा

उत्तर: (क) स्वच्छ


प्रश्न ३३. "शरीर" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) देह
  • (ख) आत्मा
  • (ग) प्राण
  • (घ) मन

उत्तर: (क) देह


प्रश्न ३४. "हावा" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पवन
  • (ख) जल
  • (ग) अग्नि
  • (घ) माटो

उत्तर: (क) पवन


प्रश्न ३५. "अगाडि" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) पछाडि
  • (ख) माथि
  • (ग) तल
  • (घ) भित्र

उत्तर: (क) पछाडि


प्रश्न ३६. "माथि" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) तल
  • (ख) अगाडि
  • (ग) पछाडि
  • (घ) भित्र

उत्तर: (क) तल


प्रश्न ३७. "भित्र" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) बाहिर
  • (ख) माथि
  • (ग) तल
  • (घ) अगाडि

उत्तर: (क) बाहिर


प्रश्न ३८. "अँध्यारो" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) उज्यालो
  • (ख) प्रकाश
  • (ग) दिन
  • (घ) सूर्य

उत्तर: (क) उज्यालो


प्रश्न ३९. "उज्यालो" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) अँध्यारो
  • (ख) प्रकाश
  • (ग) ज्योति
  • (घ) दीप्ति

उत्तर: (क) अँध्यारो


प्रश्न ४०. "उठ्नु" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) बस्नु
  • (ख) सुत्नु
  • (ग) पल्टनु
  • (घ) लेट्नु

उत्तर: (क) बस्नु


प्रश्न ४१. "बस्नु" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) उठ्नु
  • (ख) सुत्नु
  • (ग) पल्टनु
  • (घ) लेट्नु

उत्तर: (क) उठ्नु


प्रश्न ४२. "रात" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) दिन
  • (ख) बिहान
  • (ग) साँझ
  • (घ) दिउँसो

उत्तर: (क) दिन


प्रश्न ४३. "उत्तम" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) अधम
  • (ख) मध्यम
  • (ग) उच्च
  • (घ) श्रेष्ठ

उत्तर: (क) अधम


प्रश्न ४४. "वृद्ध" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) युवा
  • (ख) बालक
  • (ग) जवान
  • (घ) तरुण

उत्तर: (क) युवा


प्रश्न ४५. "धनी" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) गरिब
  • (ख) सम्पन्न
  • (ग) मालामाल
  • (घ) धनवान्

उत्तर: (क) गरिब


प्रश्न ४६. "प्रेम" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) माया
  • (ख) घृणा
  • (ग) द्वेष
  • (घ) राग

उत्तर: (क) माया


प्रश्न ४७. "घृणा" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) प्रेम
  • (ख) माया
  • (ग) स्नेह
  • (घ) अनुराग

उत्तर: (क) प्रेम


प्रश्न ४८. "सूर्य" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) चन्द्र
  • (ख) तारा
  • (ग) ग्रह
  • (घ) पृथ्वी

उत्तर: (क) चन्द्र


प्रश्न ४९. "सत्य" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) ठीक
  • (ख) झूठो
  • (ग) मिथ्या
  • (घ) कपट

उत्तर: (क) ठीक


प्रश्न ५०. "झूठो" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) सत्य
  • (ख) ठीक
  • (ग) सच
  • (घ) यथार्थ

उत्तर: (क) सत्य


अध्याय २६: मोक टेस्ट पेपरहरू (अभ्यास)

२६.१ मोक टेस्ट पेपर १ (५० प्रश्न)

समय: ३० मिनेट, पूर्णाङ्क: ५० (प्रत्येक १ अङ्क)

वर्णविन्यास (प्रश्न १-१०):

प्रश्न १. "दाजु" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ग) ह्रस्व उ


प्रश्न २. "दिदी" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई


प्रश्न ३. "पोखरा" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व उ
  • (ख) दीर्घ ऊ
  • (ग) ह्रस्व इ
  • (घ) दीर्घ ई

उत्तर: (क) ह्रस्व उ


प्रश्न ४. "नदी" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई


प्रश्न ५. "किताब" शब्दमा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (क) ह्रस्व इ


प्रश्न ६. "शिक्षा" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) श


प्रश्न ७. "षड्यन्त्र" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) ष


प्रश्न ८. "सहर" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) स


प्रश्न ९. "संवाद" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व


प्रश्न १०. "कवि" शब्दमा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व


पदसङ्गति (प्रश्न ११-१५):

प्रश्न ११. "राम र श्याम आए" मा क्रिया कस्तो छ?

  • (क) एकवचन
  • (ख) बहुवचन
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) बहुवचन


प्रश्न १२. "म र ऊ जान्छौं" मा क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम
  • (ख) द्वितीय
  • (ग) तृतीय
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) प्रथम


प्रश्न १३. "तँ र ऊ जान्छौं" मा क्रिया कुन पुरुषको हो?

  • (क) प्रथम
  • (ख) द्वितीय
  • (ग) तृतीय
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) द्वितीय


प्रश्न १४. "सीता गईन्" कस्तो पदसङ्गति हो?

  • (क) पुलिङ्ग
  • (ख) स्त्रीलिङ्ग
  • (ग) उभयलिङ्गी
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) स्त्रीलिङ्ग


प्रश्न १५. "मन्त्री आउनुभयो" मा कस्तो पदसङ्गति छ?

  • (क) कर्ता एकवचन, क्रिया एकवचन
  • (ख) कर्ता एकवचन, क्रिया बहुवचन (आदर)
  • (ग) कर्ता बहुवचन, क्रिया बहुवचन
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्ता एकवचन, क्रिया बहुवचन (आदर)


पदवर्ग (प्रश्न १६-२०):

प्रश्न १६. "रामले किताब पढ्यो" मा "राम" कुन पद हो?

  • (क) सर्वनाम
  • (ख) नाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ख) नाम


प्रश्न १७. "ऊ स्कूल गयो" मा "ऊ" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) सर्वनाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ख) सर्वनाम


प्रश्न १८. "राम्रो मान्छे" मा "राम्रो" कुन पद हो?

  • (क) नाम
  • (ख) सर्वनाम
  • (ग) विशेषण
  • (घ) क्रियापद

उत्तर: (ग) विशेषण


प्रश्न १९. "छिटो आउ" मा "छिटो" कुन पद हो?

  • (क) विशेषण
  • (ख) क्रियाविशेषण
  • (ग) नाम
  • (घ) सर्वनाम

उत्तर: (ख) क्रियाविशेषण


प्रश्न २०. "कुर्सीमा बस" मा "मा" कुन पद हो?

  • (क) नामयोगी
  • (ख) संयोजक
  • (ग) क्रियापद
  • (घ) विशेषण

उत्तर: (क) नामयोगी


धातु र क्रिया (प्रश्न २१-२५):

प्रश्न २१. "पढ्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) पढ
  • (ख) पढ्
  • (ग) पढ्नु
  • (घ) पढ्न

उत्तर: (ख) पढ्


प्रश्न २२. "गर्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) ग
  • (ख) गर
  • (ग) गर्
  • (घ) गर्नु

उत्तर: (ग) गर्


प्रश्न २३. "खान्छ" मा कुन धातु छ?

  • (क) खा
  • (ख) खान
  • (ग) खान्
  • (घ) खाँ

उत्तर: (क) खा


प्रश्न २४. "रामले किताब पढ्यो" मा कस्तो क्रिया हो?

  • (क) अकर्मक
  • (ख) सकर्मक
  • (ग) संयुक्त
  • (घ) नामधातु

उत्तर: (ख) सकर्मक


प्रश्न २५. "बच्चा रोयो" मा कस्तो क्रिया हो?

  • (क) सकर्मक
  • (ख) अकर्मक
  • (ग) दुकर्मक
  • (घ) संयुक्त

उत्तर: (ख) अकर्मक


काल र पक्ष (प्रश्न २६-३०):

प्रश्न २६. "म पढ्छु" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) वर्तमान


प्रश्न २७. "ऊ गयो" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) भूत


प्रश्न २८. "म पढ्दैछु" कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण


प्रश्न २९. "म पढ्नेछु" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) भविष्यत्


प्रश्न ३०. "ऊ पढ्थ्यो" कुन काल हो?

  • (क) सामान्य भूत
  • (ख) अभ्यस्त भूत
  • (ग) पूर्ण भूत
  • (घ) अज्ञात भूत

उत्तर: (ख) अभ्यस्त भूत


कारक र विभक्ति (प्रश्न ३१-३५):

प्रश्न ३१. "रामले किताब पढ्यो" मा "राम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (क) कर्ता


प्रश्न ३२. "उसले किताब पढ्यो" मा "किताब" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ख) कर्म


प्रश्न ३३. "कलमले लेख" मा "कलम" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्प्रदान

उत्तर: (ग) करण


प्रश्न ३४. "मैले रामलाई किताब दिएँ" मा "रामलाई" कुन कारक हो?

  • (क) कर्म
  • (ख) सम्प्रदान
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्प्रदान


प्रश्न ३५. "घरबाट आयो" मा "घरबाट" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अपादान
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ग) अपादान


वाच्य र वाक्य संरचना (प्रश्न ३६-४०):

प्रश्न ३६. "रामले किताब पढ्यो" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्मवाच्य
  • (ख) कर्तृवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्तृवाच्य


प्रश्न ३७. "किताब पढियो" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ३८. "राम पढ्छ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) सरल


प्रश्न ३९. "राम पढ्छ र श्याम खेल्छ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) संयुक्त


प्रश्न ४०. "जब ऊ आयो, म गएँ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र


शब्दनिर्माण (प्रश्न ४१-४५):

प्रश्न ४१. "असभ्य" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) स
  • (ग) सभ्य
  • (घ) भ्य

उत्तर: (क) अ


प्रश्न ४२. "प्रतिदिन" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) प्रति
  • (ख) दिन
  • (ग) प्र
  • (घ) ति

उत्तर: (क) प्रति


प्रश्न ४३. "पढाइ" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) पढ
  • (ख) आइ
  • (ग) ाइ
  • (घ) इ

उत्तर: (ख) आइ


प्रश्न ४४. "कक्षाकोठा" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (क) तत्पुरुष


प्रश्न ४५. "त्रिभुवन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु


पर्यायवाची र विपरीतार्थक (प्रश्न ४६-५०):

प्रश्न ४६. "सूर्य" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) चन्द्र
  • (ख) रवि
  • (ग) तारा
  • (घ) पृथ्वी

उत्तर: (ख) रवि


प्रश्न ४७. "पानी" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) अग्नि
  • (ख) जल
  • (ग) पवन
  • (घ) माटो

उत्तर: (ख) जल


प्रश्न ४८. "सुख" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) आनन्द
  • (ख) दुःख
  • (ग) शान्ति
  • (घ) प्रेम

उत्तर: (ख) दुःख


प्रश्न ४९. "नयाँ" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) राम्रो
  • (ख) पुरानो
  • (ग) ठूलो
  • (घ) सानो

उत्तर: (ख) पुरानो


प्रश्न ५०. "मित्र" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) साथी
  • (ख) शत्रु
  • (ग) बन्धु
  • (घ) मीत

उत्तर: (ख) शत्रु


२६.२ मोक टेस्ट पेपर २ (५० प्रश्न)

समय: ३० मिनेट, पूर्णाङ्क: ५० (प्रत्येक १ अङ्क)

प्रश्न १. "कार्की" मा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व आ
  • (घ) दीर्घ आ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई


प्रश्न २. "कोसी" मा कुन स्वर प्रयोग भएको छ?

  • (क) ह्रस्व इ
  • (ख) दीर्घ ई
  • (ग) ह्रस्व उ
  • (घ) दीर्घ ऊ

उत्तर: (ख) दीर्घ ई


प्रश्न ३. "सामाजिक" मा कुन स्वर छ (बीचमा)?

  • (क) ह्रस्व
  • (ख) दीर्घ
  • (ग) कुनै पनि होइन
  • (घ) माथिका कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ह्रस्व


प्रश्न ४. "श्री" मा कुन वर्ण प्रयोग भएको छ?

  • (क) श
  • (ख) ष
  • (ग) स
  • (घ) श्र

उत्तर: (घ) श्र (संयुक्ताक्षर)


प्रश्न ५. "संविधान" मा कुन वर्ण छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) व


प्रश्न ६. "बाघ" मा कुन वर्ण छ?

  • (क) ब
  • (ख) व
  • (ग) दुवै
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) ब (स्वरपछि)


प्रश्न ७. "राम पढ्छ र श्याम खेल्छ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) संयुक्त


प्रश्न ८. "यदि पढ्छौ भने पास हुन्छौ" कस्तो वाक्य हो?

  • (क) सरल
  • (ख) संयुक्त
  • (ग) मिश्र
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) मिश्र


प्रश्न ९. "म पढ्दैछु" मा कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) अपूर्ण


प्रश्न १०. "म पढेको छु" मा कुन पक्ष हो?

  • (क) सामान्य
  • (ख) अपूर्ण
  • (ग) पूर्ण
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) पूर्ण


प्रश्न ११. "उसले मलाई पुस्तक दियो" मा कस्तो क्रिया हो?

  • (क) अकर्मक
  • (ख) सकर्मक
  • (ग) दुकर्मक
  • (घ) संयुक्त

उत्तर: (ग) दुकर्मक


प्रश्न १२. "गाउँलो" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) गाउँ
  • (ख) लो
  • (ग) ाउँ
  • (घ) ँलो

उत्तर: (ख) लो


प्रश्न १३. "सामाजिक" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) सामा
  • (ख) जिक
  • (ग) इक
  • (घ) क

उत्तर: (ग) इक


प्रश्न १४. "अध्यक्ष" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) अधि
  • (ग) अध्य
  • (घ) क्ष

उत्तर: (ख) अधि


प्रश्न १५. "उपनगर" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) उप
  • (ख) नगर
  • (ग) उ
  • (घ) प

उत्तर: (क) उप


प्रश्न १६. "सुशासन" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) शासन
  • (ख) सु
  • (ग) स
  • (घ) न

उत्तर: (ख) सु


प्रश्न १७. "दुर्गुण" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) दु
  • (ख) दुर्
  • (ग) गुण
  • (घ) द

उत्तर: (ख) दुर्


प्रश्न १८. "कुमारी" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) कु
  • (ख) मारी
  • (ग) क
  • (घ) री

उत्तर: (क) कु


प्रश्न १९. "अनुपम" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) अ
  • (ख) अनु
  • (ग) पम
  • (घ) म

उत्तर: (ख) अनु


प्रश्न २०. "उत्सव" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) उत्
  • (ख) सव
  • (ग) उ
  • (घ) त

उत्तर: (क) उत्


प्रश्न २१. "निरर्थक" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) न
  • (ख) निर
  • (ग) र्थक
  • (घ) क

उत्तर: (ख) निर


प्रश्न २२. "प्रतिनिधि" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) प्रति
  • (ख) निधि
  • (ग) नि
  • (घ) प्र

उत्तर: (क) प्रति


प्रश्न २३. "विदेश" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) वि
  • (ख) देश
  • (ग) वि
  • (घ) दे

उत्तर: (क) वि


प्रश्न २४. "गुणवान्" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) गुण
  • (ख) वान्
  • (ग) अन्
  • (घ) गु

उत्तर: (ख) वान्


प्रश्न २५. "गरिमा" मा कुन प्रत्यय छ?

  • (क) गरि
  • (ख) इमा
  • (ग) मा
  • (घ) ग

उत्तर: (ख) इमा


प्रश्न २६. "सुखदुःख" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (घ) द्वन्द्व


प्रश्न २७. "चिरञ्जीवी" मा कुन उपसर्ग छ?

  • (क) चिर
  • (ख) जीवी
  • (ग) चिरन्
  • (घ) जी

उत्तर: (क) चिर


प्रश्न २८. "कालेमान्छे" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ख) कर्मधारय


प्रश्न २९. "चौघेरा" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (ग) द्विगु


प्रश्न ३०. "बेखर्ची" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) अव्ययीभाव
  • (घ) बहुव्रीहि

उत्तर: (ग) अव्ययीभाव


प्रश्न ३१. "त्रिलोचन" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) बहुव्रीहि

उत्तर: (घ) बहुव्रीहि


प्रश्न ३२. "हल्लोखल्लो" कस्तो शब्द हो?

  • (क) समास
  • (ख) द्वित्व
  • (ग) अनुकरण
  • (घ) उपसर्ग

उत्तर: (ख) द्वित्व


प्रश्न ३३. "रामलक्ष्मण" कुन समास हो?

  • (क) तत्पुरुष
  • (ख) कर्मधारय
  • (ग) द्विगु
  • (घ) द्वन्द्व

उत्तर: (घ) द्वन्द्व


प्रश्न ३४. "रामले किताब पढ्यो" मा "किताब" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ख) कर्म


प्रश्न ३५. "मैले हातले खाएँ" मा "हातले" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ग) करण


प्रश्न ३६. "हिजोदेखि सुरु भयो" मा "हिजोदेखि" कुन कारक हो?

  • (क) अधिकरण
  • (ख) अपादान
  • (ग) करण
  • (घ) सम्बन्ध

उत्तर: (ख) अपादान


प्रश्न ३७. "रामको घर" मा "रामको" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) सम्बन्ध
  • (ग) करण
  • (घ) अधिकरण

उत्तर: (ख) सम्बन्ध


प्रश्न ३८. "घरमा छ" मा "घरमा" कुन कारक हो?

  • (क) कर्ता
  • (ख) कर्म
  • (ग) अधिकरण
  • (घ) अपादान

उत्तर: (ग) अधिकरण


प्रश्न ३९. "रामलाई रुन्छ" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ग) भाववाच्य


प्रश्न ४०. "किताब पढिन्छ" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ४१. "पढाइन्छ" कुन वाच्य हो?

  • (क) कर्तृवाच्य
  • (ख) कर्मवाच्य
  • (ग) भाववाच्य
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) कर्मवाच्य


प्रश्न ४२. "आकाश" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पृथ्वी
  • (ख) गगन
  • (ग) पानी
  • (घ) अग्नि

उत्तर: (ख) गगन


प्रश्न ४३. "हावा" को पर्यायवाची कुन हो?

  • (क) पवन
  • (ख) जल
  • (ग) अग्नि
  • (घ) माटो

उत्तर: (क) पवन


प्रश्न ४४. "दिन" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) बिहान
  • (ख) रात
  • (ग) साँझ
  • (घ) दिउँसो

उत्तर: (ख) रात


प्रश्न ४५. "प्रेम" को विपरीतार्थक कुन हो?

  • (क) माया
  • (ख) घृणा
  • (ग) स्नेह
  • (घ) अनुराग

उत्तर: (ख) घृणा


प्रश्न ४६. "अल्छीको बाउ तीन वर्ष पुग्दैन" उखानको अर्थ कुन हो?

  • (क) अल्छी मान्छे सफल हुन्छ
  • (ख) अल्छी मान्छे सफल हुँदैन
  • (ग) अल्छी मान्छे कडा परिश्रम गर्छ
  • (घ) अल्छी मान्छे धनी हुन्छ

उत्तर: (ख) अल्छी मान्छे सफल हुँदैन


प्रश्न ४७. "एक हातले ताली बज्दैन" को अर्थ कुन हो?

  • (क) एक्लै काम गर्न सकिन्छ
  • (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन
  • (ग) ताली बजाउन सजिलो छ
  • (घ) हातले काम गर्नुपर्छ

उत्तर: (ख) दुई जना नभई काम हुँदैन


प्रश्न ४८. "ओठमा राम नाम, कलिजोमा कुटुम्ब" को अर्थ कुन हो?

  • (क) बोलीमा राम्रो, भित्र खराब
  • (ख) राम र कुटुम्ब दुवै राम्रो
  • (ग) ओठले राम्रो कुरा गर्छ
  • (घ) कलिजोमा राम बस्छ

उत्तर: (क) बोलीमा राम्रो, भित्र खराब


प्रश्न ४९. "म पढ्छु" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (क) वर्तमान


प्रश्न ५०. "ऊ गयो" कुन काल हो?

  • (क) वर्तमान
  • (ख) भूत
  • (ग) भविष्यत्
  • (घ) कुनै पनि होइन

उत्तर: (ख) भूत


गुरुदेव लोकसेवा तयारी हब

तपाईंको सफलता हाम्रो प्राथमिकता हो। निरन्तर अभ्यास गर्नुहोस्, सफलता पाउनुहोस्।

📧 Contact: [email protected] | 📱 +977-XXXXXXXXXX

© २०२६ गुरुदेव लोकसेवा तयारी हब | सर्वाधिकार सुरक्षित

Post a Comment

Do Leave Your Comments

Previous Post Next Post